Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 lutego 2004 r. 3/II SA/Lu 1064/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uwzględnił skargę Mirosława M. na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego w L. z dnia 11 lipca 2002 r. (...) i uchylił ww. orzeczenie jak też poprzedzające je orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Aresztu Śledczego w L. z dnia 20 maja 2002 r. (...).
Wyrok ten wydano w następujących okolicznościach sprawy.
Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby w Więziennej w L. orzeczeniem z dnia 11 lipca 2002 r. (...) wydanym na podstawie art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej /Dz.U. nr 61 poz. 283 ze zm./ i par. 52 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej /Dz.U. nr 135 poz. 634 ze zm./ po rozpoznaniu na rozprawie dnia 11 lipca 2002 r. zażalenia wniesionego przez Mirosława M. na orzeczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w L. z dnia 20 maja 2002 r. (...) w sprawie wymierzenia mu kary dyscyplinarnej "wydalenia ze służby" - utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd Dyscyplinarny wskazał, że w trakcie postępowania wyjaśniającego zgromadzone zostały dostateczne dowody przekonywujące, że st. sierżant Mirosław M. w trakcie wykonywania zadań służbowych wprowadził się w stan nietrzeźwości i w tym stanie kierował samochodem służbowym marki Żuk nr rejestracyjny (...). Powyższe stwierdzone zostało badaniem stanu trzeźwości urządzeniem kontrolno-pomiarowym do ilościowego oznaczenia alkoholu w wydychanym powietrzu z dnia 22 marca 2002 r. z godz. 22,12 - 1,69 promila, 22.23 - 1,6 promila, którego protokół podpisał st. sierżant Mirosław M. /akt postępowania dyscyplinarnego s. 29/.
Zgodnie z art. 125 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej funkcjonariusz ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną za popełnione przestępstwa i wykroczenia niezależnie od odpowiedzialności karnej.
Przyznano, iż w stanie sprawy nie zachodzą okoliczności określone w par. 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej /Dz.U. nr 135 poz. 634 ze zm./ - wyłączające postępowanie dyscyplinarne. Organ ustosunkowując się do zarzutów zażalenia wskazał ponadto, że w rozpatrywanym orzeczeniu wina jest udowodniona poprzez wskazania urządzenia posiadającego atest z badania odbytego w budynku Komendy Miejskiej Policji w L. z dnia 22 marca 2002 r.
Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej uznał, że obwiniony st. sierżant Mirosław M. - starszy kierowca działu kwatermistrzowskiego Aresztu Śledczego w L. dopuścił się rażącego naruszenia przewinienia w służbie stanowiącego naruszenie art. 125 ust. 3 pkt 7 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej /Dz.U. nr 61 poz. 293 ze zm./.
Skargę na powyższe orzeczenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Mirosław M. zarzucając naruszenie par. 4 i par. 9 ust. 1 pkt 2 i 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej /Dz.U. nr 135 poz. 634 ze zm./. Wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającego go orzeczenia Dyrektora Aresztu Śledczego w L. Wskazał, że aktualnie skierowany został akt oskarżenia do sądu w sprawie z art. 178 par. 1 Kodeksu karnego a konsekwencje dyscyplinarne winny zostać ewentualnie wyciągnięte w stosunku do niego po prawomocnym wyroku sądowym.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu.
Uchylając ww. orzeczenia dyscyplinarne - na podstawie art. 145 par. 1 ust. 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie z podstaw w niej zawartych. Zgodnie z treścią rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej /Dz.U. nr 135 poz. 634 ze zm./ postępowanie dyscyplinarne wszczyna przełożony, zaś przeprowadza przełożony lub wyznaczony przez niego funkcjonariusz albo zespół funkcjonariuszy. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego prowadzący postępowanie sporządza sprawozdanie kończące postępowanie dyscyplinarne zawierające m.in. dokładne określenie zarzucanego obwinionemu czynu oraz jego skutków, opis ustalonego stanu faktycznego na podstawie zebranych dowodów oraz ewentualne wnioski dotyczące umorzenia postępowania dyscyplinarnego bądź wymiaru kary z uzasadnieniem i wskazaniem okoliczności łagodzących i obciążających /par. 20 cyt. wyżej rozporządzenia/.
Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego i po wysłuchaniu obwinionego orzeka się o umorzeniu postępowania bądź uznaniu obwinionego za winnego popełnienia przewinienia i wymierzenia kary. W rozpatrywanej sprawie jak konstatował Sąd, w aktach postępowania dyscyplinarnego brak jest "sprawozdania kończącego postępowania dyscyplinarne" określonego w powołanym wyżej par. 20 rozporządzenia z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej.
