Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2004 r., sygn. akt II SA/Łd 583/01, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi D. K., stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 14 lutego 2001 r., nr [...], oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia 25 września 2000 r., nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi a ponadto zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 30 zł tytułem zwrotu wpisu sądowego.
W motywach wyroku Sąd przytoczył, że przedmiotem sprawy, wszczętej przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym, było żądanie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 29 stycznia 1976 roku (aktu własności ziemi), wydanego na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.). W/w ustawa z dnia 26 października 1971 r. została uchylona ustawą z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81), która przekazała sprawy do rozpoznania sądom powszechnym. Zatem od daty wejścia w życie ustawy z 26 marca 1982 r., sprawy dotyczące regulowania własności gospodarstw rolnych przestały być sprawami administracyjnymi, nie należą do kompetencji ani samorządu, ani administracji rządowej.
Wobec zgłoszenia żądania stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 29 stycznia 1976 roku podstawowe znaczenie ma ustalenie organu właściwego do rozpoznania wniosku, stosownie do przepisu art. 157 § 1 kpa, a więc organu wyższego stopnia w stosunku do organu, który wydał kwestionowana decyzję, przy czym nie ma znaczenia okoliczność czy decyzja ta oparta została na przepisach, które aktualnie już nie obowiązują. Ponadto Sąd Wojewódzki powołując się na orzecznictwo sądowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 1993 r., sygn. akt I SA 116/93, ONSA 1994, z. 3, poz. 109, oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r., sygn. akt III RN 83/98), podniósł, że właściwość rzeczową organu administracji do stwierdzenia nieważności decyzji należy oceniać według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydaniu decyzji, mającej być przedmiotem weryfikacji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej należy natomiast ustalić organ na który przeszła właściwość z przekształconego organu, a następnie na podstawie art. 17 kpa, określić organ wyższego stopnia. W sprawach dotyczących regulowania własności gospodarstw rolnych organem wyższego stopnia w stosunku do orzeczeń naczelników gmin, powiatowych komisji uwłaszczeniowych i naczelników powiatów były wojewódzkie komisje uwłaszczeniowe, a po ich likwidacji – wojewodowie lub dyrektorzy wydziałów stopnia wojewódzkiego (w zależności od okresu). Sąd Wojewódzki powołując się na treść art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej (t.j.: Dz. U. z 1998 r., Nr 32, poz. 176), przyjął, że zadania należące dotychczas do organów stopnia wojewódzkiego przechodzą do wojewodów, chyba, że zadania te i kompetencje zostały przekazane w odrębnych ustawach organom samorządu terytorialnego lub innym organom. Skoro brak jest takiego przepisu szczególnego, należy uznać, że do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi, właściwy jest wojewoda w I instancji, zaś minister w II instancji.
Skoro zatem Samorządowe Kolegium Administracyjne w Sieradzu nie było właściwe w sprawie, należało zdaniem Sądu Wojewódzkiego, stwierdzić nieważność zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia 25 września 2000 roku.
Powyższy wyrok z dnia 23 kwietnia 2004 r. został zaskarżony skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, działające przez pełnomocnika radcę prawnego B. C. na podstawie art. 173 i art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Skargę oparto na zarzucie naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 63 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j. Dz. u. z 1995 r., nr 57, poz. 199 ze zm.) i art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej (Dz. U. z 1998 r., nr 32, poz. 176), poprzez błędna wykładnię, a mianowicie, że nadal istnieje sprawa administracyjna o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi należąca do właściwości organów administracyjnych, oraz na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 2 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 156 § 1 kpa, przez stwierdzenia nieważności decyzji SKO, chociaż postępowanie przed Kolegium nie było dotknięte żadną z wad w nim wymienionych. Według twierdzeń skargi kasacyjnej skoro do ostatecznych decyzji, wydanych na podstawie ustawy z 26 października 1971 r., nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia bądź zmiany decyzji, to postępowania toczące się w tych sprawach podlegają umorzeniu. Dlatego też nie można mówić o sprawie administracyjnej, w rozumieniu art. 1 pkt. 1 kpa, co w konsekwencji oznacza brak organu rzeczowo właściwego. To z kolei prowadzi do wniosku, że nie było podstaw do przekazania sprawy wojewodzie, a postępowanie należało umorzyć z mocy art. 105 § 1 kpa oraz że takie rozstrzygnięcie może i powinien podjąć każdy organ administracji publicznej, do którego wniesiono żądanie.
