Uzasadnienie
OSK 1348/04
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 czerwca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uwzględnił skargę W. B. i uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 30 grudnia 2003 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzje tego organu z dnia 16 lipca 2003 r. odmawiającą przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 8 i 9 kpa. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że w grudniu 2000 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) wskazując, że we wrześniu 1942 r. jako dziecko została wraz z rodziną deportowana do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy. Sprawa ta została zakończona decyzja z dnia 28 maja 2001 r. o umorzeniu postępowania, ponieważ stosownie do obowiązującego wówczas przepisu art. 4 ust. 5 powołanej ustawy z dnia 31 maja 1996 r., wnioski o przyznanie świadczenia mogły być składane do dnia 31 grudnia 1999 r. Przepis art. 4 ust. 5 powołanej ustawy Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z Konstytucją, wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003 r. W tej sytuacji złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu deportacji do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy, powinien być potraktowany przez organ jako wniosek o wznowienie postępowania w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego, na podstawie art. 145a kpa. Skoro sprawy o przyznanie świadczenia pieniężnego i sprawy o przyznanie uprawnień kombatanckich należą do właściwości tego samego organu, to organ ten miał obowiązek z mocy art. 8 i 9 kpa udzielić stosownych pouczeń faktycznych i prawnych, co pozwalało rozstrzygnąć o prawach przysługujących skarżącej, bez potrzeby składania kolejnych wniosków.
W skardze kasacyjnej, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wskazał jako podstawy kasacyjne naruszenie przepisów art. 134 § 1 i 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz art. 8,9 i 61 § 1 kpa. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną sąd wykroczył poza granice sprawy, które wyznacza przedmiot zaskarżonej decyzji, ponieważ rozpoznał także sprawę dotyczącą świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. Ponadto organ był związany wnioskiem skarżącej o przyznanie uprawnień kombatanckich, a więc był zobowiązany rozpoznać sprawę o przyznanie uprawnień kombatanckich i nie mógł tego wniosku zakwalifikować jako wniosku o wznowienie postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia pieniężnego. Nie można również twierdzić, że naruszone zostały przepisy art. 8 i 9 kpa, skoro organ poinformował skarżącą o możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim nie jest trafny zarzut naruszenia art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który sprowadza się do tego, że Sąd przekroczył granice sprawy, ponieważ rozpoznał inną sprawę od tej, w której została wydana zaskarżona decyzja. Wbrew tym zarzutom, problem w tej sprawie nie polega na tym, że Sąd rozpoznał sprawę o świadczenie pieniężne z tytułu pracy przymusowej, lecz na ocenie, czy prawidłowo rozpoznano wniosek (podanie) skarżącej z dnia 28 czerwca 2003 r. jako wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich, podczas gdy wniosek ten mógł być żądaniem skarżącej wszczęcia innego postępowania administracyjnego. Sąd słusznie podniósł w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że obowiązkiem organu w stosunku do strony jest podejmowanie wszelkich czynności z zakresu informowania i udzielania wskazówek w celu zapobieżenia powstaniu dla niej negatywnych skutków oraz w celu prawidłowego rozpoznania sprawy.
Jeżeli z okoliczności sprawy może wynikać celowość podjęcia przez stronę określonych czynności procesowych, to organ powinien o tym stronę pouczyć.
W tej sprawie z uwagi na treść wniosku, w którym skarżąca powoływała się wyłącznie na to, że była deportowana jako dziecko na roboty przymusowe na terytorium III Rzeszy, wymagało rozważenia i zwrócenia skarżącej uwagi na to, czy jej wniosek z dnia 28 czerwca 2003 r. powinien być rozpoznawany jako żądanie przyznania uprawnień kombatanckich, czy też jako wniosek, który w odpowiednim postępowaniu może być podstawą do przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. Nie może podważać tego w niczym okoliczność, że wniosek został złożony na określonym formularzu, z wyraźnym wskazaniem, że jest to wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich.
Sąd pierwszej instancji trafnie podniósł, że było to tym bardziej konieczne, że ten sam organ negatywnie załatwił sprawę skarżącej o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej na tej podstawie, że wniosek został złożony po terminie, zaś kolejny wniosek skarżącej, którego podstawą była deportacja na roboty przymusowe, został złożony w terminie uprawniającym stronę do żądania wznowienia postępowania, ponieważ na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego, utracił moc przepis, który zakreślał termin do składania wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego. Sąd miał więc podstawy do stwierdzenia, że naruszone zostały przez organ przepisy art.8 i 9 kpa.
To, że w pełni uzasadnione było rozważenie rzeczywistej treści żądań skarżącej w związku z jej wnioskiem z dnia 28 czerwca 2003 r. potwierdza także treść skargi, z której wynika, że skarżącej chodziło o uzyskanie uprawnień z tytułu wywiezienia na roboty przymusowe na terytorium III Rzeszy, a wobec tego pouczenie skarżącej o możliwości żądania wznowienia postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia pieniężnego mogło skutkować brakiem podstaw do rozpoznawania sprawy o przyznanie skarżącej uprawnień kombatanckich.
Należy wreszcie podnieść, że wskazany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 61 § 1 kpa jest o tyle chybiony, iż to, że określone postępowanie administracyjne powinno być wszczęte na żądanie strony (na wniosek strony), nie wyłącza obowiązków organu, wynikających z art. 8 i 9 kpa, informowania stron o obowiązującym stanie prawnym i celowości rozważenia zmiany treści żądania (wniosku) w celu załatwienia sprawy w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie stron do organów administracji publicznej oraz ustalenia ich praw stosownie do okoliczności faktycznych i prawnych.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.