Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 czerwca 2004 r. II SA/Lu 812/03 oddalono skargę Elżbiety i Ludwika P. na decyzję z dnia 9 czerwca 2003 r. (...) Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. Decyzja ta utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia 14 lutego 2003 r. (...), odmawiającą przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w stosunku do udziału wynoszącego 1906/74880 części w nieruchomości położonej w L. przy ul. S., stanowiącej działkę gruntu oznaczoną nr 14/25 o pow. 1.479 m2 zabudowaną zespołem garażowym, powołując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa i art. 1 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. 2001 nr 120 poz. 1299 ze zm./. Powodem odmowy przekształcenia było ustalenie, że w określonym terminie nie wszyscy współużytkownicy wieczyści złożyli wnioski. W ocenie organu odwoławczego, który rozpoznawał odwołanie małż. P. nie można podzielić ich zarzutów, ponieważ w strona już w dacie składania wniosku o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, a najpóźniej w dniu 31 grudnia 2002 r., powinna posiadać stosowne orzeczenie sądu bądź potwierdzony przez Sąd wpływ wniosku o wydanie w trybie art. 199 Kc orzeczenia zastępującego zgodę osób, które nie chcą przekształcenia.
Sąd administracyjny pierwszej instancji oddalając skargę stwierdził, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów administracyjnych była ustawa z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. 2001 nr 120 poz. 1299/, mająca szczególny, incydentalny charakter.
Dyspozycja art. 1 ust. 5 pkt 1 tejże ustawy zmieniona ustawą z dnia 21 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 72 poz. 749/ stanowi, że właściciele wyodrębnionych lokali, będący zarazem współużytkownikami wieczystymi nieruchomości gruntowej, jako z prawem związanym z własnością, mogą żądać przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, jeżeli wszyscy złożą do właściwego organu administracyjnego stosowny wniosek w terminie do dnia 31 grudnia 2002 r.
Zdaniem Sądu termin ten ma charakter prekluzyjny, co oznacza, że wniosek spóźniony nie może być uwzględniony, a prawo żądania przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności w trybie i na zasadach określonych w tej ustawie wygasa. Dyspozycja art. 1 ust. 5 pkt 1 cyt. ustawy wymaga, żeby w powyższym, nieprzekraczalnym terminie wniosek złożyli wszyscy współużytkownicy wieczyści. W zdaniu drugim zaś mówi się, że w razie braku zgody stosuje się odpowiednio art. 199 Kc, co oznacza - w ocenie Sądu Wojewódzkiego - że współużytkownicy reprezentujący większość udziałów mogą wystąpić do sądu powszechnego z wnioskiem o wydanie orzeczenia zastępującego zgodę. Wprawdzie sąd uważa, że wykładnia gramatyczna może budzić wątpliwości co do jasności przepisu, jednakże intencją ustawodawcy było, żeby w ściśle określonym ustawowym terminie, tj. do dnia 31 grudnia 2002 r. współużytkownicy, którzy chcą nabycia prawa własności w trybie tej ustawy wyrazili swoją wolę w sposób jednoznaczny i dopełnili wszelkich czynności zmierzających do uzyskania zgody na przekształcenie. Dotyczy to w szczególności wystąpienia z wnioskiem do sądu powszechnego o wydanie orzeczenia zastępującego zgodę art. 199 Kc.
Dalej podnosi sąd pierwszej instancji, że w rozpatrywanej sprawie współużytkownicy wieczyści wystąpili do organu administracyjnego w wymaganym terminie, tj. przed dniem 31 grudnia 2002 r., lecz do sądu powszechnego złożyli wniosek o wydanie orzeczenia zastępującego zgodę dopiero w dniu 10 marca 2003 r. Ponadto, stwierdza sąd, orzeczenie prawomocne sądu powszechnego będzie miało skutek prawny ex nunc, a nie ex tunc, czyli dopiero z mocą od dnia 10 marca 2003 r.
W świetle powyższego skarżący nie dopełnili wymogów ustawy i organy administracyjne nie mogły uwzględnić ich wniosku.
Nie było również podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego z urzędu na mocy art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa, który zobowiązuje do tego organ administracyjny, jeżeli rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.
Złożenie wniosku o przekształcenie, jak również podjęcie wszelkich czynności zmierzających do uzyskania zgody na przekształcenie, w tym wystąpienie do sądu z wnioskiem na podstawie art. 199 Kc, jest uprawnieniem współużytkowników wieczystych, z którego mogą oni skorzystać lub nie. Także nie znajduje podstaw sąd administracyjny do uwzględnienia podnoszonego w odwołaniu zarzutu co do obowiązku zawieszenia postępowania po wniesieniu przez stronę pozwu na podstawie art. 199 Kc. Podobnie jak to uczynił organ administracyjny tak i sąd pierwszej instancji podał: "Ubocznie należy wyjaśnić, że nie ma przeszkód, by skarżący współużytkownicy wieczyści domagali się przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./.
