Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 20 maja 2004 r. sygn. akt 4/II SA/Po 3817/01, po rozpoznaniu skargi M. T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2001 r. Nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że decyzją z dnia [...].09.2001 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpoznaniu sprawy w trybie art. 127 § 3 kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].02.2001 r. o pozbawieniu M. T. uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W uzasadnieniu organ podniósł, iż M. T. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu "walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej". W okresie zaliczonym przez ZBoWiD jako działalność kombatancka skarżący był funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej, zaś służba w MO nie jest zaliczana do działalności kombatanckiej.
Od powyższej decyzji skargę złożył M. T. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż nigdy nie należał do Milicji Obywatelskiej, tylko do "Wojska Cywilnego". Nigdy nie utrwalał władzy ludowej, tylko wałczył o wyzwolenie kraju, razem z innymi rozbroili Niemców w miejscowości B. i wzięli ich do niewoli oraz doprowadzili do Komendy Wojennej Polskiej i Rosyjskiej, a jako cywil musiał pod przymusem pomagać wojsku rosyjskiemu budować mosty przez Wartę oraz pomagać w ładowaniu bomb.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, że podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia był art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 142, poz. 950 z 1997 r.), zgodnie z którym pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1, art. 2 i art. 4 ustawy. Jednakże w myśl tego przepisu zachowują swoje uprawnienia kombatanckie osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, osoby, które uzyskały uprawnienia z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru pełniący służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie 10.05.1945 r. do 30.06.1947 r. Rodzaje działalności, która ma charakter kombatancki i która stanowi tytuł do uzyskania uprawnień z ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego określają przepisy art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 tejże ustawy.
Z analizy akt sprawy wynika, iż skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 01.02.1945 r. do 31.03.1945 r. Ubiegając się o członkostwo w organizacji ZBoWiD w 1984 r. skarżący dołączył zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Poznaniu, z którego wynika, że we wskazanym okresie pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej i w okresie służby brał udział w walkach zbrojnych z reakcyjnym podziemiem. Jednocześnie w swoim życiorysie oraz deklaracji członkowskiej skarżący podał, iż do wyzwolenia w dniu 21.01.1945 r. pracował w niemieckim gospodarstwie rolnym w C., następnie od 22.01.1945r. do 30.01.1945r. Brał czynny udział wraz z Armią Radziecką w budowie mostów na Warcie dla przepraw ciężkich samochodów i czołgów, od 01.02.1945r. do kwietnia 1945 r. pracował w Milicji Obywatelskiej w C., w tym czasie uczestniczył w wychwytywaniu niedobitków armii niemieckiej, ich rozbrajaniu i transportowaniu do posterunku w C., a także w pomocy sanitarnej dla rannych w walkach o S. W toku postępowania weryfikacyjnego i w postępowaniu odwoławczym skarżący powoływał się na służbę w MO (Straży Obywatelskiej) i udział w rozbrajaniu żołnierzy niemieckich. Nie budzi więc wątpliwości fakt, iż skarżący jest osobą wymienioną w art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie pierwsze ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, uzyskał bowiem uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Jednocześnie z akt sprawy i twierdzeń skarżącego nie wynikają okoliczności wskazujące na uzyskanie przez niego uprawnień z tytułów określonych w ustawie, tj. art. 1 ust. 2, art. 2 lub art. 4 powołanej ustawy. Zgodnie z preambułą do ustawy i treścią wskazanych przepisów kombatantami są osoby, które walczyły o suwerenność i niepodległość Polski w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej z narażeniem na represje. Działalność skarżącego w okresie od 22.01.1945 r. do 31.03.1945 r. nie spełnia wskazanych wyżej kryteriów. Nie była ona wykonywana w ramach służby w Wojsku Polskim, służby w armiach sojuszniczych lub służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach z art. 1 ust. 2 ustawy. Nie może być również zaliczona do walk o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych w okresie do 31.12.1945 r. z art. 2 pkt 2 ustawy, bowiem Milicja Obywatelska nie miała charakteru służby zmilitaryzowanej w rozumieniu przepisów przedmiotowej ustawy (pogląd taki konsekwentnie reprezentują zarówno NSA jak i Sąd Najwyższy, np. uchwała NSA z dnia 12.06.2000 r. sygn. OPS 5/00-ONSA 2001/1/13, wyrok SN z dnia 09.02.2001 sygn. III RN 59/00-OSNP 2001/19/572), nadto skarżący nie uczestniczył w walkach (działaniach zbrojnych), a jedynie w rozbrajaniu żołnierzy, ich konwojowaniu i pomocy sanitarnej. Z tego ostatniego względu i z uwagi na okoliczność, iż opisane działania skarżącego miały miejsce już na terenach wyzwolonych, nie mogą być zaliczone one do działalności z art. 2 pkt 5 ustawy. Tym samym zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia 19.02.2001 r. są zgodne z prawem i brak uzasadnionych podstaw do ich kwestionowania.
