Wyrok NSA z 5 maja 2004 r., OSK 176/04

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 5 maja 2004 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. K.

Od orzeczenia

od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 29 maja 2002 r. sygn. akt II SA/Ka 725/01

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Włoskiewicz (spr.), Sędziowie NSA Edward Janeczko, Zygmunt Niewiadomski
Agnieszka Kwiatkowska protokolant

Sprawa

w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 1999 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej

Teza

Wola ani wina represjonującego nie ma znaczenia prawnego, ponieważ istotę represji stanowi przymus, jakiemu został poddany represjonowany.

Sentencja

1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 1999 r. Nr [...] i decyzję tego organu z dnia [...] czerwca 1999 r. Nr [...].

Uzasadnienie

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych – działając na podstawie art. 2 pkt 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) – decyzją z dnia [...] czerwca 1999 r. Nr [...] odmówił przyznania świadczenia D. K., uznając że świadczenie nie przysługuje, gdyż wnioskodawczyni – która urodziła się 29 stycznia 1943 r. w obozie pracy przymusowej we F. - ze względu na wiek nie wykonywała pracy przymusowej, i decyzję tę utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] listopada 1999 r. Nr [...].

Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach wyrokiem z dnia 29 maja 2002 r. II SA/Ka 725/01 oddalił skargę D. K. na decyzję z dnia [...] listopada 1999 r. uznając z kolei, że wprawdzie ubiegająca się o świadczenie osoba nie ma dowieść wykonywania pracy przymusowej, lecz podlegania represjom, represją zaś jest – jak stanowi art. 2 powołanej ustawy – osadzenie w obozach pracy przymusowej lub deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej, i obydwie formy represji są przejawem świadomego aktu woli, podczas gdy "poza aktem woli państwa agresora pozostaje natomiast fakt urodzenia dziecka w obozie pracy przez deportowaną do tego obozu matkę, kiedy akt narodzin nastąpił po ponad 2 letnim okresie jej pobyty w nim".

W skardze kasacyjnej D. K. zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich – tj. przyjęcie, że osoba urodzona w obozie pracy przymusowej nie może być uważana za osadzoną w takim obozie - a ponadto naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez nierówne traktowanie osób, które jako dzieci przebywały w obozach pracy przymusowej, polegające na uprzywilejowaniu wywiezionych do obozu względem urodzonych w obozie.

W uzasadnieniu skargi powołano orzecznictwo sądu administracyjnego i Sądu Najwyższego dotyczące ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75), znajdujące odpowiednie zastosowanie z uwagi na podobieństwo obydwu regulacji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zarzut drugi budzi wątpliwości, gdyż nie wydaje się, ani potrzebne w sprawie, ani nawet właściwe – a przynajmniej wymaga innej argumentacji – odnoszenie konstytucyjnej zasady równości do sytuacji osób represjonowanych, lecz w każdym razie zarzut pierwszy jest uzasadniony.

Dokonując wykładni art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich sąd odwołał się do woli państwa stosującego represje, podczas gdy – jeżeli pominąć przyczyny związane z osadzeniem w obozie pracy, jakie należy badać w każdym przypadku – wola, ani wina represjonującego, nie ma znaczenia prawnego ponieważ istotę represji stanowi przymus, jakiemu został poddany represjonowany.

Ponadto sąd nie był konsekwentny w swoim rozumowaniu dlatego, że – jeżeli urodzenie dziecka przez osobę przebywającą w obozie pracy przymusowej pozostawało poza wolą represjonującego – już zatrzymanie dziecka w obozie było tą wolą objęte.

Zatrzymanie zaś jest formą osadzenia, o jakim mowa w art. 2 pkt 1 ustawy, jeżeli do zatrzymania doszło z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych czy religijnych.

Z kolei jest oczywiste, że dziecko dzieli los rodziców, i do zatrzymania dziecka odnoszą się te same przyczyn, jakie spowodowały umieszczenie w obozie pracy przymusowej rodziców, czy też matki dziecka.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.