Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 5 lipca 2004 r. oddalił skargę Krystyny S. na decyzję Wojewody O. z dnia 4 lutego 2002 r., (...), wydaną w przedmiocie należności przedemerytalnych.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:
Starosta Powiatu w P. decyzją z dnia 31 grudnia 2001 r., (...) odmówił przyznania Krystynie S. prawa do zasiłku przedemerytalnego. W uzasadnieniu Starosta wskazał, że Krystyna S. zarejestrowała się w dniu 28 grudnia 2000 r. jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. i decyzją z dnia 5 stycznia 2001 r. przyznano jej zasiłek dla bezrobotnych od dnia wydania tej decyzji. W dniu rejestracji Krystyna S. udokumentowała 25 lat, 2 miesiące i 24 dni zatrudnienia. Ubiegając się o przyznanie przedmiotowego zasiłku, skarżąca wniosła o zaliczenie jej okresu pracy w zakładzie Przemysłu Dziewiarskiego "U." w G., Zakład "E" w Ł., jako pracy w warunkach szczególnych. Ze względu na likwidację tego Zakładu wnioskodawczyni nie była w stanie przedłożyć właściwego świadectwa pracy i powołała się na zeznania świadków, osób z nią pracujących.
Odmawiając przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego Starosta wskazał, iż stosownie do treści art. 37j ust. 1a ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu, okresy pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze są uwzględniane po przedłożeniu odpowiedniej dokumentacji, bądź na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Zaś w ocenie Starosty, okres pracy w zakładzie Przemysłu Dziewiarskiego "U." w G., nie został należycie udokumentowany, a zatem nie zostały spełnione - wymagane przez art. 37j powołanej - warunki uzyskania prawa do zasiłku przedemerytalnego.
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła Krystyna S. Decyzją z dnia 4 lutego 2002 r. (...) Wojewoda O. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, iż Krystyna S. posiada okres uprawniający do zasiłku, do którego zgodnie z art. 37l ust. 1 wskazanej ustawy zaliczono okres aktualnie pobieranego zasiłku dla bezrobotnych, łącznie w wysokości 25 lat, 2 miesięcy i 24 dni. Nie udowodniła jednak żadnego okresu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, czego wymaga art. 37j ust. 1a wymienionej ustawy, gdyż odpowiednia dokumentacja to świadectwo pracy wystawione zgodnie z par. 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze /Dz.U. nr 8 poz. 43 ze zm./. W przypadku, gdy pracownik nie może przedstawić odpowiedniego świadectwa pracy w związku z likwidacją zakładu pracy, ustalenie okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych może nastąpić na podstawie orzeczenia sądu. Jednocześnie Wojewoda zaznaczył, że przedłożone przez Krystynę S. świadectwo pracy Zakładów Przemysłu Dziewiarskiego "U." w G. wskazuje na wykonywanie przez stronę pracy nakładczej - chałupniczej, która nie była zaliczana do prac w warunkach szczególnych.
W skardze na powyższą decyzję, Krystyna S. wskazała, iż przyjęcie przez Wojewodę O., że praca w Zakładach Przemysłu Dziewiarskiego "U." w G. jak praca chałupnicza, nie rodzi uprawnień do zaliczenia tego okresu do pracy w warunkach szczególnych jest błędne i opiera się na odosobnionym rozstrzygnięciu Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w powołanym przez Organ II instancji, wyroku z dnia 15 listopada 1995 r. SA/Ka 2078/94.
Uzupełniając treść skargi Krystyna S. wskazała, że w okresie od 7 lipca 1975 r. do 31 lipca 1990 r. wykonywała pracę w warunkach szczególnych i przedłożyła kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w P., z dnia 26 lutego 2002 r., (...), stwierdzając, iż wynika to z uzasadnienia orzeczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu - oddalając powyższą skargę - zaznaczył, iż przedmiotem sporu jest niezaliczenie przez organy, okresu pracy nakładczej wykonywanej przez skarżącą w Zakładzie Przemysłu Dziewiarskiego "U.", do okresu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych.
W ocenie Sądu I instancji, skarżąca udokumentowała okres zatrudnienia wynoszący 24 lata, 2 miesiące i 24 dni. Do okresu tego zaliczono również okres aktualnie pobieranego przez nią zasiłku dla bezrobotnych, zgodnie z art. 37l ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, a zatem łącznie udokumentowany został okres uprawniający do zasiłku wynoszący 25 lat 2 miesiące i 24 dni. Skarżąca nie przedłożyła natomiast świadectwa wykonywania prac w warunkach szczególnych, ani świadectwa pracy, z którego wynikałoby wykonywanie przez nią takich prac, jak również nie przedłożyła prawomocnego orzeczenia sądu, które stwierdzałoby wykonywanie pracy w warunkach szczególnych. Przedłożony zaś przez Krystynę S., wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 29 kwietnia 2002 r., (...), oddala jej powództwo o ustalenie, stąd nie może być podstawą do zaliczenia okresu pracy w warunkach szczególnych.
Argumentując swoje rozstrzygnięcie Sąd zaznaczył, iż z przedłożonego przez skarżącą świadectwa pracy z Zakładów Przemysłu Dziewiarskiego "U." wynika, że w okresie od 7 lipca 1975 r. do 31 lipca 1990 r., świadczyła pracę jako chałupnik, była więc osobą zatrudniona na podstawie umowy o pracę nakładczą. Praca wykonywana na tej podstawie należy do kategorii niepracowniczego zatrudnienia o charakterze cywilnoprawnym, do którego przepisy prawa pracy stosuje się w sposób ograniczony, jedynie w zakresie przewidzianym w regulacjach prawnych. Aktem takim jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą /Dz.U. nr 3 poz. 19 ze zm./. W treści tego rozporządzenia ustawodawca określił uprawnienia jakie przysługują chałupnikom w związku z wykonywaną pracą nakładczą.
