Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13 listopada 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego II Instancji dla Zawodowych Kuratorów Sądowych z dnia 16 kwietnia 2003 r. umarzające postępowanie dyscyplinarne wobec Anny S. Sąd podał, że Sąd Dyscyplinarny Kuratorskiej Służby Sądowej w Sądzie Okręgowym w W., orzeczeniem z dnia 24 stycznia 2003 r. kuratora specjalistę w Sądzie Rejonowym w W. - Annę S. uznał winną tego, iż będąc pełnomocnikiem swojego syna w sprawie Sądu Rejonowego w W. naniosła na wyroku w części dotyczącej treści uzasadnienia swoje uwagi, co stanowi naruszenie przez obwinioną godności zawodu kuratorskiej służby sądowej i na podstawie art. 52 ust. 1 ustawy o kuratorach sądowych, ukarał ją karą wydalenia ze służby.
Sąd Dyscyplinarny II Instancji orzeczeniem z dnia 16 kwietnia 2003 r. umarzając postępowanie uznał, iż zgodnie z art. 52 pkt 1 ustawy o kuratorach sądowych, kuratorzy sądowi ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie obowiązków kuratora. Obowiązki te zostały wymienione w art. 1 i art. 11 ustawy i stanowią zamknięty katalog. Czyn zarzucany Annie S. nie mieści się w tym katalogu. Natomiast ustawa o kuratorach sądowych nie przewiduje odpowiedzialności dyscyplinarnej za naruszenie godności zawodu.
Zdaniem Sądu rozpoznającego sprawę, w wyniku złożonej skargi przez Prezesa Sądu Okręgowego w W., obowiązki kuratora sądowego nie ograniczają się do obowiązków ściśle zawodowych bliżej określonych w art. 1 i art. 11 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych /Dz.U. nr 98 poz. 1071 ze zm./, ale wynikają z innych przepisów tej ustawy, a mianowicie art. 5 ust. 1 pkt 2, w którym jest mowa o wymogu nieskazitelnego charakteru. Z art. 6 ust. 1 wynika, że kurator składając ślubowanie zobowiązuje się do przestrzegania zasad etyki zawodowej, czy też z art. 15 ust. 1 i 2, w którym jest mowa o warunkach podejmowania przez kuratorów dodatkowego zatrudnienia. W art. 52 ust. 1 ustawy jest mowa o naruszeniu obowiązków kuratora, a nie o obowiązkach służbowych. Obowiązki zaś kuratora dotyczą wszystkich obowiązków określonych ustawą.
Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 13 listopada 2003 r. złożył pełnomocnik Anny S. na podstawie art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271/ w zw. z art. 177 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ zarzucając: 1/ naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie przepisów ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych /Dz.U. nr 98 poz. 1071 ze zm./, gdyż zdarzenie faktyczne i prawne stanowiące podstawę rozpatrzenia sprawy nastąpiło przed wejściem w życie ww. ustawy, a gdyby ustawa ta miała zastosowanie, to skarżąca zarzuca błędną wykładnię art. 52 ust. 1 ustawy o kuratorach sądowych przez przyjęcie rozszerzającej interpretacji pojęcia naruszenia obowiązków kuratora, 2/ naruszenie przepisów postępowania /art. 113 par. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ przez przedwczesne uznanie, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia.
W tym stanie skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że ustawa o kuratorach sądowych weszła w życie z dniem 1 stycznia 2002 r., podczas gdy zdarzenie, które stało się podstawą do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącej miało miejsce w październiku 2001 r. Zastosowanie zatem przepisów innych niż obowiązywały w chwili zdarzenia stanowi naruszenie prawa materialnego. Jednak przy założeniu, że przepisy ustawy o kuratorach sądowych z 2001 r. mają zastosowanie, to należy uznać, że sąd dokonał błędnej wykładni art. 52 ust. 1 ustawy o kuratorach sądowych, dokonując bardzo szerokiej interpretacji pojęcia "naruszenie obowiązków kuratora".
