Uzasadnienie
OSK-1116/04
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 14 maja 2004 r. sygn.akt S.A./Rz 2796/01, po rozpoznaniu skargi R. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z 26 października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, oddalił skargę. W uzasadnieniu sąd wskazał, że działając na podstawie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia k1991 r., o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 142, poz. 950 z późn.zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i osób Represjonowanych w Warszawie decyzją z dnia 10.04.2001 r. nr [...] pozbawił R. S. s. Stanisława zam. w Stalowej Woli ul. [...] uprawnień kombatanckich przyznanych z tytułu "walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej od o1.11.1946 r. do 31.12.1947 r.", ponieważ uprawnienia przyznane zostały z tytułu służby w Milicji Obywatelskiej.
W związku z tą decyzją R. S. wystąpił do Kierownika Urzędu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy domagając się przywrócenia uprawnień kombatanckich. Uzasadniając wniosek wskazał, iż w dacie przyznawania uprawnień należało wykazać udział w "walkach o utrwalanie władzy ludowej". Podkreślił, że nie było konieczności wyliczania innych podstaw jak np. prześladowania, zabójstwa ojca przez bandy UPA, sieroctwa, wysiedlenia z rodzinnych stron, czy tułaczki., Równocześnie podniósł, iż w wieku 16 lat podjął służbę w NI u walczył z UPA, a Kierownik Urzędu w decyzji nie odniósł się do tego faktu. Zaznaczył, że pracując w Milicji nie miał skłonności do prześladowania osób mających inne poglądy polityczne.
Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, działając na podstawie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art., 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa, decyzją z dnia 26.,10.2001 r. nr [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że rozpatrując ponownie sprawę nie budzi wątpliwości fakt nabycia przez R. S. uprawnień kombatanckich wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej. W okresie zaliczonym jako działalność kombatancka skarżący pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej, przy czym MO nie była służbą zmilitaryzowaną. Kierownik Urzędu powołał się na uchwałę NSA z dnia 12.06.2000 r. sygn. akt OPS 5/00, zgodnie z którą nie mogą być uznane jako działalność kombatancka jakiekolwiek zadania wykonywane podczas zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej, bez względu na zajmowane stanowisko służbowe.
Także i tę decyzję tym razem skargą wniesioną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżył R. S. twierdząc, iż Kierownik Urzędu pozbawiając go uprawnień kombatanckich pominął wyjaśnienia i argumenty przemawiające za przyznaniem uprawnień z tytułu prześladowań, jakich doznał on i jego rodzina. Zarzucił też, że Kierownik urzędu nie odniósł się do walk z bandami UPA, w których uczestniczył. Domagał się, aby weryfikacja zakończyła się dla niego pozytywnie.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wywiódł, że skarga jest nieuzasadniona. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wszczął postępowanie weryfikacyjne w sprawie uprawnień kombatanckich posiadanych przez R. S., o czym powiadomił zainteresowanego wzywając jednocześnie o nadesłanie w terminie l4 dni od daty otrzymania zawiadomienia wszelkich wiarygodnych wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mających wpływ na posiadane uprawnienia. Odpowiadając na wezwanie skarżący nadesłał pismo, w którym zawarł m.in. informacje o swojej sytuacji rodzinnej, sieroctwie, wysiedleniu, tułaczce i wreszcie o podjęciu służby w Milicji. Podał, że w ramach Milicji Obywatelskiej brał udział w walkach z bandami UPA. Przy takim materiale dowodowym i przy uwzględnieniu danych wynikających z akt ZBoWiD, Kierownik Urzędu decyzją z dnia 10.04.2001 r. orzekł o pozbawieniu R. S. uprawnień kombatanckich. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym skarżący ponownie eksponował, że w ramach pracy w Milicji Obywatelskiej brał udział w akcjach zbrojnych z UPA. Kierownik Urzędu decyzją z dnia 26.10.2001 r. utrzymał w mocy decyzję własną o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Rozstrzygnięcie to stanowi przedmiot skargi.
Materialnoprawną podstawą decyzji pozbawiającej skarżącego uprawnień kombatanckich jest art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r., o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 142, poz. 950 z późn.zm.). Przepis ten stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust.2, w art. 2 oraz w art.4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od l0 maja 1945 r., do 30 czerwca 1947 r.
