Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 6 maja 2004 r. 4/II SA/Wr 1339/01 oddalił skargę Jacka K. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w W. w przedmiocie zwolnienia sierżanta szt. Jacka K. ze służby w Policji.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył rozstrzygnięcie Komendanta Powiatowego Policji w G. z 23 marca 2001 r., wydane na podstawie art. 41 ust. 3 w zw. z art. 45 ust. 3 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji o zwolnieniu Jacka K. ze służby w Policji w uwzględnieniu prośby zainteresowanego. Pismem z 29 marca 2001 r. Jacek K. wycofał raport o zwolnienie ze służby wnosząc o anulowanie rozkazu personalnego o zwolnieniu. Rozpatrując odwołanie Jacka K. Komendant Wojewódzki Policji w W. utrzymał w mocy decyzję, uchylając jedynie nadany jej rygor natychmiastowej wykonalności i wyznaczając nowy termin zwolnienia.
Zdaniem organu odwoławczego zmiana oświadczenia woli sierż. szt. Jacka K. nastąpiła już po wydaniu decyzji o zwolnieniu. Organ który wydał decyzję zgodną z wolą strony nie ma obowiązku zmiany tej decyzji na skutek późniejszego oświadczenia woli, odmiennego od tego, które stało się podstawą jej wydania.
W skardze do sądu administracyjnego na tę decyzję Jacek K. zarzucił naruszenie przepisów postępowania przez niewyjaśnienie przyczyn i okoliczności złożenia przez niego raportu o zwolnienie ze służby, podczas gdy było to wynikiem presji psychicznej i wprowadzenia go w błąd przez Komendanta Powiatowego.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż istota zarzutów Jacka K. /uzupełnionych pismem z dnia 27 kwietnia 2004 r./ sprowadza się do kwestionowania prawidłowości złożenia przez skarżącego oświadczenia woli zawartego w raporcie z 23 marca 2001 r. o zwolnienie ze służby. Zdaniem skarżącego raport ten złożył pod wpływem emocji, pod presją i na polecenie Komendanta, który w dniu złożenia raportu miał go zastraszać i grozić tymczasowym aresztowaniem w związku ze wszczęciem postępowania karnego.
Oceniając legalność decyzji z uwagi na to, że ustawa o Policji nie reguluje problematyki oceny skuteczności oświadczeń woli w toku postępowania o zwolnienie ze służby należy stosować przepisy Kodeksu cywilnego.
W myśl art. 61 par. 1 Kc oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej.
W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła, gdyż cofnięcie przez skarżącego oświadczenia woli o zwolnieniu ze służby nastąpiło po wydaniu decyzji przez organ I instancji.
Z okoliczności podawanych przez skarżącego wynika jednak, że skarżący oświadczenie woli o zwolnieniu ze służby miał złożyć pod wpływem gróźb kierowanych do niego przez Komendanta Powiatowego Policji w G. Gdyby bowiem Komendant Powiatowy nie straszył go i nie groził możliwością tymczasowego aresztowania, to skarżący nie złożyłby takiego oświadczenia woli.
Zgodnie z art. 87 Kc, kto złożył oświadczenie woli pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej, ten też może uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia, jeżeli z okoliczności wynika, że mógł się obawiać, iż jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe.
Powyższy przepis uzależnia możliwość uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli od złożenia tego oświadczenia pod wpływem nie jakiejkolwiek groźby, ale jedynie groźby bezprawnej.
Bezprawność groźby, o jakiej mowa w art. 87 Kc, polega na sprzecznym z prawem działaniu grożącego lub wykorzystaniu działania formalnie zgodnego z prawem do osiągnięcia celu, dla którego prawo to nie przysługuje /wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2002 r. I CKN 1134/99 - OSNC 2003 nr 3 poz. 36/.
