Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 czerwca 2003 r., wydaną na podstawie art. 74 ust. 1 i art. 76 ust. 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./, Minister Obrony Narodowej zwolnił płk Eugeniusza K. z dniem 31 stycznia 2004 r. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy wskutek nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego oraz osiągnięcia wieku w posiadanym stopniu wojskowym. Rozkaz ten został utrzymany w mocy decyzją (...) Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 listopada 2003 r. W jej uzasadnieniu wskazano, że zwalniany oficer pełnił służbę wojskową od 1966 r., przy czym ostatnio przebywał w dyspozycji Szefa Wojskowych Służb Informacyjnych. W dniu 22 kwietnia 2003 r. spełniono wobec niego obowiązek wcześniejszego powiadomienia o zamiarze wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie z zawodowej służby wojskowej. Organ podkreślił, że przy podejmowaniu decyzji brał pod uwagę dotychczasowe opinie o oficerze i osiągane przez niego wyniki, uwzględnił jednak również uwarunkowania wynikające z restrukturyzacji sił zbrojnych, a w szczególności ograniczenie liczby stanowisk przewidywanych dla starszych oficerów oraz potrzebę zatrzymania w służbie przede wszystkim oficerów młodszych, którzy nie posiadają uprawnień emerytalnych.
Płk Eugeniusz K. zaskarżył tę decyzję w dniu 16 grudnia 2003 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie, jak również uchylenie decyzji ją poprzedzającej. Nie zgodził się przy tym z uzasadnieniem, że przy rozpatrzeniu sprawy uwzględniono dotychczasowe opinie o nim i osiągane wyniki. Podkreślił, że przez ostatnie pięć lat nie był nigdy opiniowany i nie otrzymał żadnej konkretnej propozycji wykorzystania w siłach zbrojnych. Ponadto do dnia złożenia skargi nie otrzymał odpowiedzi na złożony ustnie w dniu 16 kwietnia 2003 r. meldunek o domniemanych malwersacjach środków dewizowych w Zakładzie Budżetowym Wojskowych Misji Pokojowych, czym naruszono przepisy pkt 121-123 Regulaminu Ogólnego Sił Zbrojnych RP. /wprowadzonego decyzją nr 62 MON z dnia 5 lipca 1994 r./.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie powołując się na ustalenia faktyczne i prawne. Podkreślił, że mimo formalnych przeszkód do sporządzenia opinii okresowych za ostatnie 5 lat, dysponował wiedzą o posiadanych przez skarżącego umiejętnościach, doświadczeniu, kwalifikacjach i poprzedzających bardzo dobrych i dobrych opiniach. Wskazał też, że uchybienia powstałe wskutek nierozpatrzenia w terminie ustnego wniosku, powoływanego przez oficera, nie pozostawały w związku z przedmiotową sprawą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 maja 2004 r. II SA 4733/03 oddalił skargę. W uzasadnieniu powołał się na swoją właściwość zgodnie z art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./. Podkreślił, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawą materialnoprawną zwolnienia był bowiem art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych./ Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./. W rozpoznanej sprawie wystąpiły przesłanki umożliwiające skorzystanie z dyspozycji tego artykułu, a organ wojskowy spełnił obowiązek wynikający z przepisu art. 77 ust. 3 ustawy o uprzedzeniu żołnierza o zamiarze zwolnienia ze służby.
Sąd podkreślił też, że zaskarżona decyzja została wydana w granicach uznania administracyjnego, przy czym organ rozważył zarówno słuszny interes oficera jak i interes społeczny, a stanowisko swoje przekonywująco uzasadnił. Pozostałe zarzuty nie miały natomiast znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji.
Płk Eugeniusz K., działając za pośrednictwem adwokata, wniósł od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną, opierając ją na podstawie wymienionej w art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./.
Naruszenie prawa materialnego nastąpiło, zdaniem skarżącego, przez błędną wykładnię przepisu art. 146 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. /Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38/ w związku z art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./ polegającą na przyjęciu, że skarżący osiągnął wiek upoważniający do wszczęcia w stosunku do niego postępowania administracyjnego w celu zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej, Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy nastąpiło natomiast poprzez niezastosowanie art. 105 i art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa i polegało na wszczęciu i prowadzeniu postępowania przez organ orzekający a następnie jego nie umorzeniu przez organ odwoławczy, mimo braku przesłanek do prowadzenia takiegoż postępowania względem skarżącego.