Zarzucając naruszenie prawa materialnego, a w szczególności - przepisu art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności - małż. P. wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną sporządzoną przez adwokata. Naruszenie prawa materialnego ma przejawiać się:
- w błędnej wykładni przepisów tej ustawy;
- w zupełnie dowolnej interpretacji przepisów tej ustawy-takiej interpretacji, która narusza interesy osób fizycznych, interesy obywatela;
- w pominięciu słusznej, intencji ustawodawcy, który przez wydanie tej ustawy, pragnął zlikwidować: sztuczną konstrukcję instytucji użytkowania wieczystego - wprowadzić stabilizację w stosunkach własnościowych przez przywrócenie pojęcia własności.
Skarżący podnoszą, że z przepisów ustawy nie wynika, by pozwy w trybie art. 199 Kc należało składać w terminie do 31 grudnia 2002 r., gdyby tak było, to - według skarżących - sądy powszechne odrzucałyby pozwy wniesione po tym terminie.
Pełnomocnik skarżących zarzuca nadto: "Naruszenie prawa procesowego - mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy -tj. naruszenie przepisów art. 7 i art. 8 Kodeksu Postępowania Administracyjnego.
Naruszenia tych przepisów dopuściły się organy administracyjne już wówczas, kiedy po złożeniu w prawidłowym terminie, wniosku, o przekształcenie prawa, nie wezwały Elżbiety i Ludwika P. do uzupełnienia wniosku przez dołączenie pisma do sądu powszechnego w przedmiocie rozstrzygnięcia przewidzianego w przepisie art. 199 Kodeksu Cywilnego."
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw w zakresie naruszenia prawa materialnego, natomiast w zakresie naruszenia przepisów art. 7 i 8 Kodeksu postępowania administracyjnego zarzuty skargi, także są nieuzasadnione. Sąd administracyjny ocenia legalność zaskarżonej decyzji i nie dopatrzył się by doszło do naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem przedmiot tej sprawy został dostatecznie wyjaśniony.
Problemem w sprawie jest zgodność w zakresie prawa materialnego a nie procesowego.
Problem jaki wyniknął na tle stanu faktycznego tej sprawy sprowadza się do wykładni art. 1 ust. 5 pkt 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. 2001 nr 120 poz. 1299/, zmienionej ustawą z dnia 21 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 72 poz. 749/, która stanowi, że właściciele wyodrębnionych lokali, będący zarazem współużytkownikami wieczystymi nieruchomości gruntowej, jako z prawem związanym z własnością, mogą żądać przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, jeżeli wszyscy złożą do właściwego organu administracyjnego stosowny wniosek w terminie do dnia 31 grudnia 2002 r.
W skardze kasacyjnej nie kwestionuje się stanowiska wyrażonego w wyroku sądu pierwszej instancji, że termin ten ma charakter prekluzyjny. Wniosek muszą jednak w terminie złożyć wszyscy współużytkownicy wieczyści. Bezsporne jest w sprawie, że wniosek w terminie do 31 grudnia złożyli małż. P. ale nie złożyli wszyscy współużytkownicy wieczyści. Bezsporne jest także, że strona skarżąca wniosła pozew z art. 199 Kc /z uwagi na brak zgody/ dopiero w marcu 2003 r.
Mający zastosowanie przepis stanowi /art. 1 ust. 5/, że przepisy ustawy stosuje się odpowiednio do osób fizycznych będących właścicielami lokali, którym przysługuje udział w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej jako w prawie związanym z własnością wyodrębnionego lokalu, jeżeli spełnione zostaną łącznie następujące warunki: /pkt 1/ wniosek, o którym mowa w art. 2, złożą wszyscy współużytkownicy wieczyści do dnia 31 grudnia 2002 r.; w razie braku zgody stosuje się odpowiednio art. 199 Kodeksu cywilnego. Przepis ten zawiera jeden termin początkowo 31 grudnia 2000 r. po zmianie 31 grudnia 2002 r. Przewidziane złożenie pozwu w razie braku zgody zamieszczone jest w tym samym punkcie przepisu art. 1 ust. 5, a zatem nie ma żadnych podstaw by do tego ostatniego stosować jakieś inne kryteria. Gdyby przyjąć za uprawnioną wykładnię jaką przedstawia strona skarżąca, to ustawa, wyjątkowa w swym charakterze, ponieważ ogranicza termin do składania wniosków o przekształcenie, srtaciłaby sens. Nie jest bowiem celem ustawodawcy by tworzył prawo o charakterze epizodycznym tj. działającym w określonym czasie, którego stosowanie można jednak na skutek toczących się procesów cywilnych przedłużać.
Konieczne jest więc by w terminie zakreślonym ustawą /tu 31 grudnia 2002 r./ wszyscy współużytkownicy wieczyści złożyli wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, a w razie braku zgody w tym samym terminie złożyli wniosek do sądu powszechnego w trybie art. 199 Kc zasadnie także podkreślił sąd pierwszej instancji, że jest to uprawnienie każdego ze współużytkowników.
Nie ma żadnego uzasadnienia twierdzenie pełnomocnika skarżących, że kierowanie wniosków z art. 199 Kc do sądu powszechnego po 31 grudnia 2002 r. musiałoby spotkać się z odrzuceniem wniosku przez sąd. Jest to oczywiście błędne rozumowanie, bowiem art. 199 Kc nie stanowi wyłącznej podstawy do rozpatrywania wniosków o jakich mowa w art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu (...), a nadto każdy ze współużytkowników wieczystych zawsze może - mając w tym interes prawny - z wnioskiem w trybie art. 199 Kc wystąpić.
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.