Uzasadnienie
OSK 1130/04
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 maja 2004 r. sygn. akt S.A./Rz 2762/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpatrzeniu skargi J. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 30 października 2001 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddalił skargę.
W motywach wyroku wykazano, iż decyzją z dnia 30 października 2001 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 28 maja 2001 r. nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich J. L.. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że podstawą pozbawienia uprawnień kombatanckich jest art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. nr 142 z 1997 r. poz. 950 ze zm.), który nakazuje pozbawić uprawnień kombatanckich osoby, które nabyły te uprawnienia z tytułu utrwalania władzy ludowej. Ponieważ J. L. uzyskał uprawnienia kombatanckie w ZBoWiD z takiego właśnie tytułu, za działalność prowadzoną podczas służby w organach Milicji Obywatelskiej, to w obowiązującym stanie prawnym jest podstawą do pozbawienia tych uprawnień w postępowaniu weryfikacyjnym.
Z ostateczną decyzją Kierownika do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie zgodził się J. L. i w skardze do Sądu administracyjnego wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi wskazał, że decyzja będąca przedmiotem zaskarżenia jest bardzo krzywdząca i niezrozumiała bowiem w trakcie służby w Milicji Obywatelskiej od czerwca 1945 r. do 3l października 1978 r. nie utrwalał władzy ludowej a tylko walczył z przestępczością gospodarczą. Służba ta wiązała się z narażeniem życia i zdrowia. Z tego też względu pobawienie uprawnień kombatanckich zdaniem skarżącego jest dużą niesprawiedliwością.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ponadto zauważył, iż na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie jest właściwy do rozpoznania skargi w.w. gdyż wpłynęła ona do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie i nie została rozpoznana do dnia l stycznia 2004 r. Powołując się również na treść art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wyjaśniono, że Sąd rozpoznając skargę rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami, wnioskami i wskazaną w skardze podstawę prawną.
Oceniając zaskarżoną decyzję w oparciu o kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie podkreślił, że zobowiązany był dokonać tej oceny z punktu widzenia jej zgodności z obowiązującym porządkiem prawnym. Natomiast tak dokonana ocena doprowadziła do przyjęcia stanowiska, że zaskarżona przez J. L. decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie narusza prawa.
Wyjaśniono, iż obowiązujące prawo stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 r. w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Równocześnie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach stanowi, że uprawnień kombatanckich należy pozbawić wszystkie osoby, które uzyskały uprawnienia z innych tytułów niż wskazane w ustawie. Wyjątek ustawa czyni tylko w stosunku do osób, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub pełniły służbę wojskową w Wojsku Polskim od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.
Analiza akt sprawy jak zauważył Sąd prowadzi do wnioskuj, że skarżący uprawnienia kombatanckie uzyskał na tej podstawie, że jako funkcjonariusz organów MO w okresie od sierpnia 1945 r. do grudnia 1947 r. brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem. Fakt ten potwierdza sam skarżący w swoim życiorysie oraz orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej w Rzeszowie z dnia 19 kwietnia 1988 r. gdzie jako działalność kombatancką wskazano udział w obronie władzy ludowej. Z akt sprawy nie wynika, by skarżący prowadził inną działalność, która dawałaby podstawę do zachowania uprawnień kombatanckich. Uprawnienia kombatanckie są przywilejem, wskazaniem, że konkretnej osobie ze względu na jej drogę życiową i walkę o niepodległość powinno przysługiwać szczególne wyróżnienie. Trudno zdaniem Sądu za taką osobę uznać funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej choć Sąd nie zakwestionował tego, iż służba w organach ścigania związana jest z niebezpieczeństwem i ryzykiem utraty życia. Ryzyko to było duże w okresie tuż po II wojnie światowej, jednak ten fakt nie daje podstaw do bycia kombatantem. Podniesione w skardze okoliczności wskazujące na działalność skarżącego w zwalczaniu przestępczości znalazły wyraz w świadczeniu emerytalnym jakie Państwo skarżącemu ustaliło zdecydowanie korzystniejszym niż gdyby to miało miejsce w przypadku zwykłego obywatela.
Zatem w ten sposób działalność skarżącego została wyróżniona i dlatego nie podzielono twierdzeń skargi, że pobawienie przywileju bycia kombatantem jest niesprawiedliwe. W ocenie Sądu jest to działanie sprawiedliwe, bo w przypadku skarżącego nie można dokonywać w ogóle porównań pomiędzy służbą za którą skarżący był wynagradzany jako funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej a walką o niepodległość Państwa Polskiego.
Z tych powodów na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalono skargę.
Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik J. L. zaskarżając go w całości i zarzucił temu wyrokowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 42 z 2002 r. poz. 371 ze zm.) odnośnie pozbawienia uprawnień kombatanckich. Wskazując na powyższy zarzut, zgłoszono wniosek o zmianę opisanego orzeczenia poprzez przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich bądź jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Rzeszowie.
