Wyrok NSA z 30 marca 2005 r., OSK 1322/04

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 30 marca 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej rozpoznawał sprawę

Sprawa

ze skargi kasacyjnej E. Ł. w sprawie ze skargi E. Ł. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 4 lutego 2002 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1.oddala skargę kasacyjną; 2.zasądza od skarżącej E. Ł. na rzecz Wojewody Łódzkiego 200zł. (dwieście) zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki, Sędziowie NSA Barbara Gorczycka-Muszyńska, Alicja Plucińska-Filipowicz (spr.)
Iwona Sadownik protokolant

Od orzeczenia

od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 kwietnia 2004 r. sygn. akt 3II SA/Łd 286/02

Uzasadnienie

OSK 1322/04 U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2004 r. sygn. akt 3IISA/Łd 286/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę E.Ł. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 3 lutego 2002 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania skarżącej z lokalu nr [...] przy ul. Piotrkowskiej [...] w Łodzi. W uzasadnieniu wyroku podano, iż po rozwodzie małżeństwa K. Ł. i E. Ł. zawarli oni w 1999 roku ugodę sądową mocą której nastąpił podział majątku wspólnego. Zgodnie z treścią ugody K. Ł. otrzymał spółdzielcze lokatorskie prawo do przedmiotowego lokalu wraz ze zwaloryzowanym wkładem mieszkaniowym z obowiązkiem pieniężnego wyrównania wartości udziałów w majątku wspólnym. W październiku 2001 r. K. Ł. wniósł o wymeldowanie z pobytu stałego w powyższym lokalu swojej byłej żony E. Ł. podając, że od 1993 roku zamieszkuje ona wraz z synem Adamem w innym lokalu i utraciła prawo do przedmiotowego lokalu, w którym jest nadal zameldowana. Orzekający w sprawie Prezydent Miasta Łodzi uznał, iż zostały spełnione w związku z powyższym przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, skoro osoba, która opuszcza miejsce stałego pobytu jest obowiązana wymeldować się w organie gminy prowadzącym ewidencję mieszkańców i podać swój nowy adres, zaś nie spełnienie tego obowiązku oraz utrata uprawnień do przebywania w lokalu, z którego ma nastąpić wymeldowanie, daje podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu.

Okoliczność, iż E. Ł. utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu organ uznał za bezsporną. Przyjął także, iż pomimo, że skierowała ona w sprawie pismo do prokuratury /z dnia 26 października 2001 r./, to jednak nie przedstawiła dowodu na to, że występowała do właściwych organów z żądaniem ochrony swoich i dziecka interesów, w związku z czym nie wykazała, że wyprowadzenie się z lokalu nie było dobrowolne, jak też, że miała zamiar powrócić do miejsca stałego zameldowania. Decyzję organu pierwszej instancji, po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez E. Ł., utrzymał w mocy Wojewoda Łódzki podkreślając, że przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mają przede wszystkim charakter porządkowy a ich celem jest, aby rejestracja osoby w danym miejscu była zgodna ze stanem faktycznym.

Skargę na tę decyzję wniosła E. Ł. podnosząc, że opuszczenie przez nią przedmiotowego lokalu nie nosiło cech dobrowolności, zawsze nosiła się z zamiarem powrotu