Zdaniem Sądu poinformowanie przez Komendanta Powiatowego Policji podległego mu funkcjonariusza o wszczęciu przeciwko niemu postępowania karnego i o związanych z tym konsekwencjach, w tym o możliwości zastosowania tymczasowego aresztowania, nie jest groźbą bezprawną w rozumieniu przepisu art. 87 Kc. Skoro bowiem przeciwko skarżącemu faktycznie wszczęto postępowanie karne, to rzeczywiście istniała możliwość stosowania wobec niego przewidzianych przez Kodeks postępowania karnego środków zapobiegawczych, a więc i tymczasowego aresztowania. Informacja taka nie była zatem bezprawnym środkiem użytym przez zwierzchnika skarżącego, aby nakłonić go wbrew prawu do zwolnienia się ze służby w Policji, lecz znajdowała uzasadnienie w obiektywnie istniejących okolicznościach. Ponadto zwolnienie się przez policjanta ze służby w Policji na własną prośbę w sytuacji, gdy przeciwko temu funkcjonariuszowi wszczęto postępowanie karne, pozwala takiej osobie na uniknięcie odpowiedzialności dyscyplinarnej, grożącej jej stosownie do art. 132 ustawy o Policji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Jacek K., reprezentowany przez radcę prawnego Waldemara K., zarzucając naruszenie art. 233 Kpc w zw. z art. 106 par. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów przez przyjęcie, iż:
poinformowanie przez Komendanta Powiatowego Policji skarżącego o wszczęciu postępowania karnego i możliwości tymczasowego aresztowania w sytuacji gdy nie wyjaśniono sprawy i zasadności zarzutów nie jest przejawem wykorzystania pozycji, stosowania groźby i nacisku psychicznego na skarżącym, aby ten sam złożył raport o zwolnienie;
pominięcie faktu, że Komendant wprowadził skarżącego w błąd, że zwolnienie ze służby będzie dla niego korzystniejsze niż pozostanie w służbie i poddanie się odpowiedzialności dyscyplinarnej, w wyniku której mógł on pozostać w służbie, ewent. zostać zawieszony w czynnościach;
niewyjaśnienie okoliczności i przyczyn uzasadniających bierność Komendanta w sytuacji gdy ciążył na nim obowiązek ustawowy wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w trybie art. 134 ustawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Nadto skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie prawa materialnego art. 87 Kc przez przyjęcie, że nacisk psychiczny i informowanie o możliwości stosowania tymczasowego aresztowania, w okolicznościach które nie uzasadniały jego stosowania, przy wykorzystaniu stosunku podległości służbowej względem skarżącego, w celu złożenia raportu o zwolnieniu się ze służby, nie jest groźbą bezprawną.
Skarga domaga się zmiany wyroku i uwzględnienia skargi kasacyjnej w całości lub uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów dotychczasowego postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Sąd odwoławczy stosownie do art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
W rozpoznawanej sprawie żadna z przesłanek nieważności, wymienionych w art. 183 par. 2 powołanej ustawy, nie zachodzi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się jedynie do zbadania zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Przepis art. 233 par. 1 Kpc, powołany w zw. z art. 106 par. 5 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie został naruszony przez Sąd rozpoznający sprawę w pierwszej instancji.
Nakazuje on Sądowi ocenić wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozeznania zebranego materiału. Ma on zastosowanie przed sądem administracyjnym gdy ten stosownie do art. 106 par. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z urzędu lub na wniosek stron przeprowadza dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tylko więc do uzupełniających dowodów z racji odesłania zamieszczonego w art. 106 par. 5 powołanej ustawy mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.
Skarżący na rozprawie w dniu 6 maja 2004 r. złożył do akt sprawy kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia 14 grudnia 2001 r. (...), warunkowo umarzającego postępowanie karne m.in. przeciwko Jackowi K., oskarżonemu o udział w pobiciu w dniu 19 marca 2001 r. i spowodowanie u ustalonych osób obrażeń ciała, naruszających czynności organizmu na okres poniżej 7 dni oraz protokół zatrzymania Jacka K., sporządzony w dniu 23 marca 2001 r. w Komendzie Powiatowej Policji w G. w związku z podejrzeniem skarżącego o udział w pobiciu dwóch osób.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż Sąd dokonał właściwej oceny złożonych dokumentów, gdyż potwierdzają one postawienie skarżącego w stan podejrzenia o udział w pobiciu w dacie poprzedzającej jego zwolnienie ze służby, jak również możliwość zastosowania względem niego tymczasowego aresztowania. Kopia prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego z dnia 14 grudnia 2001 r. potwierdza zaś, iż zdarzenie takie w rzeczywistości miało miejsce.
Nie można zatem uznać, iż Sąd naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, bowiem dowody te w istocie potwierdzały to co zawierały akta osobowe funkcjonariusza i co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Błędnym jest także zarzut naruszenia przepisu art. 87 Kc, na który powołuje się skarżący. W myśl tego przepisu kto złożył oświadczenie woli pod wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej może uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że mógł się obawiać iż jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste lub majątkowe. Do zaistnienia skutków z art. 87 Kc wymagane jest aby groźba była bezprawna.
W orzecznictwie sądowym /orzeczenie SN z 4 lutego 1957 r. 3 CR 834/55 - Nowe Prawo 1955 nr 7-8 str. 187/ przyjmuje się, iż nie stanowi groźby doniesienie o przestępstwie.
Zasadnie w tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, iż poinformowanie funkcjonariusza Policji przez przełożonego o prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu karnym i możliwości stosowania tymczasowego aresztowania, a więc środka zapobiegawczego przewidzianego przez przepisy procedury karnej, nie mogło być uznane za groźbę bezprawną. W okolicznościach tej sprawy podkreślenia wymaga, iż postępowanie karne było przeciwko skarżącemu prowadzone, zaś tego rodzaju środek zapobiegawczy w postępowaniu przygotowawczym stosuje Sąd na wniosek prokuratora.
Zważywszy na to, iż skarżący był funkcjonariuszem Policji, zatem posiadał w tym przedmiocie wystarczającą wiedzę, nie można także przyjąć, iż składając wniosek o zwolnienie ze służby działał on pod naciskiem przełożonego w warunkach określonych w art. 87 Kc, umożliwiających uchylenie się od skutków oświadczenia woli.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.