Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2004 r., II SA 3147/03, oddalił skargę Zbigniewa Ł. w sprawie z jego skargi na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 lutego 2003 r. (...), utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego z dnia 4 września 2002 r. w sprawie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej.
Uzasadniając swoje orzeczenie sąd podkreślił, iż nie stwierdził, aby organy wojskowe podejmujące zaskarżone decyzje dopuściły się naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, w jakim mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. - o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /t.j. Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./ warunkiem dokonania wypowiedzenia służbowego stosunku żołnierzowi zawodowemu jest kumulatywne spełnienie dwóch warunków: 1/ jednostka wojskowa, w której żołnierz zawodowy pełnił zawodową służbę wojskową podlega rozformowaniu lub zmniejszył się jej stan etatowy; 2/ brak jest możliwości wyznaczenia żołnierza zawodowego na inne stanowisko służbowe.
Jak wynika z decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 2001 r., (...) oraz rozkazu Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, (...) zaistniała pierwsza ze wskazanych wyżej przesłanek wypowiedzenia stosunku służbowego. Jednocześnie bez znaczenia dla sprawy pozostaje rozbieżność między ustawowym pojęciem "rozformowania" a użytym zarówno w decyzji Ministra Obrony Narodowej jak i wspomnianym rozkazie Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego wyrażeniem "przeformowania" jednostki wojskowej. Pojęcie "rozformowania" jednostki wojskowej nie zostało co prawda zdefiniowane przez ustawodawcę jednak w orzecznictwie NSA było konsekwentnie rozumiane jako zniesienie lub likwidacja jednostki wojskowej w dotychczasowym kształcie organizacyjnym, polegającą na likwidacji poszczególnych etatów i stanowisk, chociażby kompetencje dotychczasowej jednostki przeszły do zakresu działania nowopowstałych struktur, a wszystko to prowadziło do ogólnego zmniejszenia stanu etatowego. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje przebieg procesu przeformowania jednostki oraz likwidacji zajmowanego przez skarżącego stanowiska.
Zdaniem sądu, organy wojskowe w sposób należyty wykazały w postępowaniu administracyjnym brak możliwości wyznaczenia Zbigniewa Ł. na inne stanowisko służbowe. Jak wynika z akt sprawy organy wojskowe podjęły działania mające na celu przeniesienie skarżącego na inne stanowisko służbowe. Tym samym spełniona została druga z przytaczanych przesłanek przewidzianych w art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. - o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /t.j. Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./.
W dniu 13 lipca 2004 r. pełnomocnik Zbigniewa Ł. złożył skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2004 r., II SA 3147/03. W skardze kasacyjnej podniesiony został zarzut naruszenia prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni i zastosowaniu art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. - o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./; zarzut niezastosowania par. 62 oraz błędnej wykładni par. 137 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r.- w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38/. Ponadto zarzuca się naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest przepisów art. 133 par. 1 zd. 1 zw. z art. 106 par. 5 i w zw. z art. 134 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/. Skarżący wnosi o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2004 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie od strony przeciwnej kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu w II instancji.
W uzasadnieniu podnoszonego zarzutu naruszenia art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. - o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./ pełnomocnik skarżącego wskazuje, iż jednostka wojskowa, w której służbę pełnił Zbigniew Ł. nie uległa rozformowaniu czyli likwidacji lecz jedynie przeformowaniu tj. reorganizacji. Ponadto stanowisko służbowe zajmowane przez skarżącego w chwili wydawania decyzji przez organy obu instancji nie uległo likwidacji, co wprost wynika z treści decyzji (...) Ministra Obrony Narodowej z dnia 21 sierpnia 2003 r., a także z treści rozkazu personalnego (...) Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej z dnia 17 września 2003 r. czy wreszcie z samej sentencji decyzji o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego (...) z dnia 4 września 2002 r. oraz z decyzji Ministra Obrony Narodowej (...) z dnia 7 lipca 2003 r. /pierwsze zdanie uzasadnienia decyzji/. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego zwraca uwagę, że organy obu instancji przyjęły pełne zastosowanie art. 78 ust. 2 pkt 2 powoływanej ustawy w oparciu o fakt, iż stanowiska służbowego odpowiadającego kwalifikacjom Zbigniewa Ł. nie było w całych Siłach Zbrojnych. Zdaniem strony skarżącej zaistnienie tej okoliczności nie jest jednoznaczne z wypełnieniem trzeciej przesłanki wymienionej w art. 78 ust. pkt 2, gdyż zgodnie z treścią tego przepisu wypowiedzenie stosunku służbowego żołnierzowi zawodowemu jest dopuszczalne w wypadku gdy brak jest możliwości wyznaczenia go na inne stanowisko służbowe. Pojęcie "inne stanowisko służbowe" jest co do zakresu zastosowania i normowania szersze niż wskazywane przez organy sformułowanie "stanowisko służbowe odpowiadające kwalifikacjom żołnierza zawodowego".