Poza sporem pozostaje okoliczność, że R. S. uprawnienia kombatanckie nabył z tytułu służby w okresie od 01.11.1946 r. do 3l.12.1947 r. w organach Milicji Obywatelskiej i walk z UPA, która to działalność pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów uznawana była za działalność kombatancką. Natomiast w świetle obecnie obowiązujących przepisów, działalność ta nie ma charakteru działalności kombatanckiej.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tak NSA w uchwale z dnia 12.06.2000 r. sygn. OPS 5/00, ONSA 1/2001, poz.3, czy też w wyroku z dnia 20.03.2002 r. sygn. S.A./Rz 16/01 – nie publ.). Podobny pogląd wyraził również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14. 10.1999 r. sygn. III RN 93/99 (OSNAPU nr 15 z 2000 r., poz. 572) stwierdzając, że Milicja Obywatelska nie została poddana instytucjonalnemu zmilitaryzowaniu lecz utworzona została jako prawnopubliczna formacja Służby Bezpieczeństwa Publicznego podlegająca kierownikowi tego resortu z zadaniami ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, bezpieczeństwa obywateli i ich mienia. Stąd też walka w strukturach Milicji Obywatelskiej z oddziałami UPA nie stanowi w świetle art., 1 ust.2 pkt 6 ustawy podstaw do zachowania przyznanych w poprzednim stanie prawnym uprawnień.
Również pozostałe zarzuty dotyczące losów skarżącego i jego rodziny nie mają wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji, bowiem opisane sytuacje nie stanowią działalności kombatanckiej w rozumieniu ustawy.
Ponieważ skarżący głównie w walkach z UPA prowadzonych w szeregach MO upatrywał podstawę do zachowania uprawnień kombatanckich, a w obecnym stanie prawnym działalność taka nie stanowi działalności kombatanckiej, skarga podlega oddaleniu.
R. S. wniósł od wyroku skargę kasacyjną, w której zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie art., 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r., o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Na tej podstawie wnosił o zmianę wyroku przez przyznanie uprawnień kombatanckich bądź jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. W uzasadnieniu wywodził, że przepis, na podstawie którego pobawiono R. S. uprawnień kombatanckich tj. art., 25 ust.2 pkt 2 opisanej ustawy pozbawia uprawnień kombatanckich osoby "które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art. 2 oraz w art.4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.
Artykuł 1 ust.2 i art. 2 powołanej ustawy wyłączają z grona pozbawionych uprawnień kombatanckich m.in. osoby uczestniczące w walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej bądź brały udział w okresie do 3l grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych. Taka właśnie sytuacja miała miejsce, jeżeli chodzi o skarżącego R. S., bowiem w okresie od 1945 r. pracując w organach MO R. S. brał udział w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią. Wielu funkcjonariuszy, jak i żołnierzy wówczas poległo i było rannych. O tym, iż były to jednostki zmilitaryzowane świadczy fakt, iż podlegały one wówczas pod Sądy Wojskowe, a także potwierdza to logiczne rozumowanie, z którego wynika, iż w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią musiały brać udział oddziały zmilitaryzowane z uwagi na fakt, iż bandy te były uzbrojone i zorganizowane. Nie ulega wątpliwości, że UPA dążyła do uzyskania autonomii Ukrainy kosztem państwowości Polski, a w związku z tym walki z tymi bandami należy uznać jako walki o utrzymanie nienaruszalności terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej bądź o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego. Uprawnienia kombatanta ustawodawca przyznaje również na zasadzie przepisu art. i ust.2 pkt 6 uczestnikom walk w zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii.
Odnosząc się do uznania przez Sąd, iż skarżący brał udział w walkach o ustanowienia i utrwalenie władzy ludowej jawi się ono jako oczywiście bezzasadne, bowiem będąc funkcjonariuszem MO skarżący na początku walczył z bandami UPA, a później pracował jako fotograf, czy wykładowca. Działalność jego nie miała w żadnej mierze charakteru ustanawiania i utrwalania władzy ludowej. Nie brał on udziału w żadnych walkach ze zbrojnym podziemiem. Jako funkcjonariusz MO podlegał pod Komendę Główną Milicji, a nie Ministerstwo Bezpieczeństwa. Nie można zatem pochopnie pozbawiać skarżącego uprawnień kombatanckich na podstawie gołosłownych twierdzeń. Ustawodawca jasno wytycza sposób działania w sprawach pozbawiania uprawnień kombatanckich. By doszło do wydanie takiej decyzji należy dokonać weryfikacja i dokładnego sprawdzenia stanu faktycznego by nie skrzywdzić człowieka, który z narażeniem własnego życia i zdrowia walczył za ojczyznę, wiele przecierpiał i winien posiadać uprawnienia kombatanta.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna została oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r., o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. 2002, nr 42, poz. 371). Według art. 25 ust.2 pkt 2 powołanej ustawy "Pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art., 2 oraz w art.
- Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.".