OSK 1322/04 do tego lokalu, lecz uniemożliwiały jej to działania K. Ł. /m.in. wymiana zamków/.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, iż skarga nie jest zasadna. Przyjął przy tym, iż mający w sprawie zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960/ przewiduje dwie samodzielne przesłanki do wymeldowania osoby z pobytu stałego w określonym lokalu. Pierwsza z nich zachodzi wówczas, gdy osoba podlegająca wymeldowaniu utraciła uprawnienia określone w art. 9 ust. 2 ww. ustawy i bez wymeldowania się opuściła miejsce pobytu stałego. Druga zaś przesłanka ma miejsce w sytuacji, gdy osoba bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i w nim nie przebywa przez okres 6 miesięcy, a nowego jej miejsca pobytu nie można ustalić. Organy obu instancji przyjęły, iż w sprawie została spełniona pierwsza z podanych przesłanek. Sąd stanowisko to uznał za prawidłowe zauważając, że wprawdzie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. zostało orzeczone, że art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji RP, to jednak w ocenie Sądu utrata mocy przepisu art. 9 ust. 2 nie ma wpływu na treść art. 15 ust. 2 powołanej ustawy. Oceniając stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji w kwestii dobrowolności zmiany miejsca pobytu Sąd uznał, że dobrowolne opuszczenie lokalu ma miejsce także w sytuacji, gdy osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Doniesienie E. Ł. do prokuratury zarzucające uniemożliwienie jej wejścia do lokalu zostało złożone dopiero po uzyskaniu przez nią wiadomości o wszczęciu postępowania w spawie o wymeldowanie jej z pobytu stałego, nie uzasadnia wiec twierdzenia o braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. Ł. reprezentowana przez adwokata M. F. zaskarżając wyrok w całości oraz zarzucając naruszenie prawa materialnego, to jest art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przez błędną jego wykładnię. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnosi się, iż błędnie Sądu uznał, że powołane w wyroku orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie ma wpływu na stosowanie art. 15 ust. 2 ww. ustawy, skoro stosownie do orzeczenia TK utrata uprawnień do zajmowania lokalu nie może już stanowić przesłanki wymeldowania, to tym samym ta część

OSK 1322/04 przepisu, która odnosi się do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 nie może mieć zastosowania w sprawie niniejszej. Podtrzymuje się też w skardze kasacyjnej stanowisko, iż skarżąca musiała opuścić lokal wbrew swojej woli oraz nie zamierzała jeszcze na tym etapie przenosić swojego centrum życiowego do innego miejsca zamieszkania.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż skarga kasacyjna nie może być uwzględniona.

Wprawdzie zasadnie postawiono w skardze kasacyjnej zarzut zastosowania przez Sąd I instancji błędnej wykładni art. 15 ust. 2 powyższej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych ze względu na to, iż wobec orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. /podjętego zresztą już po wydaniu zaskarżonej decyzji/, rozstrzygnięcia o wymeldowaniu nie można już wiązać z utratą prawa do lokalu, to jednak należy uznać, że wyrok oddalający skargę na decyzję Wojewody Łódzkiego w niniejszej sprawie jest zgodny z prawem.

Prawidłowo w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przytacza się treść przepisu art. 15 ust. 2, stosownie do której właściwy organ orzeka o wymeldowaniu osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego /przesłanka pierwsza/, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić /przesłanka druga/. Gramatyczne brzmienie przepisu wskazuje na istnienie dwóch przesłanek wymeldowania z miejsca stałego pobytu, przy czym w zaskarżonym wyroku przyjmuje się, iż w niniejszej sprawie prawidłowo organ administracji publicznej uznał, iż zaistniała pierwsza w ustawowych przesłanek.

Wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt [...] Trybunał Konstytucyjny orzekł jednak, iż przepis art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, uzależniający zameldowanie od przedstawienia uprawnienia do przebywania w lokalu, jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu powyższego wyroku między innymi stwierdził, że obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji, bowiem posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest bowiem zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności,

OSK 1322/04 która polega na rejestracji danych o miejscu pobytu /adresie/ osób jak też służy ochronie interesów samych zainteresowanych /umożliwia odnalezienie tych osób/. Trybunał Konstytucyjny przyjął, iż kwestionowany przepis /art. 9 ust. 2/ idzie "za daleko", jeżeli chodzi o ochronę osób trzecich, tj. właścicieli budynków, wymagając wykazania się przez osobę wypełniającą obowiązek meldunkowy, prawem do lokalu.

