Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 marca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 maja 2003 r. utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia 10 marca 2003 r. stwierdzającą nieważność orzeczenia Ministra Przemyślu Lekkiego z dnia 8 lutego 1952 r. o przejęciu na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa - cegielnia W., Maciej P. - W., oraz decyzję z dnia 10 marca 2003 r.
Tego rodzaju rozstrzygnięcie, według uzasadnienia zaskarżonego wyroku, zostało wydane wobec braku należytego wyjaśnienia przez organ administracji, czy wydane orzeczenie nacjonalizacyjne wywołało nieodwracalne skutki prawne. W szczególności nie wyjaśniono jakie skutki prawne wywołało samo orzeczenie nacjonalizacyjne, a jakie późniejsze zdarzenia tj. decyzja Wojewody z dnia 17 czerwca 1991 r., decyzja tego organu z dnia 21 lutego 1996 r., zawarcie umowy wieczystego użytkowania gruntu z dnia 8 września 1995 r. Powołując wskazane wyżej późniejsze decyzje nie określono nawet ich przedmiotu. Było to równoznaczne z naruszeniem art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa.
W skardze kasacyjnej Zofia S. zarzucając naruszenie art. 145 par. 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 77 par. 1 przez wadliwe przyjęcie przez zaskarżony wyrok naruszenia art. 7, art. 77 par. 1 Kpa wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi względnie uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że decyzje Wojewody z dnia 17 czerwca 1991 r. i 25 lutego 1961 r. zostały opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazano również jakie są skutki prawne tych decyzji. Skutki te wynikają właśnie z tych decyzji, a nie decyzji nacjonalizacyjnej. Brak w aktach sprawy decyzji z dnia 17 czerwca 1991 r. nie powinien być podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji, skoro Sąd mógł zażądać tego dokumentu.
Mylnie powołano w zaskarżonym wyroku przepisy art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa, skoro przepisy te nie mają zastosowania w postępowaniu sądowym. Naruszony został art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż, jak wykazano, nie było naruszenia przepisów postępowania a nawet nie czyniono próby, aby uzasadnić, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna, co wynika także z jej uzasadnienia formułuje dwa zarzuty: naruszenie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz naruszenie art. 7, art. 77 par. 1 Kpa. Ustosunkowując się do tych zarzutów należy stwierdzić, że istotnie przepisy art. 7, art. 77 par. 1 Kpa nie były, bo nie mogły, być stosowane przez Sąd wydający zaskarżony wyrok. Wskazanie jednak w uzasadnieniu tego wyroku naruszenia wspomnianych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego odnosiło się do rozstrzygnięcia organu administracji, a miały one przecież zastosowanie w postępowaniu administracyjnym. Wbrew więc twierdzeniom skargi kasacyjnej, nie jest uzasadniony, sformułowany wobec uzasadnienia zaskarżonego wyroku, zarzut o wadliwym powołaniu omawianych przepisów.
Bliższej oceny wymaga zarzut naruszenia art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z zarzutem tym wiąże się bowiem, wynikająca zarówno z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, jak i skargi kasacyjnej, kwestia dotycząca należytego wyjaśnienia sprawy. Chodzi tu przy tym o potrzebę lub brak potrzeby dokonania ustaleń tylko w oznaczonym zakresie. Nie jest bowiem kwestionowane w zaskarżonym wyroku stanowisko zawarte w decyzjach organu administracji zarówno z dnia 10 marca 2003 r., jak i z dnia 26 maja 2003 r. o wydaniu orzeczenia o nacjonalizacji z rażącym naruszeniem powołanych w tych decyzjach przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Przesądza to zaś o istnieniu pozytywnej przesłanki nieważności orzeczenia nr 65 Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 8 lutego 1952 r. wymienionej w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. Ustosunkowania się więc wymaga tylko to, czy wspomniane orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 par. 2 tego Kodeksu.
Należy podzielić stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku o braku w tym zakresie wystarczających ustaleń. Uzasadniało to uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także poprzedzającej ją decyzji z dnia 10 marca 2003 r. /art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Przyjęcie takiego założenia uzasadnia twierdzenie, że zarzut naruszenia art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest usprawiedliwiony.
Co do nieodwracalnych skutków decyzji istnieje bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego, a zwłaszcza Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydawane również w składach powiększonych. Nie dokonując bliższej analizy tego orzecznictwa, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie istotne znaczenie mają poglądy aprobowane przez późniejsze orzecznictwo i przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający tę sprawę, zawarte w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r. /III AZP 4/94 - OSNAPU 1992 nr 12 poz. 211/ i uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r. /OPS 7/96 - ONSA 1997 Nr 2 poz. 49/. W uchwale Sądu Najwyższego wyrażono stanowisko, według którego decyzja wywołała nieodwracalny skutek prawny, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią tego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku decyzji. Odwrócenie takiego skutku może wprawdzie nastąpić ale na podstawie orzeczenia sądu w postępowaniu cywilnym, a nie w drodze decyzji w postępowaniu administracyjnym. Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego /z 16 grudnia 1996 r./ podzielając tę zasadę, wskazała na potrzebę dokonania odrębnej oceny skutków prawnych decyzji objętej postępowaniem o stwierdzenie nieważności i późniejszych decyzji. W niniejszej sprawie chodzi o taką odrębną ocenę orzeczenia o nacjonalizacji i późniejszych decyzji oraz ewentualnych innych zdarzeń i czynności prawnych dotyczących nieruchomości objętej wspomnianą uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego, choć uchwała ta została wydana w sprawie dotyczącej tzw. gruntów warszawskich. Zasada ta powoduje jeszcze dalsze konsekwencje, a mianowicie to, że jeżeli nieodwracalność skutków prawnych wynika z późniejszych niż orzeczenie o nacjonalizacji, decyzji lub zdarzeń, nie występuje negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności /decyzji/ o nacjonalizacji.
Wydane w tej sprawie decyzje organu administracji zawierają obszerne uzasadnienia z powołaniem, w miarę wyczerpująco, orzecznictwa sądowego. W decyzjach tych jest zamieszczony również opis działek należących do nacjonalizowanej nieruchomości ze wskazaniem, jaki jest stan prawny tych działek. Nie jest to jednak wystarczające do zajęcia stanowiska o istnieniu lub braku istnienia nieodwracalnych skutków prawnych orzeczenia o nacjonalizacji. Wskazano tu bowiem na aktualny stan prawny z daty wydania zaskarżonej decyzji. Nie ma natomiast wystarczających ustaleń w zakresie losu prawnego poszczególnych działek w okresie wcześniejszym, po wydaniu orzeczenia o nacjonalizacji. To zaś ma zasadnicze znaczenie, w świetle poglądów zawartych w przytoczonych uchwałach, co do istnienia nieodwracalnych skutków prawnych.
Zaskarżony wyrok wskazujący na potrzebę dokonania takich ustaleń, niezależnie od sformułowań zawartych w jego uzasadnieniu, jest więc zgodny z prawem.
Dlatego skarga kasacyjna podlega oddaleniu /art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/.