Art. 25 ust.2 pkt 2 powołanej ustawy ustanawia regułę pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944—1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub z innych tytułów niż z wymienionych w art.1 ust.2, w art. 2 oraz w art.
- Od tej reguły art.25 ust.2 pkt 2 powołanej ustawy wprowadzono wyjątki. Jednym z tych wyjątków jest zachowanie uprawnień kombatanckich przez osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie tytułów wymienionych w art.1 ust.2, w art.,2 oraz w art. 4.
Zgodnie z art. 1 ust.2 pkt 6 powołanej ustawy "Za działalność kombatancką uznaje się: uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolf-u. Tytułem do zachowania uprawnień kombatanckich jest uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Skarżący powołuje się na zachowanie uprawnień kombatanckich z tytułu walk w oddziałach Milicji Obywatelskiej z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Artykuł 1 ust.2 pkt 6 powołanej ustawy ogranicza prawo do uznania działalności kombatanckiej do uczestniczenia w zmilitaryzowanych służbach państwowych w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. W orzecznictwie sądowym na podstawie obowiązujących rozwiązań prawnych przyjmuje się, że przez "militaryzację (zmilitaryzowanie) rozumie się nadanie jednostce organizacyjnej, w drodze aktu normatywnego, statusu jednostki zmilitaryzowanej. Jednostka organizacyjna staje się jednostką zmilitaryzowaną z dniem objęcia jej militaryzacją (art. 179 ust.1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej). Można na podstawie tego wywnioskować, że pojęcia prawne "militaryzacja", "zmilitaryzować", zmilitaryzowano" wynikają nie z tego, jakie są zadania, struktura organizacyjna i formy działania jednostek organizacyjnych, ale z nadania konkretnym jednostkom statusu jednostki zmilitaryzowanej w prawnie określonym trybie. Nie ma podstaw do twierdzenia, że ustawodawca, dokonując w 1997 r. zmiany w art.1 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, posłużył się pojęciem "militaryzacja" w innym znaczeniu. Oznacza to, że użyte w art. 1 ust.2 pkt 6 tej ustawy określenie "zmilitaryzowane służby państwowe" oznacza służby państwowe, które na podstawie ówczesnych przepisów zostały objęte militaryzacją (zostały zmilitaryzowane). Nie może więc mieć rozstrzygającego znaczenia tylko to, jakie zadania wykonywała określona jednostka organizacyjna, w tym wypadku Milicja Obywatelska, oraz jaki był sposób jej zorganizowania i formy działania. Milicja Obywatelska w drodze aktu normatywnego nie została zmilitaryzowana. W okresie, którego dotyczy działalność kombatancka określona w art. 1 ust.2 pkt 6 ustawy o kombatantach, przepisy prawne wówczas obowiązujące również posługiwały się określeniem "militaryzacja". Zmilitaryzowane zostały Polskie Koleje Państwowe dekretem PKWN z dnia 4 listopada 1944 r. o militaryzacji Polskiej Kolei Państwowej (Dz. U. Nr 11, poz. 55). Za tym, że ustawowe określenie "w zmilitaryzowanych służbach państwowych" nie obejmuje Milicji Obywatelskiej, przemawia także art. 1 ust.1 ustawy o kombatantach, który status kombatanta wiąże z działalnością w składzie formacji wojskowej lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Według dekretu PKWN z dnia 7 października k1944 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz. U. Nr 7, poz.
- do zakresu działania Milicji należała ochrona bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego, dochodzenie i ściganie przestępstw oraz wykonywanie zadań władz administracyjnych, sądów i prokuratury w zakresie prawem przewidzianym" (uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2000 r. sygn. akt OPS 5/00, Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego 2001, nr 1, poz. 3).
W obowiązującym stanie prawnym nie ma usprawiedliwionych podstaw do dokonania zmiany wykładni. Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art.1 ust.2 pkt 6 powołanej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Nie można zatem przyjąć, że uczestniczenie w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii w oddziałach Milicji Obywatelskiej jest działalnością kombatancką, która daje podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich.
Skarżący R. S. uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie zaświadczenia Nr 198722, w którym prawo do korzystania z uprawnień przyznano z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 01 listopada 1946 r. do 31 grudnia 1947 r. Zaświadczenie zostało wydane w oparciu o zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej z dnia 15 maja 1948 r. nr KS-289/78, w którym potwierdzono, że R. S. s. Stanisława był funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej od l listopada 1946 r. W okresie od listopada 1946 r. do 3l grudnia 1947 r. brał udział w walkach z bandami reakcyjnego podziemia.
W tym stanie rzeczy, skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Sąd przeprowadził prawidłowe zastosowanie art.25 ust.2 pkt 2 w związku z art.1 powołanej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Z tego względu, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.