Natomiast w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz.U. nr 137 poz. 887 ze zm./, nakładca nie jest pracownikiem. W świetle art. 8 ust. 1 i 2 wymienionej ustawy, pracownikiem jest osoba pozostająca w stosunku pracy z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, zaś według art. 8 ust. 3 cytowanej ustawy, za osobę wykonującą pracę nakładcza uważa się osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę nakładczą. Na mocy powyższych uregulowań osoba taka nie jest pracownikiem w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nie stosuje się do niej przepisów rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Zatem wykonywana przez skarżącą - w okresie od 7 lipca 1975 r. do 31 lipca 1990 r. praca nakładcza - w myśl art. 23 ust. 2b ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu jest zaliczona do okresu uprawniającego do zasiłku, jednak, ponieważ świadczący pracę nakładczą nie jest pracownikiem w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nie podlega przepisom rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, to okres świadczenia pracy nakładczej nie może być zaliczony do pracy uznanych w wymienionych przepisach za zatrudnienie w warunkach szczególnych.
Krystyna S. złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zarzucając mu obrazę przepisu prawa materialnego, a to art. 32 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą, poprzez jego niezastosowanie wyrażające się dowolnym uznaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, iż okres zatrudnienia skarżącej od 7 lipca 1975 r. do 31 lipca 1990 r. w Zakładzie Przemysłu Dziewiarskiego "U." w G. nie może być zaliczony do łącznego okresu jej zatrudnienia w ramach stosunku pracy i tym samym, że skarżącej nie przysługuje zasiłek przedemerytalny.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż w zaskarżonym wyroku pominięta została treść art. 32 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą, zgodnie z którym, do okresu zatrudnienia w ramach stosunku pracy w zakresie uprawnień wynikających z tego stosunku, wlicza się okres pracy nakładczej, w którym wykonawca uzyskiwał wynagrodzenie w wysokości co najmniej 50 % najniższego wynagrodzenia w tym okresie. Okoliczność taka zestawiona z wysokością wynagrodzenia uzyskiwanego przez Krystynę S. w czasie zatrudnienia w Zakładach Przemysłu Dziewiarskiego "U.", skutkować powinna doliczeniem tego czasu pracy skarżącej do łącznego okresu jej zatrudnienia i co za tym idzie przyznaniem skarżącej wnioskowanych przez nią uprawnień przedemerytalnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzut naruszenia par. 32 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą /Dz.U. 1976 nr 3 poz. 19 ze zm./ nie jest zasadny, bowiem przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Wprawdzie sąd I instancji odwoływał się do przepisów powołanego rozporządzenia i dokonywał jego analizy w kontekście możliwości zaliczenia okresu pracy nakładczej do okresu wykonywania pracy w warunkach szczególnych, to rozważania te były zbędne do oceny legalności zaskarżonej decyzji o odmowie przyznania skarżącej zasiłku przedemerytalnego. Kwestie te mogłyby mieć bowiem znaczenie w sytuacji, gdyby wykonywana przez skarżącą praca uznana została za wykonywaną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Natomiast w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Zgodnie z art. 37j ust. 1a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w jej brzmieniu na dzień wydania kwestionowanej decyzji okresy wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze są uwzględniane po przedstawieniu odpowiedniej dokumentacji, zgodnie z wymogami określonymi w odrębnych przepisach, bądź na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Te odrębne przepisy to rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze /Dz.U. nr 8 poz. 43 ze zm./ zgodnie z którego par. 2 ust. 2 okres wykonywania takiej pracy stwierdza w świadectwie zakład pracy. Bezsporne w sprawie jest, iż skarżąca takiego stwierdzenia w świadectwie pracy nie otrzymała. W związku z tym skarżąca wystąpiła do sądu ze stosownym powództwem w trybie art. 189 Kpc o ustalenie, że praca w Zakładzie Przemysłu Dziewiarskiego "U." w likwidacji w G. wykonywana była w warunkach szczególnych. Jak to wynika z wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia 29 kwietnia 2002 r. w sprawie (...) powództwo zostało oddalone. W tej sytuacji należy stwierdzić, iż skarżąca nie przedłożyła stosownych dokumentów lub orzeczenia sądu o wykonywaniu pracy w warunkach szczególnych. Dodać przy tym należy, iż zawarte w uzasadnieniu powołanego wyroku Sądu Rejonowego w P. rozważania co do charakteru pracy wykonywanej przez skarżącą nie mogą stanowić podstawy ustaleń, o których mowa w cyt. Art. 37j ust. 1a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Taką podstawę stanowiłby wyrok sądu ustalający okres pracy wykonywanej przez skarżącą w szczególnych warunkach. Jednakże Sąd, jak to wskazano wyżej, oddalił powództwo skarżącej w tym zakresie, a sąd administracyjny nie posiada kompetencji do oceny prawidłowości zapadłego wyroku.
W związku z tym należy stwierdzić, iż pomimo zbędnych rozważań Sądu I instancji co do charakteru uprawnień skarżącej wynikających z wykonywania pracy nakładczej, Sąd zasadnie przyjął, że zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania skarżącej zasiłku przedemerytalnego nie narusza prawa. Z tych też względów uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji wyroku.