Obowiązki kuratora zostały wyraźnie określone w ustawie /art. 1, art. 11 i inne/ i tylko naruszenie tych obowiązków sprowadza do odpowiedzialności kuratora. NSA zaliczając do "obowiązków" kuratora nieskazitelność charakteru i etyczność postępowania myli cechy wymagane od osoby kandydującej na kuratora z obowiązkami, jakie ma wykonywać kurator. Zdaniem wnoszącego skargę redakcja art. 52 ust. 1 nie jest poprawna, ale wada legislacyjna, nie może obciążać skarżącej ujemnymi konsekwencjami na skutek zbyt rozciągliwej i szerokiej interpretacji tego przepisu. Ustawodawca, jeżeli chce uznać przewinienie służbowe podlegające odpowiedzialności dyscyplinarnej takie zachowanie, które uchybia godności urzędu, wtedy wyraźnie to stwierdza w ustawie. Skarżąca jako przykład wskazała art. 107 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, który to przepis za przewinienie służbowe uważa także uchybienie godności urzędu i za to uchybienie sędzia odpowiada dyscyplinarnie.
Zdaniem skarżącej niewyjaśnienie istoty sprawy oraz brak ustaleń, jakie przepisy prawa mają zastosowanie powoduje, że NSA naruszył art. 113 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi kasacyjnej, że w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych /Dz.U. nr 98 poz. 1071/, gdyż zdarzenie stanowiące podstawę rozpoznawania sprawy przez Sąd Dyscyplinarny miało miejsce przed wejściem w życie tej ustawy. Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych weszła w życie z dniem 1 stycznia 2002 r. za wyjątkiem art. 14 ust. 1-3 ust. 5, ust. 7 oraz art. 38 ustawy. Natomiast wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec Anny S. nastąpiło w dniu 16 października 2002 r., a zatem już po wejściu w życie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych. Prawidłowo zatem prowadzone było przez Sąd Dyscyplinarny postępowanie w oparciu o przepisy tej ustawy, jak również prawidłowo NSA dokonując kontroli orzeczenia wydanego przez Sąd Dyscyplinarny miał na uwadze przepisy powołanej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. W myśl art. 102 ustawy o kuratorach sądowych postępowanie dyscyplinarne wobec kuratora zawodowego tylko wtedy mogłoby być prowadzone na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r., gdyby zostało wszczęte przed wejściem w życie tej ustawy.
Nie można również podzielić zarzutu skargi kasacyjnej naruszenia art. 113 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/. Ustawa ta stosownie do art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271/ weszła w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę Prezesa Sądu Okręgowego w W. w dniu 13 listopada 2003 r. nie mógł stosować przepisów proceduralnych nowej ustawy, która nie obowiązywała w dniu 13 listopada 2003 r.
Natomiast zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadny jest zarzut skargi kasacyjnej, że sąd dokonał błędnej wykładni art. 52 ust. 1 cytowanej ustawy o kuratorach zawodowych. Art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych stanowi, że kuratorzy zawodowi ponoszą odpowiedzialność porządkową albo dyscyplinarną za naruszenie obowiązków kuratora. Z przepisu tego wynika, że kuratorzy zawodowi ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną tylko wtedy, gdy naruszą obowiązki związane z wykonywaniem zawodu kuratora. Ustawa ta w art. 1 czy art. 11 nie określa obowiązków kuratora zawodowego. Skoro sam ustawodawca w art. 52 ust. 1 ustawy ogranicza odpowiedzialność dyscyplinarną kuratora zawodowego do naruszenia przez niego obowiązków służbowych ustalonych ustawą, to nie ma podstaw do przyjęcia, aby mógł on być pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej za postępowanie, które jest poza zakresem wykonywania przez niego obowiązków służbowych. Anna S. występując jako pełnomocnik swojego syna w sprawie cywilnej naniosła na uzasadnieniu wyroku adnotacje, i postępowanie jej w tym zakresie oczywiście jest naganne, ale nie wypełnia dyspozycji art. 52 ust. 1 do pociągnięcia jej za to do odpowiedzialności dyscyplinarnej.
Stanowisko zaś sądu, że obowiązki służbowe kuratora zawodowego wynikają z art. 5 czy art. 6 ustawy nie zasługuje na uwzględnienie.
Art. 5 ustawy nie określa obowiązków kuratora zawodowego, a określa zasadom jakim musi odpowiadać osoba, żeby mogła być mianowana kuratorem zawodowym przez prezesa sądu okręgowego. Natomiast art. 6 ustawy dotyczy tekstu ślubowania, jakie składa kurator zawodowy. Przepisy tych artykułów natomiast nie określają obowiązków, jakie spoczywają na kuratorze sądowym.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sąd orzekający naruszył prawo materialne i stosownie do art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę wniesioną przez Prezesa Sądu Okręgowego w W.