Zarzucając naruszenie przepisu par. 62 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. - w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. nr 7 poz. 38 ze zm./ pełnomocnik skarżącego podnosi fakt niepowołania Zbigniewa Ł. na zmienione stanowisko komendanta przeformowanej jednostki. Według strony "unieważnienie" etatu Wydziału Żandarmerii Wojskowej w G. przy jednoczesnym ustaleniu nowego etatu dla Placówki Żandarmerii Wojskowej w G. było w rzeczywistości dwuetapowym wprowadzeniem zmian do etatu istniejącej nadal jednostki wojskowej.
Ostatni z podnoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczy naruszenia przepisu par. 137 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. - w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38 ze zm./ polegającym na jego błędnej wykładni i co najmniej milczącym uznaniu, że dowódcą jednostki wojskowej na wniosek którego może być wszczęte postępowanie prowadzące do dokonania wypowiedzenia stosunku służbowego żołnierzowi zawodowemu jest każdy dowódca jednostki wojskowej /w tym przypadku Komendant Oddziału Żandarmerii Wojskowej w K./. Ponadto skarżący podnosi, iż wbrew twierdzeniom sądu zagadnienie rozumienia pojęcia "rozformowania" użytego w treści art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, nie zawsze było w orzecznictwie NSA łączone z pojęciem "przeformowania" /por. wyrok NSA z dnia 11 września 2000 r., II SA 840/00 - nie publ./.
Niezależnie od wskazanych wyżej naruszeń prawa materialnego, skarżący podnosi zarzut obrazy przepisów prawa procesowego tj. przepisów art. 133 par. 1 zd. 1 w zw. z art. 106 par. 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ w zw. z art. 233 par. 1 Kpc i w zw. z art. 134 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Naruszenia te miały polegać na nieprzestrzeganiu przez sąd zasady swobodnej oceny dowodów poprzez zawężenie oceny materiału dowodowego jedynie do dowodów wskazanych przez organy wojskowe. W szczególności pełnomocnik skarżącego podkreśla fakt pominięcia przez sąd dowodów z pism skarżącego wskazujących, iż jedyną przyczyną wypowiedzenia mu stosunku służbowego była jego odmowa udzielenia asysty żandarmów w dniu 18 stycznia 2002 r. i pilotowania na sygnałach przez pojazdy Żandarmerii Wojskowej w G. przejazdu samochodu Szefa Sztabu Generalnego WP.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Obrony Narodowej wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu swego pisma, organ wskazuje, że na podstawie decyzji Ministra Obrony Narodowej (...) z dnia 19 grudnia 2001 r. oraz rozkazu Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (...) z dnia 28 grudnia 2001 r. Wydział Żandarmerii Wojskowej w G., którym służbę pełnił skarżący został przeformowany na Placówkę Żandarmerii Wojskowej. Konsekwencją tych zmian było zmniejszenie liczby stanowisk oficerskich. Pomimo, że Departament Kadr i Szkolnictwa Wojskowego Ministerstwa Obrony Narodowej podjął czynności mające na celu usytuowanie ppłk. Zbigniewa Ł. poza strukturami Żandarmerii Wojskowej to w wyniku dokonanych ustaleń stwierdzony został brak możliwości wyznaczenia skarżącego na stanowisko służbowe adekwatne do jego stopnia wojskowego, kwalifikacji i specjalności wojskowej. Organ ustosunkowując się do zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej stwierdza, że wypowiedzenie stosunku służbowego Zbigniewowi Ł. odbyło się w zgodzie z treścią art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. - o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38 ze zm./.
Minister Obrony Narodowej podkreśla także, że w związku z realizacją zamierzeń zawartych w ustawie z dnia 25 maja 2001 r. - o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2001-2006 /Dz.U. nr 76 poz. 804 ze zm./, zaszła konieczność zwolnienia z zawodowej służby wojskowej kilkunastu żołnierzy zawodowych. Wskazana wyżej sytuacja wpłynęła na brak możliwości znalezienia stanowiska służbowego odpowiadającego kwalifikacjom skarżącego. Ponadto w odpowiedzi na skargę kasacyjną kategorycznie odrzucany jest zarzut naruszenia par. 137 ust. 1 rozporządzenia - w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych. Zgodnie z tym przepisem wypowiedzenie stosunku służbowego żołnierzowi zawodowemu może nastąpić w oparciu o regulację zawartą w art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie żołnierzy zawodowych i następuje na wniosek dowódcy jednostki wojskowej skierowany do organu zwalniającego żołnierza zawodowego ze służby wojskowej. W przedmiotowej sprawie ppłk. Zbigniew Ł. jako dowódca jednostki wojskowej nie mógł sam wystąpić ze stosownym wnioskiem dotyczącym swojej osoby, więc uprawnionym do jego złożenia był dowódca jednostki bezpośrednio nadrzędnej nad Wydziałem Żandarmerii Wojskowej w G. tj. - Komendant Żandarmerii Wojskowej w K. W przekonaniu organu wnoszącego odpowiedź na skargę kasacyjną w toku postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny nie doszło również do wskazanych przez stronę skarżącą uchybień przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje;
