Uzasadnienie
OSK 1172/04
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 marca 2004 r. oddali skargę Agnieszki W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 21 października 2003 r. (...), w przedmiocie zwolnienia ze Służby Celnej.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Dyrektor Izby Celnej w W. decyzją z dnia 21 października 2003 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia 1 września 2003 r., którą - na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r., o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./ - zwolniono Agnieszkę W., młodszego rewidenta celnego ze Służby Celnej z dniem doręczenia tej decyzji.
W uzasadnieniu podano, że Prokuratura Okręgowa w S. skierowała w dniu 16 listopada 2001 r. przeciwko zainteresowanej akt oskarżenia do Sądu Rejonowego w S., zarzucając jej popełnienie przestępstwa umyślnego z art. 271 par. 3 Kk w związku z art. 12 Kk. W tej sytuacji zwolnienie zainteresowanej ze Służby Celnej było w świetle art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej obligatoryjne. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej omawiany przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ww. ustawy wprowadzony ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/ dotyczy wszystkich funkcjonariuszy celnych, wobec których skierowano do sądu akt oskarżenia w trakcie pełnienia służby, niezależnie od daty, w jakiej to zdarzenie nastawiło i etapu, na jakim obecnie się znajduje postępowanie sądowe.
W skardze na powyższą decyzję Agnieszka W. domagała się jej uchylenia wraz z decyzją z dnia 1 września 2003 r., zarzucając im naruszenie art. 42 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 7 i 8 Kpa.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła m.in., iż Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 października 2001 r. II SA 1878/01 uchylił decyzję o zwolnieniu ze Służby Celnej na podstawie art. 26 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej. Urząd Celny po przywróceniu jej do służby był związany tym wyrokiem, z zatem nie mógł jej ponownie zwolnić ze służby w oparciu o znowelizowany przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej. Poza tym, zgodnie z art. 42 ust. 1 Konstytucji RP prawo nie może działać wstecz a art. 42 ust. 3 Konstytucji wyraźnie stanowi, że każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. Skarżąca podkreśliła również, że wniesiony akt oskarżenia opiera się na pomówieniach dwóch świadków i brak jest konkretnych dowodów w sprawie pozwalających na przyjęcie, iż popełniła zarzucany jej czyn.
Dyrektor Izby Celnej w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny zaznaczył, iż podstawę materialnoprawną zwolnienia skarżącej ze Służby Celnej stanowił art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, zgodnie z którym funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Użycie w tym przepisie kategorycznego zwrotu "zwalnia się" oznacza, iż zwolnienie funkcjonariusza celnego na podstawie tego przepisu ma charakter obligatoryjny, a zatem nie zostało pozostawione to tzw. uznaniu administracyjnemu. Stąd też podnoszone przez skarżącą zarzuty, iż organ nie uwzględnił dotychczasowego przebiegu służby, a zwłaszcza okoliczności, iż była wielokrotnie nagradzana są bez znaczenia dla sprawy. Bezsporne jest zaś to, że Prokuratura Okręgowa w S. w daniu 16 listopada 2001 r. wniosła przeciwko skarżącej do Sądu Rejonowego w S. akt oskarżenia dotyczący popełnienia przestępstwa z art. 271 par. 3 Kk w związku z art. 12 Kk, tj. popełnienia przestępstwa z winy umyślnej.
Wbrew zarzutom skarżącej, zdaniem sądu I instancji, przeszkody do zwolnienia jej ze służby na podstawie powyższego przepisu nie stanowił prawomocny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2001 r., którym to wyrokiem sąd uchylił decyzje w przedmiocie zwolnienia skarżącej ze służby na podstawie art. 26 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej. To ostatnie zwolnienie ze służby było bowiem oparte na innej podstawie prawnej i miało charakter fakultatywny, gdyż w myśl cyt. przepisu funkcjonariusza celnego można było zwolnić ze służby w przypadku zaistnienia innej, niż określone w pkt 1-9, ważnej przyczyny, jeżeli dalsze pozostawienie w służbie nie gwarantuje należytego wykonywania obowiązków służbowych. Poza tym wniesienie aktu oskarżenia nastąpiło już po wydaniu wyroku przez sąd.
Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, iż skarżąca została zwolniona ze służby z powodu wniesienia przeciwko niej aktu oskarżenia, a nie z powodu popełnienia przestępstwa. Stąd też, na tym etapie postępowania, w żadnym wypadku nie można twierdzić, aby skarżąca była winna zarzucanego jej czynu.
O tym zaś, czy zastosowany w tej sprawie przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a jest zgodny z Konstytucją miał rozstrzygnąć Trybunał Konstytucyjny. Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił bowiem z wnioskiem (...) o rozstrzygnięcie tej kwestii do Trybunału Konstytucyjnego.