Na tej podstawie w skardze kasacyjnej zgłoszony został wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i oddalenie skargi w przypadku stwierdzenia naruszenia jedynie prawa materialnego. Wniesiono ponadto o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw zaskarżenia. Niewątpliwie trafne są twierdzenia jak i założenie, wyeksponowane w wywodach skargi kasacyjnej, że w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy nie należy do kognicji organów administracji publicznej, to wszczęte w takiej sprawie postępowanie administracyjne podlega umorzeniu. Takie stanowisko zresztą prezentowane było wielokrotnie w orzecznictwie sądowym (por. m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 1990 roku II SA 1240/89 ONSA 1990 nr 1 poz. 16).
Trafność tego założenia nie oznacza, jak to zamierza wykazać skarga kasacyjna, iż w takich sytuacjach rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania "może i powinien podjąć każdy organ administracji publicznej, do którego wniesiono żądanie". Tego rodzaju wniosek nie znajduje oparcia w jakimkolwiek przepisie prawa (nie wskazano go również w skardze kasacyjnej), a poza tym pomija szereg uwarunkowań związanych z samym faktem występowania w obrocie publiczno prawnym ostatecznych decyzji – aktów własności ziemi. W odniesieniu bowiem do tych ostatecznych decyzji zgłaszane są wnioski o ich zmianę, sprostowanie, stwierdzenie nieważności itp. Wnioski takie (uzasadnione bądź nieuzasadnione), mogą i powinny być rozpatrywane wyłącznie przez właściwe organy, niezależnie od zmiany stanu prawnego.
Poza tym uszło uwadze wnoszącego skargę kasacyjną, że aczkolwiek do ostatecznych decyzji, wydanych na podstawie powołanej ustawy z 26 października 1971 r., nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia bądź zmiany decyzji, to jednak organ, który wydał akt własności ziemi, względnie organ wyższego stopnia, posiadają określone kompetencje.
Należy przykładowo powołać się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 1996 roku II SA 432/95, ONSA 1997 nr 1 poz. 34, w którym sformułowano następującą tezę: "Art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi (....) nie wyłączył dopuszczalności stosowania art. 113 § 1 i 3 kpa o sprostowaniu błędów i omyłek w stosunku do decyzji (aktów własności ziemi), wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.)". Podobne stanowisko zajęte zostało w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 sierpnia 1994 r SA/Ka 2240/93 ONSA 1995 z 2 poz. 96/. Skoro tak to należy dojść do wniosku, że rozstrzygnięcia te musi podjąć właściwy organ. Tożsamą argumentację należy odnieść do zgłaszanych wniosków o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi (zasadnych bądź bezzasadnych) a więc, że rozstrzygnięcie to podejmuje właściwy organ. Inaczej rzecz ujmując, jeżeli zgłoszony zostanie wniosek o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi rozstrzygnięcie w tym przedmiocie (a więc również o umorzeniu postępowania), podejmuje wyłącznie właściwy organ (określony w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego), jak trafnie przyjął to Sąd Wojewódzki.
Nie jest zatem uzasadniony, podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego art. 63 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j. Dz. u. z 1995 r., nr 57, poz. 199 ze zm.) i art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej (Dz. U. z 1998 r., nr 32, poz. 176),. Z tych samych przyczyn nie mógł być uwzględniony zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt. 2 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 156 § 1 kpa, który miałby polegać na stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji mimo braku podstaw ku temu.
W tym stanie rzeczy skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku należało, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzec jak w sentencji.