W motywach skargi kasacyjnej stwierdzono, iż przepis na podstawie którego pozbawiono J. L. uprawnień kombatanckich tj. art. 25 ust.2 pkt 2 cyt. ustawy o kombatantach, pozbawia uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust.2, art. 2 oraz art.4.
Wskazując na treść art. 1 ust.2 i art. 2 cytowanej ustawy o kombatantach wyjaśniono, iż przepisy te wyłączają z grona pobawionych uprawnień kombatanckich między innymi osoby uczestniczące w walkach o odzyskanie lub utrzymanie terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej bądź te, które brały udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych. Taka właśnie sytuacja w zmilitaryzowanych służbach państwowych miała miejsce jeżeli chodzi o skarżącego J. L., bowiem w okresie od czerwca 1945 r. pracując w organach MO tenże brał udział w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią. W tym okresie będąc zmilitaryzowanymi jednostkami Milicja Obywatelska brała udział wraz z Wojskiem Polskim w walkach z bandami UPA na tzw. Zasaniu w miejscowości Kuryłówka, Piskorowice, Dębno i innych. Wyjaśniono, że wielu funkcjonariuszy jak i żołnierzy wówczas poległo i było rannych. O tym, że były to jednostki zmilitaryzowane świadczy fakt, iż podlegały one wówczas pod Sądy Wojskowe, a także potwierdza to logiczne rozumowanie, z którego wynika, iż w walkach z UPA musiały brać udział oddziały zmilitaryzowane z uwagi na fakt, iż bandy te były uzbrojone i zorganizowane. Nie ulega wątpliwości, że UPA dążyła do uzyskania autonomii Ukrainy kosztem państwowości Polski a w związku z tym należy walki z tymi bandami uznać jako walki o utrzymanie nienaruszalności terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej bądź o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego.
Zauważono także, iż uprawnienia kombatanckie ustawodawca przyznaje z tytułu uczestniczenia w walkach w zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii (art. 1 ust.2 pkt 6 ustawy).
Ponadto w skardze kasacyjnej wskazano, iż J. L. w 1944 r. przymusowo pracował w hitlerowskim obozie pracy "[...]" o charakterze zbrojeniowym w Stalowej Woli, który później był nadzorowany przez żandarmerię ukraińską. Głód, przemoc oraz warunki higieniczne, sanitarne i żywieniowe z jakimi skarżący zetknął się podczas przebywania w obozie bez cienia wątpliwości pozwalały zakwalifikować go do osób opisanych w art. 3 ustawy o kombatantach. Zatem jak zauważono rzekome utrwalanie władzy ludowej nie było jedyną – wyłączną podstawą uzyskania uprawnień kombatanckich. Stąd też podkreślono, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie powołując się na przepis art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach nie zauważył opisanych przesłanek zachowania uprawnień określonych w art. 1 ust.2, art. 2 i art. 4 tej ustawy. Nie zwrócono również uwagi na stwierdzenie "wyłącznie" podczas gdy J. L. przysługują uprawnienia kombatanckie z uwagi na inne przepisy. Odnośnie uznania przez Sąd udziału strony w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej to zdaniem skarżącego jawi się ono jako oczywiście bezzasadne, bowiem, będąc funkcjonariuszem MO skarżący zajmował się zwalczaniem przestępczości gospodarczej i kryminalnej. Działalność jego nie miała w żadnej mierze charakteru ustanawiania i utrwalania władzy ludowej.
Reasumując podkreślono, że ustawodawca jasno wytycza sposób działania w sprawach pozbawienia uprawnień kombatanckich. By doszło do wydania takiej decyzji należy dokonać weryfikacji i dokładnego sprawdzenia stanu faktycznego aby nie skrzywdzić człowieka, który z narażeniem własnego życia i zdrowia walczył za ojczyznę, wiele przecierpiał i winien posiadać uprawnienia kombatanckie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Skarżący powołał się na naruszenie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy z dni 22 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. Nr 42 z 2002 r. poz. 371 ze zm.) poprzez błędne jego zastosowanie czyli na podstawę kasacji przewidzianą w art. 174 pkt 1 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zgodnie z przywołanym przepisem art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego – pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów nie wymienionych w art. 1 ust.2, art. 2 oraz w art.
- Uprawienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.
Przepis art. 25 ust.2 pkt 2 powołanej ustawy o kombatantach określa przesłanki materialno-prawne, które kształtują treść stosunku prawnego. Sposób zestawienia tych przesłanek w jednej normie prawnej na zasadzie przeciwstawienia (pozbawiają uprawnień kombatanckich – zachowują te uprawnienia) – oznacza, że podstawa zachowania uprawnień kombatanckich stanowi przeszkodę do zastosowania przesłanki dotyczącej pozbawienia uprawnień kombatanckich.
Norma prawna wyżej wskazana stanowi samodzielną podstawę do orzekania przez organ administracji publicznej sprawach o pozbawienie uprawnień kombatanckich nabytych zgodnie z dotychczasowymi przepisami przed wejściem w życie wskazanej wyżej ustawy o kombatantach z 1991 r.