W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że par. 146 powoływanego rozporządzenia jednoznacznie wskazuje, jakie przesłanki muszą być spełnione, aby można było rozpocząć procedurę zwolnienia. Dotyczą one żołnierza, który osiągnął wiek określony w art. 76 ust. 1 pkt 1 ustawy, tj. w konkretnym przypadku 55 lat. Użyty jest w tym przepisie tryb dokonany. Tymczasem ani w momencie wystąpienia dowódcy, tj. 2 czerwca 2003 r. ani w dacie wydania decyzji z 12 czerwca 2003 r. ta przesłanka nie została ziszczona. Płk Eugeniusz K. ukończył bowiem 55 lat w dniu 25 września 2003 r. Skarżący podkreślił, że tryb zwolnienia z ustawy precyzuje powoływane rozporządzenie i jest on analogiczny przy zwalnianiu obligatoryjnym z art. 75 ustawy, jak i fakultatywnym z art.
- Zwrócił też uwagę na treść art. 77 ust. 3 ustawy, która zawiera normę o funkcji ochronnej nakazującej uprzedzić żołnierza zawodowego z co najmniej sześciomiesięcznym wyprzedzeniem przed terminem zwolnienia o takim zamiarze. Przepis ten nie może zostać jednak uruchomiony bez osiągnięcia stosownego wieku /por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 17 września 2001 r.- OSNAPU 2002 nr 6 poz. 131/.
Z powyższych względów organ wojskowy winien nie wszczynać postępowania, a wszczęte umorzyć. Wpływa to na wadliwość rozstrzygnięcia organu odwoławczego, który nie mógł konwalidować decyzji, mimo że w międzyczasie skarżący osiągnął wiek 55 lat. Złamanie prawa w tym przypadku spowodowało negatywne skutki dla skarżącego poprzez obniżenie jego dochodów, w okresie, w którym normalnie pobierałby uposażenie.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Ministra wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że skarżący został uprzedzony o zamiarze zwolnienia na ponad 9 miesięcy przed planowanym terminem, natomiast sam termin zwolnienia wyznaczono na dzień 31 stycznia 2004 r., czyli na ponad 4 miesiące od osiągnięcia wieku 55 lat.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył że:
Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Sąd nie dopatrzył się bowiem w zaskarżonym wyroku naruszenia prawa przez błędną wykładnię art. 146 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38 ze zm./, w związku z art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./., mimo lakonicznego w tej mierze uzasadnienia wyroku. Zgodnie z art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. "c" powoływanej ustawy, żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego z tytułu wysługi lat i osiągnięcia wieku przez oficera starszego 55 lat. Na podstawie art. 77 ust. 3 ustawy "w razie zamiaru zwolnienia żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej przez właściwy organ wojskowy wskutek osiągnięcia wieku, o którym mowa w art. 76 ust. 1 pkt 1, należy go o tym uprzedzić co najmniej na sześć miesięcy przed planowanym terminem jego zwolnienia." Tryb zwalniania ze służby określa powoływane wyżej rozporządzenie. Według par. 146 w celu zwolnienia żołnierza w służbie stałej, który osiągnął w posiadanym stopniu wojskowym wiek określony w art. 76 ust. 1 pkt 1 ustawy, dowódca jednostki wojskowej w której żołnierz pełni służbę występuje do organu zwalniającego z wnioskiem o zwolnienie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego osiągnięcie wieku, o którym mowa w art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./ odnosi się do terminu zwolnienia, określonego w rozkazie o zwolnieniu, a nie do daty wydania rozkazu o zwolnieniu, ani tym bardziej daty przeprowadzenia rozmowy uprzedzającej o możliwości zwolnienia, o której mowa jest w art. 77 ust. 3 ustawy i par. 146 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38 ze zm./.
Przemawia za tym zarówno wykładnia gramatyczna jak i celowościowa powoływanych wyżej przepisów. Należy podkreślić przede wszystkim, że wypowiadając się w kwestii zwolnienia z zawodowej służby wojskowej dokonują one rozróżnienia między rozkazem o zwolnieniu a zwolnieniem. Rozporządzenie w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych w par. 155 ust. 1 wskazuje m.in, iż zwolnienie powinno nastąpić z dniem określonym w rozkazie o zwolnieniu. Stąd rozkaz ten powinien m.in. zawierać obligatoryjnie wskazanie daty zwolnienia. /por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2001 r. II SA 1849/00/. Na podstawie par. 161 ust. 1 rozporządzenia dniem zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej jest dzień określony w decyzji /rozkazie/ o zwolnieniu, z zastrzeżeniem przepisu par. 155 ust. 3.
