Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 maja 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 25.04.2002 r., utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia 31.01.2001 r. - odmawiającą Władysławowi T. wszczęcia postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego W.-Ś. z dnia 21.08.1989 r. w przedmiocie sprzedaży lokalu mieszkalnego nr 12 w budynku przy S. 15 w W., na rzecz dotychczasowych najemców tego lokalu Stefana i Filogenii małż. B. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił pogląd zaprezentowany w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie ma interesu prawnego do żądania stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 21.08.1989 r., ponieważ nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu. Decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 17.12.1998 r. w części dotyczącej znajdujących się w budynku przy S. 15 sprzedanych lokali mieszkalnych - w tym lokalu nr 12 - ograniczyła się bowiem do stwierdzenia, iż w tej części decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia 15.05.1952 r., dotycząca odmowy przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu, wydana została z naruszeniem prawa. Skoro więc dawni właściciele nie posiadają tytułu prawnego do lokalu nr 12 to nie przysługuje im uprawnienie do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej sprzedaży lokalu. Nie wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji nacjonalizacyjnej, powoduje, że skutki jej nadal trwają i Skarb Państwa skutecznie nabył prawo własności lokalu.
W złożonej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej Władysław T. zarzucił wyrokowi naruszenie przepisów postępowania /art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/, a w szczególności:
"a/ art. 28 Kpa przez błędną jego interpretację i uznanie, że skarżącemu nie przysługuje status strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu mieszkalnego w budynku przejętym przez Skarb Państwa na podstawie orzeczenia nacjonalizacyjnego;
b/ art. 160 Kpa przez przyjęcie, że przepis ten nie stanowi samoistnego materialnoprawnego źródła interesu prawnego skarżącego, podczas gdy z tego przepisu roszczenie o odszkodowanie za szkodę spowodowaną wydaniem decyzji dotkniętej wadą nieważności stanowi wystarczającą podstawę do uznania legitymacji skarżącego w takim postępowaniu.
Decyzja ta była źródłem szkody skarżącego.
c/ art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ustanawiającej zasadę równości obywateli wobec prawa poprzez odmówienie skarżącemu rozstrzygnięcia zgodnie z żądaniem podczas gdy w analogicznych stanach faktycznych i prawnych zapadały rozstrzygnięcia NSA uwzględniające wnioski dawnych właścicieli nieruchomości warszawskich, którym przywrócone zostały decyzjami administracyjnymi prawa do nieruchomości".
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono ponadto, że dla oceny zgłoszonego przez skarżącego żądania wszczęcia postępowania nadzorczego w stosunku do decyzji o sprzedaży lokalu nie powinno mieć wpływu to czy stwierdzono nieważność orzeczenia odmawiającego przyznania własności czasowej, czy też ograniczono się do stwierdzenia z uwagi na zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Powołując się na uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.12.1996 r. /OPS 7/96 - ONSA 1997 Nr 2 poz. 49/ wskazano, że nieodwracalne skutki prawne spowodowała decyzja o sprzedaży lokalu na rzecz osoby trzeciej, ponieważ dopiero sprzedaż lokalu spowodowała brak możliwości uwzględnienia wniosku skarżącego na podstawie art. 7 dekretu. W tej sytuacji skarżący ma prawo żądać stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokalu i tym samym przysługuje mu przymiot strony. Ostatecznie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zarzuty skargi kasacyjnej, w części dotyczącej odmowy przyznania skarżącemu przymiotu strony należy uznać za usprawiedliwione, aczkolwiek nie wszystkie przedstawione w niej wywody i zarzuty zasługują w ocenie sądu na uwzględnienie.
Istota niniejszej sprawy sprowadza się do ustalenia czy skarżącemu przysługuje w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokalu przymiot strony, w sytuacji gdy stwierdzenie nieważności orzeczenia o odmowie ustanowienia własności czasowej nie obejmowało całości orzeczenia a w części odnoszącej się do sprzedanego lokalu mieszkalnego, nr 12 w budynku przy S. 15 w W., stwierdzono wydanie orzeczenia z naruszeniem prawa.