Wypowiedzenie stosunku służbowego skarżącemu decyzją z dnia 4 września 2002 r. nastąpiło na podstawie art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. - o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./. W myśl tego przepisu organ wojskowy może dokonać wypowiedzenia stosunku służbowego żołnierzowi zawodowemu jeżeli jednostka wojskowa, w której żołnierz zawodowy pełni zawodową służbę wojskową podlega rozformowaniu lub zmniejszył się jej stan etatowy, a brak jest możliwości wyznaczenia go na inne stanowisko służbowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny mając na uwadze zebrany w sprawie materiał uznał, że organy wojskowe wykazały, że w sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania tego przepisu jako podstawy wypowiedzenia stosunku służbowego skarżącemu. Zbigniew Ł. pełnił służbę na stanowisku Komendanta Wydziału Żandarmerii Wojskowej w G. Wydział ten na podstawie decyzji z dnia 19 grudnia 2001 r. Ministra Obrony Narodowej oraz rozkazu Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia 28 grudnia 2001 r., został przeformowany na Placówkę Żandarmerii Wojskowej i stan etatowy jednostki uległ zmniejszeniu o sześć stanowisk oficerskich. Z akt wynika również, że Minister Obrony Narodowej podjął starania o wyznaczenie skarżącego na inne stanowisko służbowe, stosownie do posiadanego przez skarżącego stopnia wojskowego jak i kwalifikacji. Z notatki służbowej z dnia 4 czerwca 2002 r. znajdującej się w aktach sprawy wynika, że brak jest możliwości wyznaczenia skarżącego na stanowisko stosownie do posiadanego przez niego stopnia wojskowego. Z notatki służbowej z dnia 3 kwietnia 2002 r. wynika, że Komendant Oddziału Żandarmerii Wojskowej w K. poinformował skarżącego, że w związku z przeformowaniem Oddziału Żandarmerii Wojskowej w G., Oddział Żandarmerii w Krakowie nie posiada nieobsadzonych stanowisk etatowych odpowiadających stanowisku służbowemu skarżącego i zawiadomił go, że wystąpi do Komendanta Głównego o wyznaczenie mu stanowiska poza strukturami Oddziału w Krakowie. O fakcie tym skarżący został poinformowany również przez Komendanta Głównego Żandarmerii Wojskowej /notatka z dnia 4 kwietnia 2002 r./
W tym stanie zostały spełnione warunki do wypowiedzenia skarżącemu stosunku służbowego przewidziane w art. 78 ust. 2 pkt 2, a mianowicie nastąpiło przeformowanie jednostki wojskowej i w związku z tym zmniejszył się jej stan etatowy i nie było możliwości wyznaczenia skarżącego na inne stanowisko służbowe. Należy bowiem mieć na uwadze, że następuje restrukturyzacja Sił Zbrojnych RP i w związku z tym następuje ograniczenie liczby stanowisk służbowych, a w szczególności oficerów starszych w jednostkach wojskowych.
W świetle powyższego spełnione zostały przesłanki z art. 78 ust. 2 pkt 2 warunkujące wypowiedzenie stosunku służbowego skarżącemu jako żołnierzowi zawodowemu. Zarzut skargi kasacyjnej naruszenia tego przepisu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, który orzekał w niniejszej sprawie nie znajduje uzasadnienia.
Nie znajduje również uzasadnienia zarzut naruszenia przepisu par. 137 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1990 r. - w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38 ze zm./ stanowiący, że wypowiedzenie stosunku służbowego określonego w art. 78 ust. 2 ustawy następuje na wniosek dowódcy jednostki wojskowej. Bezpośrednio nadrzędną jednostką wojskową nad Wydziałem Żandarmerii Wojskowej w G. /w której skarżący był Komendantem/ był Oddział Żandarmerii Wojskowej w K. W sytuacji zatem, gdy nie może wniosku złożyć komendant Wydziału Żandarmerii Wojskowej ze względu, że dotyczy ten wniosek jego osoby, to prawo to służy dowódcy jednostki nadrzędnej. Nie można również podzielić zarzutu naruszenia art. 133 par. 1 zd. 1 w zw. z art. 106 par. 5 i 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ oraz w zw. z art. 233 par. 1 Kpc. Wojewódzki Sąd Administracyjny stosownie do powołanego art. 133 par. 1 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wydaje wyrok na podstawie akt sprawy i w granicach danej sprawy /art. 134 par. 1/, nie jest jedynie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Natomiast sąd orzekając nie opierał się i nie mógł się opierać na twierdzeniach skarżącego, w których wskazuje, że podstawą wypowiedzenia stosunku służbowego był fakt nieudzielania przez niego asysty żandarmów do pilotowania pojazdu Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Z materiału dowodowego sprawy nie wynika bowiem, aby okoliczność ta była brana pod uwagę przez organy i nie znalazła ona odzwierciedlenia w wydanych decyzjach.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ orzekł jak w sentencji.