W tym stanie uznano, że podmiot wydający orzeczenie nie zachował procedury z powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej. Stanowi to niewątpliwie uchybienie formalno-procesowe, które podlega z urzędu badaniu przez sąd administracyjny.
Podniesiono, że represyjny charakter postępowania dyscyplinarnego, jego bliskość prawu karnemu uzasadnia konieczność zapewnienia obwinionemu wszelkich gwarancji procesowych.
W tym stanie Sąd stwierdził, że orzeczenie dyscyplinarne nie czyni zadość powyższym wymogom i przez to narusza cytowane wyżej przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego Służby Więziennej /Dz.U. nr 135 poz. 634 ze zm./.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w L. zaskarżając ten wyrok w całości. Wyrokowi temu zarzucono:
- naruszenie przepisów postępowania polegające na nie wypowiedzeniu się w uzasadnieniu co do wartości dowodowej dostarczonego na żądanie Sądu odtworzonego sprawozdania kończącego postępowanie dyscyplinarne przeciwko Mirosławowi M. /art. 106 par. 5 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 328 par. 2 Kpc/,
- naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię par. 20 i par. 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej /Dz.U. nr 135 poz. 634 ze zm./ a to przez przyjęcie, iż brak sprawozdania z postępowania dyscyplinarnego pozbawił obwinionego wszelkich gwarancji procesowych.
Powołując się na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i rozpoznanie skargi zgłaszając alternatywny wniosek o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi.
W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, iż bezsporne jest, że w aktach postępowania dyscyplinarnego brak jest sprawozdania kończącego postępowanie w sprawie. Brak taki aczkolwiek ważny jak zauważono nie może stanowić jedynej podstawy do uchylenia zapadłych w tej sprawie orzeczeń dyscyplinarnych. Sprawozdanie z postępowania dyscyplinarnego jest pismem kończącym postępowanie ale jego brak w aktach zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną w żaden sposób nie pozbawił obwinionego wszelkich gwarancji procesowych jak to sąd I instancji wskazał w swoich uzasadnieniu.
Podkreślono, że sprawozdanie z postępowania dyscyplinarnego jest ostatnią czynnością jaką podejmuje prowadzący takie postępowanie i z jego ustaleniami nie zapoznaje się obwinionego, ponieważ nie ma takiego wymogu prawnego Dokument ten nie decyduje o uznaniu obwinionego winnym bądź nie.
Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego i po wysłuchaniu obwinionego orzeka się o umorzeniu postępowania bądź uznaniu obwinionego winnym przewinienia i wymierzenia kary.
W tej sprawie oba organy dyscyplinarne uznając skarżącego winnym tego, iż w trakcie wykonywania zadań służbowych wprowadził się w stan nietrzeźwości i w tym stanie kierował samochodem służbowym marki "Żuk" nr rej. (...), miały na uwadze właśnie całość zebranego materiału dowodowego. Przyznano, że czyn Mirosława M. jest wysoce naganny i niegodny funkcjonariusza. Stronę zapoznano z materiałami postępowania dyscyplinarnego, pouczono o prawie zgłoszenia w terminie 3 dni wniosku o ich uzupełnienie. Wniosku takiego nie było jak zauważono, zaś karę wymierzono po upływie 3 dni licząc od daty zapoznania z materiałami postępowania.
Analizując zapisy rozporządzenia cytowanego na wstępie z całą stanowczością stwierdzono, iż podstawą uznania obwinionego winnym lub nie zarzucanego mu czynu nie jest sprawozdanie kończące postępowanie ale całość zebranego w sprawie materiału dowodowego i wysłuchanie obwinionego przed podjęciem decyzji.
Kryteria te w danej sprawie zostały spełnione w całej rozciągłości zdaniem sądu dyscyplinarnego. Dodano też, że sądowi administracyjnemu na jego żądanie przed wydaniem orzeczenia przedłożono odtworzone sprawozdanie.
Sąd jednak w uzasadnieniu nie wypowiedział się co do wartości dowodowej tak złożonego pisma i nie podał przyczyn dla których odmówił wiarygodności tegoż dowodu.
Mirosław M. odpowiadając na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie zaznaczając, że podczas postępowania dyscyplinarnego nie miał zapewnionej możliwości obrony i uczestnictwa, choć taki wymóg ustawowy spoczywał na pracodawcy. Postępowanie dyscyplinarne o wydalenie ze służby pojęte zostało jak wyjaśniła strona przed zakończeniem postępowania karnego. Tym samym ww. uznał podjęty wyrok przez sąd I instancji za jasny i rzeczowy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1/ naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2/ naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej bowiem według art. 183 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze kasacyjnej. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego Sąd uchybił, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Kasacja nie odpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami, sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim /art. 175 par. 1-3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.