Stąd warunki odnoszące się do zwolnienia winny być rozpatrywane w aspekcie terminu zwolnienia, a nie wydania rozkazu o zwolnieniu, zwolnienie dokonywane jest bowiem w dacie wyznaczonej terminem zwolnienia, a nie w dacie wydawania rozkazu. Jeżeli po dacie wydania rozkazu nastąpi np. śmierć żołnierza, nie nastąpi jego zwolnienie ze służby. Odnosi się to również do innych ważnych okoliczności, stąd par. 155 ust. 3 rozporządzenia przewiduje możliwość wydania ostatecznej decyzji określającej inny termin zwolnienia.
Jeżeli warunki odnoszące się do zwolnienia łączyć z datą zwolnienia, to przepis art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy wskazujący, że zwolnienie może nastąpić wskutek spełnienia dwóch przesłanek: nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego i osiągnięcia określonego wieku, oznacza że skutek ten musi wystąpić z datą zwolnienia. Nie przeczy temu tryb dokonany zastosowany w par. 146 rozporządzenia, odnosi się on bowiem do celu zwolnienia, a nie do daty wydania rozkazu, ani tym bardziej do daty powiadomienia o wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie. Gdyby miał być on odnoszony do wystąpienia ze stosownym wnioskiem, sformułowany byłby w innej formie, przykładowo poprzez określenie, że w stosunku żołnierza który osiągnął w posiadanym stopniu wojskowym wiek uprawniający do zwolnienia można wystąpić z wnioskiem o zwolnienie. Podobnie art. 77 ust. 3 ustawy łączy przesłanki wymienione w art. 76 ust. 1 pkt 1, tj. nabycie prawa do zaopatrzenia emerytalnego i osiągnięcie określonego wieku ze zwolnieniem a nie z rozkazem o zwolnieniu, czy terminem rozmowy uprzedzającej o złożeniu wniosku o zwolnienie. Celem wspomnianego przepisu było bowiem stworzenie możliwości zwalniania oficerów, którzy nabyli już prawo do zaopatrzenia emerytalnego, a więc których prawna sytuacja była lepsza niż osób, którzy takiego uprawnienia jeszcze nie nabyli. Przepis ten stwarzał jednocześnie okres ochronny sześciu miesięcy od poinformowania o planowanym terminie zwolnienia. Okres ten nie zaczyna jednak biegu od dnia w którym spełnione zostały przesłanki zwolnienia, lecz od dnia uprzedzenia o planowanym terminie zwolnienia, na co wskazuje jego wyraźne brzmienie. Należy również podkreślić, że wbrew stanowisku skarżącego w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2001 r. III RN 113/00 - OSNAPU 2002 nr 6 poz. 131 nie przyjęto, iż przepis art. 77 ust. 3 ustawy nie może zostać uruchomiony bez osiągnięcia stosownego wieku. We wspomnianym wyroku Sąd stwierdził jedynie, że "wynikająca z art. 77 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych instytucja uprzedzenia o zamiarze zwolnienia ze służby spełnia określoną funkcję ochronną dla żołnierza, sprowadzającą się do zakomunikowania mu - w określonym terminie - o zamiarze zwolnienia ze służby na podstawie art. 76 ust. 1 pkt 1 ustawy. Z punktu widzenia treści takiego komunikatu i jego celu istotne jest, żeby dotarł on w przewidzianym do tego terminie do zainteresowanego żołnierza w taki sposób, aby mógł być on zrozumiały.." Kwestię tę Sąd Najwyższy rozważał w związku z uprzedzeniem żołnierza zawodowego o zamiarze zwolnienia w czasie niezdolności do służby z powodu choroby, nie odnosił się natomiast do terminu w jakim to uprzedzenie mogło nastąpić.
Stąd wykładnia par. 146 rozporządzenia i art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 77 ust. 3 ustawy wynikająca z zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie była prawidłowa i nie naruszała prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się również w zaskarżonym wyroku naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut ten strona skarżąca sformułowała bowiem w odniesieniu do działania organów administracyjnych, a nie sądu administracyjnego. Tymczasem podstawą skargi kasacyjnej wyrażoną w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ winno być naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego /por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2004 str. 247/.
Stąd Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 184 w związku z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ w związku z art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./ oraz par. 146 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38 ze zm./.