Z lektury akt przedmiotowej sprawy w sposób niesporny wynika, iż J. L. uzyskał uprawnienia kombatanckie na tej podstawie, że jako funkcjonariusz organów Milicji Obywatelskiej w okresie od l7 sierpnia 1945 r. do 31 grudnia 1947 r. brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem (dowód zaświadczenie WUSW w Rzeszowie z dnia 21 stycznia 1988 r.). Fakt ten potwierdza także, co prawidłowo wskazano w zaskarżonym wyroku, również sam skarżący w życiorysie złożonym wraz z deklaracją członkowską oraz orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej w Rzeszowie z dnia 19 kwietnia 1988 r., gdzie jako działalność kombatancką wskazano udział w obronie władzy ludowej. Analiza akt administracyjnych nie pozwala na uznanie, iż J. L. prowadził inną działalność kombatancką, z którą omawiana ustawa wiąże ewentualną możliwość zachowania posiadanych uprawnień. Uprawnienia kombatanckie są szczególnym wyróżnieniem za zasługi dla Polski, zatem przyznanie tychże uprawnień (ich zachowanie) musi mieć za podstawę albo działalność z którą ustawa o kombatantach łączy te uprawnienia bądź też być ofiarą w miejscach i z przyczyn określonych w tej ustawie.
Jak już wyżej podkreślono, J. L. posiadał uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w Milicji Obywatelskiej.
Natomiast jak jednolicie przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust.2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (porównaj uchwała Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2000 r. nr OPS 5/00 opublikowana w ONSA 1/2001 poz. 3 oraz wyrok Sadu Najwyższego z dnia 9 lutego 2001 r. sygn. akt III RN 59/00 opublikowany OSNP 2001/19/572).
Podkreślić jednakże należy, że w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2000 r. sygn. OPS 59/00 w której przyjęto, że Milicja Obywatelska nie była służbą zmilitaryzowaną w jej motywach wyrażono także stanowisko, iż rozumienie art. 1 ust.2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) nie wyklucza przecież uznania za działalność kombatancką uczestnictwa w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią oraz grupami Wehrwolfu przez milicjanta lub grupy milicjantów w jednostkach Wojska Polskiego.
Tożsame stanowisko zajęto w wyroku Sadu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2001 r. sygn. akt RN 132/00 opublikowanym w OSNP Nr 5/2002 poz. 101, wskazując, że funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który na mocy rozkazu został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i podlegał dowództwu Wojska Polskiego nie traci uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust.2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...).
Przy uwzględnieniu powyższego stanowiska, które jest akceptowane przez skład orzekający w tej sprawie przypomnieć należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym niespornym pozostaje, że wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust.2 pkt 2 ustawy o kombatantach, zgłoszony w toku tego postępowania, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich (porównaj uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2002 r. sygn. OPS 13/01 opublikowaną ONSA 2/2002 poz.132).
To na osobie, która ubiega się o uprawnienia spoczywa ciężar dowodu na okoliczności uzasadniające uzyskanie (zachowanie) przedmiotowych uprawnień kombatanckich.
Przede wszystkim podkreślić trzeba, że zatrudnienie lub pełnienie służby w organach Milicji Obywatelskiej jak też jakakolwiek działalności w strukturach Milicji Obywatelskiej nie stanowi działalności kombatanckiej w świetle przepisów ustawy o kombatantach z 1991 r. (podobnie wyrok NSA z 4 września 2001 r. sygn. akta V S.A. 41/01 niepublikowany).
Zatem wykonywanie obowiązków funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej i do tego w jej strukturach tak jak to było w sytuacji strony, nie stanowi podstaw do zachowania (przyznania) uprawnień kombatanckich z tytułu walki z Ukraińską Powstańczą Armią, Wehrewoltem czy też udziału w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego przede wszystkim z tego powodu, że Milicja Obywatelska nie może być traktowana jako zmilitaryzowana służba państwowa w rozumieniu przepisów art. 1 ust.2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach.
Podnoszona zaś w toku postępowania w skardze kasacyjnej okoliczność przymusowej pracy skarżącego w hitlerowskim obozie pracy "Baudinst 2/106" o charakterze zbrojeniowym w Stalowej Woli nie może być oceniona przez pryzmat ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego albowiem wskazany przez skarżącego obóz pracy w Stalowej Woli nie został wymieniony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154). Tym samym pobyt w obozie pracy nie wymienionym w podanym rozporzązeniu nie stanowi tytułu do przyznania uprawnień kombatanckich z art. 3 i 4 ustawy o kombatantach z 1991 r. a w efekcie podstaw do zachowania przez skarżącego przedmiotowych uprawnień. Fakt ten stanowił ewentualnie podstawę do uruchomienia postępowania w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR.
Dotąd powiedziane nakazywało uznać zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione, stąd też na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.