M. T. wniósł od wyroku skargę kasacyjną zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – naruszenie przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 ust. 1 pkt c powołanej ustawy przez nie uchylenie decyzji, która została wydana z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 78 Kodeksu postępowania administracyjnego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 106 § 3 w związku z art. 106 § 5 powołanej ustawy i art. 5, art. 212 kpc poprzez nie rozpatrzenie przez sąd wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w dyspozycji Instytutu Pamięci Narodowej. Na tej podstawie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do powtórnego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisach. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że w toku postępowania administracyjnego złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w archiwach Urzędu Ochrony Państwa w Poznaniu, które wykażą rzeczywisty charakter jego działalności w okresie od 1 lutego 1945 r. – 31 marca 1945 r., a to okoliczności jego udziału w rozbrajaniu wojsk hitlerowskich. Wniosek taki zawarł też w postępowaniu odwoławczym. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zawarł wniosek o przeprowadzenie dowodów z dokumentów znajdujących się w dyspozycji Instytutu Pamięci Narodowej. Rozpoznając skargę sąd nie odniósł się do tego wniosku. Dowody zaświadczyć miały, że w okresie od 1 lutego 1945 r. do 31 marca 1945 r. brał udział w rozbrajaniu wojsk hitlerowskich. Ustalenie tej okoliczności uchyliłoby zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, dających podstawę pozbawienia go uprawnień kombatanckich. Nie uwzględnienie wniosku dowodowego w postępowaniu administracyjnym, a następnie w postępowaniu przed WSA mogło w konsekwencji mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności wykazanie przez skarżącego udziału w rozbrajaniu wojsk hitlerowskich sprawiłoby, że uzyskane przez niego uprawnienia kombatanckie nie były uprawnieniami uzyskanymi wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej.
Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 9 lutego 2005 r. poinformował, że skarżący M. T. zmarł.
Pismem procesowym z dnia 6 kwietnia 2005 r. żona skarżącego H. T. poinformowała, że podtrzymuje skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Podstawą złożenia skargi kasacyjnej było naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 154, poz. 1270 ze zm.), a mianowicie naruszenie art., 145 § 1 ust. 1 pkt c oraz art. 106 § 3 w związku z art. 106 § 5 powołanej ustawy.
Naruszenie przepisów postępowania może być skuteczną podstawą złożenia skargi kasacyjnej, jeżeli z akt sprawy w oparciu o które rozpoznawał sprawę sąd I instancji wynika, że istotne okoliczności faktyczne sprawy nie zostały ustalone. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji był art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1994 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. 2002 r. Nr 42, poz. 371), który stanowi: "Pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby: które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art.
- Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947 r.".
Ze zgromadzonych materiałów dowodowych w sprawie wynika, w sposób nie budzący wątpliwości, że M. T. miał przyznane uprawnienia kombatanckie z tytułu uczestnictwa w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Uprawnienia kombatanckie uzyskał na podstawie zaświadczenia o służbie w Milicji Obywatelskiej (zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Poznaniu z dnia [...] stycznia 1984 r. – nr [...]), w którym potwierdzono fakt służby w organach Milicji Obywatelskiej w okresie od 1 lutego 1945 r. do 31 marca 1945 r. Fakt służby w Milicji Obywatelskiej potwierdził w Deklaracji Członkowskiej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację nr [...]. Uprawnienia kombatanckie uzyskał z tytułu utrwalania władzy ludowej od 1 lutego 1945 do 30 marca 1945 r. (orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej w Poznaniu).