Agnieszka W. złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej w związku z art. 42 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP. W związku z tym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 2l października 2003 r.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż nowela ustawy o Służbie Celnej nie zawiera postanowień retroaktywnego działania przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a powołanej ustawy, zatem może on być stosowany do zdarzeń w nim określonych powstałych wyłącznie po dniu wejścia w życie tejże noweli, tj. po dniu 10 sierpnia 2003 r. Wniesienie przez Prokuraturę Okręgową w S., aktu oskarżenia przeciwko Agnieszce W. miało miejsce dwa lata przed datą wejścia w życie noweli. Nie można zatem - zdaniem skarżącej - zastosować tego przepisu do zdarzenia powstałego w 2001 r., gdyż takie działanie jest sprzeczne z art. 42 ust. 1 Konstytucji RP. W stanie prawnym poprzedzającym nowelę do ustawy o Służbie Celnej skierowanie do sądu aktu oskarżenia przeciwko funkcjonariuszowi Służby Celnej nie uprawniało Dyrektora Izby Celnej do zwolnienia tegoż funkcjonariusza ze służby z tego powodu, na co zwrócił również uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich we wniosku powoływanym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Pełnomocnik skarżącej wniósł także "uzupełnienie do skargi kasacyjnej", w którym podał nowe brzmienie podstawy kasacyjnej skargi poprzez sformułowanie zarzutu naruszenia art. 141 par. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, przez nie wyjaśnienie i nie ustosunkowanie się sądu do zarzutu skarżącej o niedopuszczalności zastosowania w niniejszej sprawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej z powodu zakazu retroaktywnego działania tego przepisu - w związku z art. 42 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP. Jednocześnie uzupełnił uzasadnienie skargi kasacyjnej poprzez wskazanie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie odniósł się w ogóle do zarzutu skarżącej o niedopuszczalności zastosowania w niniejszej sprawie art. 25 ust. 1 pkt 8a zakazu retroaktywnego działania tego przepisu i tym samym dopuścił się naruszenia art. 141 par. 4 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to naruszenie miało istotny wpływ na treść wyroku.
Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o oddalenie skargi.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należy ustosunkować się do kwestii formalnej tj. możliwości uzupełnienia skargi kasacyjnej poprzez nowe sformułowanie podstaw kasacyjnych. Zgodnie z art. 183 par. 1 w zw. z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ podstawy kasacyjne muszą być wskazane w skardze, a uzupełnienie skargi kasacyjnej może dotyczyć jedynie uzasadnienia jej podstaw. Ponieważ w niniejszej sprawie uzupełnienie skargi kasacyjnej, które sprowadzało się do wskazania nowych podstaw kasacyjnych, zostało dokonane w ustawowym terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż jest to dopuszczalne i rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej tj. podstaw wskazanych w piśmie datowanym na dzień 10 czerwca 2004 r. uznając, iż są niezasadne. Nie jest bowiem trafny zarzut naruszenia przepisów art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 902 ze zm./. Bezsporne w sprawie jest, iż wobec skarżącej został wniesiony akt oskarżenia o popełnienie przestępstwa umyślnego, ściganego z oskarżenia publicznego. W takiej też sytuacji, zgodnie z powołanym wyżej przepisem, następuje obligatoryjne zwolnienie funkcjonariusza celnego ze służby. Przepis ten, wbrew temu co twierdzi się w skardze kasacyjnej, ma więc zastosowanie do skarżącej. Nie ma przy tym znaczenia fakt, iż wniesienie aktu oskarżenia nastąpiło przed wejściem w życie powołanego przepisu. W dacie zwolnienia skarżącej przepis ten obowiązywał i istniała też określona w nim przyczyna zwolnienia. W związku z tym nie ma znaczenia, kiedy akt oskarżenia został wniesiony. Istotą tego przepisu jest samo oskarżenie, a nie data tego oskarżenia. Nie można zatem twierdzić, iż naruszono zasadę nie działania prawa wstecz, bowiem z brzmienia samego przepisu wynika, że do jego zastosowania musi zaistnieć już dana okoliczność tj. musi zostać wniesiony akt oskarżenia.
Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 141 par. 4 ww. ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten określa elementy jakie winno zawierać uzasadnienie wyroku tj. powinno zwięźle przedstawiać stan sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W niniejszej sprawie uzasadnienie wyroku zawiera wszystkie te elementy.
Sąd ustosunkował się też do wszystkich podniesionych w skardze zarzutów, a skarżąca nie formułowała wprost zarzutu dotyczącego naruszenia zasady lex retro non agit. Sąd wskazał również, zgodnie ze swoimi kompetencjami, podstawy uznania prawidłowości zaskarżonej decyzji, w tym także konieczności zastosowania wobec skarżącej art. 25 ust. 1 pkt 8a ww. ustawy o Służbie Celnej. Sąd I instancji odniósł się również do zasady domniemania niewinności wynikającej z art. 42 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast ust. 1 art. 42 Konstytucji odnosi się do odpowiedzialności karnej za czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia i z oczywistych względów nie miał zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Na marginesie dodać należy, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 października 2004 r. uznał, iż przepis art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej /Dz.U. nr 120 poz. 1122/, który to przepis wprowadził do ustawy o Służbie Celnej m.in. powołany wyżej ust. 8a art. 25 ust. 1 stanowiący podstawę materialnoprawną w niniejszej sprawie, jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji RP.
Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 ww. ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.