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego tak, jak to słusznie twierdzi się w skardze kasacyjnej, pomimo braku dostosowania treści przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do nowej sytuacji prawnej powstałej po tym wyroku, faktycznie spowodowało, iż nie można twierdzić obecnie, że nadal istnieje przesłanka pierwsza wskazana w tym przepisie /wiążąca się z utratą uprawnień wymienionych w art. 9 ust. 2, a więc utratą prawa do lokalu i opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu bez wymeldowania/. Skoro bowiem nie można już wiązać zameldowania jak też wymeldowania z lokalu z prawem do lokalu, to pozostawienie tylko drugiego warunku z przesłanki pierwszej a więc opuszczenie miejsca pobytu bez wymeldowania powodowałoby, iż pozbawione byłoby jakiegokolwiek sensu dalsze istnienie przesłanki drugiej, wymagającej do orzeczenia o wymeldowaniu danej osoby ustalenia w postępowaniu administracyjnym, iż osoba ta bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego a nadto nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy przy wymogu spełnienia łącznego tych warunków. Gdyby bowiem wystarczające było do wymeldowania stwierdzenie zaistnienia przesłanki pierwszej, dla spełnienia której jest wymagane ustalenie tylko, że dana osoba bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu, żaden organ nie prowadziłby, bowiem nie byłby do tego zobowiązany, żmudnego postępowania w celu ustalenia, czy zostały spełnione łącznie pozostałe warunki przesłanki drugiej. Bez wątpienia należy więc przyjąć, że zastosowany przez Sąd I instancji przepis art. 15 ust. 2 omawianej ustawy zawiera tylko jedną przesłankę do orzeczenia o wymeldowaniu, to jest taką, która wyżej została określona jako przesłanka druga, zaś pierwsza przesłanka w wyniku wydania przez Trybunał Konstytucyjny powyższego wyroku faktycznie utraciła byt prawny.

Oczywiste jest w związku z tym, iż uzasadniony jest podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut, że w zaskarżonym wyroku dokonano wadliwej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przyjmując, że prawidłowo orzeczono w sprawie administracyjnej uznając, że została spełniona pierwsza przesłanka określona w tym przepisie.

OSK 1322/04

Ta wadliwość uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie ma jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy a to z tej przyczyny, iż prawidłowo Sąd I instancji uznał, że zaistniały okoliczności uzasadniające orzeczenie o wymeldowaniu, pomimo to, iż fakt utraty przez E. Ł. prawa do przedmiotowego lokalu wobec zawarcia ugody sądowej, mocą której lokal przypadł wyłącznie jej byłemu mężowi K. Ł., nie stanowi warunku koniecznego do wymeldowania. lecz może mieć znaczenie wyłącznie dla oceny dobrowolności opuszczenia lokalu. Skoro bowiem skarżąca zamieszkała w innym lokalu w okresie znacznie poprzedzającym zawarcie powyższej ugody skutkującej utratą prawa do lokalu oraz wystąpienie z wnioskiem o jej wymeldowanie /kilka lat wcześniej/, niewątpliwie został spełniony warunek opuszczenia lokalu oraz nie przebywania w nim przez okres ponad 6 miesięcy. Bez znaczenia pozostają w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumenty przytoczone w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, iż skarżąca musiała lokal opuścić wbrew swej woli, jak też, iż nie zamierzała jeszcze przenosić swego centrum życiowego do innego miejsca zamieszkania. Długotrwałe /kilkuletnie/ przebywanie poza danym lokalem oraz przystąpienie skarżącej do ugody, mocą której prawo do lokalu przypadło jej byłemu mężowi jednoznacznie potwierdza, że opuściła ona dany lokal, zaś dobrowolność tego opuszczenia jest niewątpliwa. Opuszczenie lokalu bez wymeldowania i bez powiadomienia właściwego organu o nowym miejscu zamieszkania powoduje, że zostały spełnione łącznie wszystkie warunki zastosowania art. 15 ust. 2 ww. ustawy określone w powołanej wyżej przesłance drugiej. Skoro meldunek ma znaczenie wyłącznie rejestrowe, należy przy tym uznać, iż utrzymywanie fikcji zameldowania skarżącej na pobyt stały w lokalu, w którym nie przebywa, jak też co można wnosić na podstawie zawartej ugody, faktycznie nie zamierza przebywać, pozostawałoby w sprzeczności z przepisami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 tej ustawy.