Ustalenie w oparciu o akta sprawy, że M. T. miał przyznane uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu służby w Milicji Obywatelskiej czyni niezasadnym zarzuty co do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 106 § 3 i § 5 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego – "Za działalność kombatancką uznaje się: uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Verwolfu". Tytułem do zachowania uprawnień kombatanckich jest uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach. Skarżący powoływał się na zachowanie uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w okresie służby w Milicji Obywatelskiej w wychwytywaniu i rozbrajaniu niedobitków armii niemieckiej. W orzecznictwie sądowym na podstawie obowiązujących rozwiązań prawnych przyjmuje się, że przez "militaryzację" (zmilitaryzowanie) rozumie się nadanie jednostce organizacyjnej, w drodze aktu normatywnego, statusu jednostki zmilitaryzowanej. Jednostka organizacyjna staje się jednostką zmilitaryzowaną z dniem jej militaryzacji (art. 179 ust. 1 ustawy z dnia 22 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej). Można na podstawie tego wywnioskować, że pojęcia prawne "militaryzacja", "zmilitaryzować", "zmilitaryzowana" wynikają nie z tego, jakie są zadania, struktura organizacyjna i formy działania jednostek organizacyjnych, ale z nadania konkretnym jednostkom statusu jednostki zmilitaryzowanej w prawnie określonym trybie. Nie ma podstaw do twierdzenia, że ustawodawca dokonując w 1997 r. zmiany art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, posłużył się pojęciem "militaryzacja" w innym znaczeniu. Oznacza to, że użyte w art. 1 ust. 2 pkt 6 tej ustawy określenie "zmilitaryzowane służby państwowe" oznacza służby objęte militaryzacją (zostały zmilitaryzowane). Nie może więc mieć rozstrzygającego znaczenia tylko to, jakie zadania wykonywała określona jednostka organizacyjna, w tym wypadku Milicja Obywatelska, oraz jaki był sposób jej zorganizowania i formy działania. Milicja Obywatelska w drodze aktu normatywnego nie została zmilitaryzowana. W okresie, którego dotyczy działalność kombatancka określona w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach, przepisy prawne wówczas obowiązujące również posługiwały się określeniem "militaryzacja". Zmilitaryzowane zostały Polskie Koleje Państwowe dekretem PKWN z dnia 4 listopada 1944 r. o militaryzacji Polskiej Kolei Państwowej (Dz. U. Nr 11, poz. 55). Za tym, że ustawowe określenie "w zmilitaryzowanych służbach państwowych" nie obejmuje Milicji Obywatelskiej, przemawia także art. 1 ust. 1 ustawy o kombatantach, który status kombatanta wiąże z działalnością w składzie formacji wojskowej lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Według dekretu PKWN z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz. U. Nr 7, poz.
- do zakresu działania Milicji Obywatelskiej należała ochrona bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego, dochodzenie i ściganie przestępstw oraz wykonywanie zadań władz administracyjnych, sądów i prokuratury w zakresie prawem przewidzianych" (uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2000 r. – sygn. akt OPS 5/00, Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego 2001, nr 1, poz. 3).
W obowiązującym stanie prawnym nie ma usprawiedliwionych podstaw do zmiany wykładni. Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Nie można zatem przyjąć, że uczestniczenie w wychwytywaniu, rozbrajaniu i konwojowaniu niedobitków armii niemieckiej w oddziałach Milicji Obywatelskiej jest działalnością kombatancką, która daje podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich.
Nie można więc uznać za usprawiedliwione podstawy skargi kasacyjnej w zakresie nieuwzględnienia wniosków dowodowych: dowodów z Instytutu Pamięci Narodowej. Nie mają one znaczenia prawnego dla oceny charakteru działalności M. T. w oddziałach Milicji Obywatelskiej.
W tym stanie rzeczy skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.