W skardze kasacyjnej Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w L. powołano się na obie podstawy skargi kasacyjnej określone w art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./.
Pierwszy zarzut tejże skargi kasacyjnej dotyczył naruszenia przepisów postępowania polegającego na nie wypowiedzeniu się w uzasadnieniu co do wartości dowodowej dostarczonego na żądanie Sądu odtworzonego sprawozdania kończącego postępowanie dyscyplinarne przeciwko Mirosławowi M. tj. jak wskazano w tej skardze naruszenia art. 106 par. 5 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/ i art. 328 Kpc.
Jak już wyżej zauważono skarga kasacyjna jest bardzo sformalizowanym środkiem prawnym. Wymagania materialnoprawne skargi kasacyjnej zostały precyzyjnie wskazane w art. 176 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Do wymagań materialnoprawnych zatem należy oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, wskazanie czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądania uchylenia lub zmiany.
Podkreślić należy, iż wypełniając nakazy cyt. wyżej ustawy w zakresie przytoczenia podstaw kasacji i ich uzasadnienia należy wskazać konkretny przepis prawa materialnego lub procesowego, który został naruszony, a ponadto konieczne jest jeszcze sprecyzowanie do jakiego naruszenia prawa materialnego lub procesowego doszło i na czym ono polega.
Skarga Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w L. w zakresie zarzutu naruszenia przepisów postępowania powołuje się na przepis art. 106 par. 5 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/. Przepisy powołanej ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych nie zawierają w swej treści art. 106 par. 5, albowiem ostatni końcowy przepis tejże ustawy oznaczony został jako art.
- Tym samym w zakresie zgłoszonego zarzutu naruszenia przepisów postępowania w związku z powołaniem się w tym zakresie na nie występujący przepis w odniesieniu do aktu istniejącego jakim jest właśnie ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, to należy uznać, iż tak zgłoszony zarzut jest nieusprawiedliwiony.
Wskazanie bowiem w skardze kasacyjnej nie istniejącego przepisu w obowiązującym akcie prawnym powoduje, że nie spełnia ona wymagań przewidzianych w art. 176 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zaskarżonym zakresie.
Również i kolejny zarzut skargi kasacyjnej w tej sprawie a to naruszenia przepisów prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię par. 20 i par. 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej /Dz.U. nr 135 poz. 634 ze zm./ nie zawiera usprawiedliwionej podstawy do uwzględnienia tejże skargi.
Przepisy powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej - normują szczegółowe zasady oraz tryb postępowania dyscyplinarnego i w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy te są przepisami prawa procesowego.
Dla określenia charakteru prawnego danego przepisu nie jest istotne w jakim akcie normatywnym przepis ten jest zamieszczony ale decyduje jego treść i cel. Przepisami prawnomaterialnymi są przepisy regulujące bezpośrednio stosunki administracyjnoprawne /określają zachowanie podmiotów/ oraz roszczenia wynikające z tych stosunków /nakładają obowiązki i przyznają prawa lub uprawnienia/. Przepisami procesowymi są zaś normy instrumentalne, które określają drogę i sposób dochodzenia uprawnień wynikających z norm materialnoprawnych. Akt prawny będący regulaminem określa generalnie postępowanie w jakiejś dziedzinie.
Tym samym przepisy zamieszczone w powołanym akcie wykonawczym tj. rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. stanowią w całości przepisy proceduralne określające sposób postępowania przed organami dyscyplinarnymi w Służbie Więziennej, strony i innych uczestników postępowania, ich prawa i obowiązki w postępowaniu, rodzaje rozstrzygnięć, które zapadają w postępowaniu dyscyplinarnym i tryb ich wzruszeń. Skoro więc są to przepisy postępowania to nie można w takiej sytuacji zgłosić wobec nich zarzutu naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, jak to uczyniono w rozpoznawanej sprawie w trybie art. 174 pkt 1 cytowanej Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Natomiast naruszenie przepisów postępowania powinno zostać zaskarżone w skardze kasacyjnej przy przyjęciu art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez zgłoszenie takiego zarzutu jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taki też zarzut należało zgłosić wobec wskazywanego w skardze kasacyjnej naruszenia par. 20 i par. 21 ust. 1 pkt 2 cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej, lecz tak nie uczyniono tylko wadliwie wskazano naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, tym samym zarzut ten w takich okolicznościach sprawy także nie można uznać za usprawiedliwiony.
Dotąd powiedziane prowadzi do wniosku, iż skarga kasacyjna Sądu Dyscyplinarnego w L., jako nie zawierająca uzasadnionych podstaw kasacji podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./.