Kontrolując decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 25.04.2002 r. sąd I instancji podzielił pogląd wyrażony w kontrolowanej decyzji, że byłym właścicielom nieruchomości warszawskich lub im następcom prawnym w takiej sytuacji nie przysługuje legitymacja do występowania z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokalu w budynku usytuowanym na tej nieruchomości. Zdaniem sądu stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa, na podstawie art. 158 par. 1 nie niweczy skutków prawnych tej decyzji i nie przywraca stanu poprzedniego.
Decyzja, aczkolwiek wadliwa w tej części, pozostaje w obrocie prawnym. Oznacza to, że Skarb Państwa skutecznie nabył prawo własności lokalu co powoduje, że stronami tego postępowania są wyłącznie Skarb Państwa i nabywca lokalu.
Przedstawiony wyżej pogląd aczkolwiek zbieżny z prezentowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowiskiem /por. wyrok NSA z dnia 7.11.2001 r. I SA 505/00 - nie publ./ nie zasługuje na uwzględnienie. Odmienne stanowisko w kwestii legitymacji byłych właścicieli nieruchomości warszawskich do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji o sprzedaży lokali wyrażone zostało w innych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego /por. wyrok z dnia 15.06.2000 r. - I SA 1776/99, wyrok z dnia 5.09.2000 r. – I SA 1169/99, wyrok z dnia 3.12.2003 r. - I SA 465/02/, a także w wyrokach sądu kasacyjnego /por. wyrok z dnia 24.11.2004 r. - OSK 919/04, wyrok z dnia 14.04.2005 r. - OSK 1301/04/.
Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela stanowisko i argumentację przedstawioną w wymienionych wyżej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego. W stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy przyjąć należy, że skarżącemu Władysławowi T. przysługiwało uprawnienie do wystąpienia z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 21.08.1989 r. wydanej w przedmiocie sprzedaży lokalu mieszkalnego położonego w W. przy ul. S. 15/12.
Przede wszystkim należy przypomnieć, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji lecz także każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności /por. wyrok SN z dnia 26.05.2000 r. I CKN 1183/99/.
Nie ulega wątpliwości, że wynik sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w przedmiocie sprzedaży przedmiotowego lokalu będzie miał wpływ na sytuację prawną skarżącego.
Korzystne dla niego rozstrzygnięcie spowoduje, że jego roszczenia wynikające z dekretu z dnia 26.10.1945 r. staną się aktualne. Uzyskanie przez skarżącego rozstrzygnięcia stwierdzającego, że decyzja o sprzedaży lokalu została wydana z naruszeniem prawa uzasadnia wystąpienie przez skarżącego o odszkodowanie przewidziane w art. 160 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wbrew twierdzeniom zawartym w zaskarżonym wyroku art. 160 Kpa jest przepisem materialnoprawnym i z tego przepisu wynika uprawnienie skarżącego do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży przedmiotowego lokalu mieszkalnego /por. wyrok NSA z dnia 10.07.2001 r. - I SA 349/00, uchwała NSA z dnia 4.03.2002 r. - OPK 22/01/.
Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym pomiędzy obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa. Przedstawione wyżej rozważania wykazały, iż w niniejszej sprawie zachodzi tego rodzaju związek.
Przyjąć zatem należy, że skarżącemu przysługuje - w rozumieniu art. 28 Kpa - przymiot stron w niniejszym postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie sprzedaży lokalu mieszkalnego i to w sytuacji, gdy w decyzji kończącej postępowanie nadzorcze kontrolujące orzeczenie o odmowie przyznania własności czasowej stwierdzono, iż orzeczenie to w części dotyczącej sprzedanego lokalu wydane zostało z naruszeniem prawa.
Zgodzić się zatem należy z zawartym w skardze kasacyjnej zarzutem, że wyrażone w zaskarżonym wyroku stanowisko, iż skarżącemu nie przysługuje w niniejszej sprawie przymiot strony narusza dyspozycję art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Uznając zasadność skargi kasacyjnej a także zaistnienie okoliczności faktycznych i prawnych uzasadniających wydanie orzeczenia reformatoryjnego Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji.