Uzasadnienie
OSK 1182/04
Wojewoda P. orzeczeniem z dnia 27 kwietnia 1949 r. (...) oddalił wniosek Zofii D. o zwolnienie spod przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości o powierzchni 98,8614 ha pochodzącej z macierzystej nieruchomości W. o powierzchni 105,2144 ha oraz uznał, że macierzysta nieruchomość W. - w dniu 1 września 1944 r. stanowiąca własność Julii K. - podpada pod działanie art. 2 ust. 1e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13/, Minister Rolnictwa i Reform Rolnych zaś orzeczeniem z dnia 28 lipca 1949 r. (...) utrzymał w mocy to orzeczenie.
Emilia D., spadkobierczyni Zofii D., wystąpiła o stwierdzenie nieważności tych orzeczeń.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 11 stycznia 2000 r. (...) odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia odwoławczego z dnia 28 lipca 1949 r., po czym decyzją z dnia 28 lutego 2003 r. (...) utrzymał w mocy swą decyzję odmowną, natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2004 r. IV SA 1154/03 oddalił skargę Emilii D. Sąd podzielił stanowisko organu nadzoru, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności, gdyż - w świetle par. 873 Kodeksu cywilnego niemieckiego z 1896 r. - do skutecznego przeniesienia własności nieruchomości był konieczny wpis do księgi wieczystej, lecz Zofia D., która 1 grudnia 1937 r. zawarła z Julią K. umowę kupna-sprzedaży nieruchomości, wpisu do księgi wieczystej na swoją rzecz dokonała dopiero 10 maja 1947 r.; jak zaś stanowi art. 2 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1a, dokonane po dniu 1 września 1939 r.
Występując ze skargą kasacyjną Emilia D. zarzuciła naruszenie art. 134 par. 1 i art. 141 par. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ oraz naruszenie art. 2 ust. 2 lit. "e" dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, par. 6 i 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51 ze zm./, art. 20 w związku z art. 22 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe /Dz.U. nr 53 poz. 319 ze zm./, a także par. 873 i 894 Kodeksu cywilnego niemieckiego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że - wbrew art. 134 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - sąd nie rozpoznał sprawy w pełnym zakresie z urzędu i nawet nie odniósł się do wszystkich zarzutów skargi, lecz ograniczył się tylko do stwierdzenia, że przed dniem 1 września 1944 r. nie został dokonany wpis do księgi wieczystej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano ponadto, że rzeczywisty stan prawny nieruchomości odbiegał od stanu wieczystoksięgowego, o czym wiedział Skarb Państwa i dlatego - w świetle art. 20 w związku z art. 22 Prawa rzeczowego - nie mógł skutecznie nabyć własności, zarazem także Kodeks cywilny niemiecki znał pojęcie rzeczywistego stanu prawnego niezgodnego ze stanem ujawnionym w księdze wieczystej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono wreszcie, że postępowanie dekretowe było wadliwe, gdyż prowadzono je przeciwko Zofii D., a nie przeciwko Julii K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zarzut naruszenia przepisów postępowania sądowego jest nietrafny już dlatego, że sąd dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji w takim zakresie, jaki był konieczny dla rozstrzygnięcia sprawy oraz wyjaśnił przyczyny swego rozstrzygnięcia.
Nietrafny jest również zarzut naruszenia prawa materialnego.
Skarga kasacyjna dopatruje się jednoczesnego naruszenia przepisów różnych aktów prawnych - chociaż nie co do każdego podaje wprost, w czym wyraża się naruszenie - jednak w istocie zmierza do podstawowej konkluzji, że zachodziła rozbieżność pomiędzy rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, a stanem wieczystoksięgowym.
W przekonaniu skarżącej bowiem, rzeczywisty stan prawny był taki, że w chwili wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieruchomość w części nabytej przez Zofię D., nie stanowiła już własności Zofii K., pozostając zaś przedmiotem odrębnej własności nie podpadała pod postanowienia dekretu ze względów obszarowych.
Przekonanie to jest oczywiście błędne, gdyż - w świetle Kodeksu cywilnego niemieckiego, czemu nie przeczy się w skardze kasacyjnej - dla skutecznego przeniesienia własności nieruchomości był wymagany wpis do księgi wieczystej.
Natomiast, jeżeli nie dokonano wpisu do księgi wieczystej przed 1 września 1939 r., nie może być mowy o niezgodności rzeczywistego stanu prawnego ze stanem wieczystoksięgowym, ponieważ wpis miał konstytutywny charakter.
Niezgodny zatem ze stanem wieczystoksięgowym był tylko stan faktyczny.
W skardze kasacyjnej zarzuca się także naruszenie par. 7 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przepis ten zaś - co do zasady korzystny dla skarżącej - został skreślony z dniem 2 sierpnia 1946 r., zatem nie obowiązywał w czasie, kiedy toczyło się postępowanie dekretowe.
W skardze kasacyjnej zarzuca się ponadto naruszenie par. 6 powołanego rozporządzenia, w świetle którego właśnie Zofia D. - a nie Julia K. - została uznana za stronę postępowania dekretowego dlatego, że to ona ubiegała się o wyłączenie nieruchomości spod działania dekretu.
Wobec powyższego, orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.