Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 lipca 2004 r., 6/II SA 1309/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Zakładu Kompozytów Sp. z o.o. z siedzibą w C. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 26 lutego 2003 r. (...) w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za brak w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach publicznych. W uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdzono, że zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym /Dz.U. nr 125 poz. 1371 ze zm./ przedsiębiorcy wykonujący transport drogowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wykonujący przewozy na potrzeby własne są obowiązani do uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Uiszczenie opłaty drogowej następuje poprzez nabycie karty opłaty, którą należy następnie prawidłowo wypełnić.
Kwestię uiszczania przedmiotowych opłat szczegółowo reguluje rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych /Dz.U. 2001 nr 150 poz. 1684 ze zm./. par. 3 cyt. rozporządzenia stanowi, iż przedsiębiorca wykonujący transport drogowy oraz wykonujący przewozy na potrzeby własne uiszcza opłatę roczną, półroczną, siedmiodniową albo dobową. Zgodnie z dyspozycją par. 4 ust. 1 tego rozporządzenia uiszczenie opłaty następuje przez nabycie przez przedsiębiorcę karty opłaty, która następnie podlega wypełnieniu zgodnie z par.
- Jak stanowi z kolei par. 4 ust. 2 rozporządzenia wypełniona przed rozpoczęciem przejazdu karta opłaty stanowi dokument potwierdzający wniesienie opłaty. Minister Infrastruktury określił ponadto w powołanym akcie wykonawczym do ustawy o transporcie drogowym, iż w części dotyczącej numeru rejestracyjnego pojazdu oraz terminu ważności, karta opłaty dobowej i siedmiodniowej może być wypełniona przez przedsiębiorcę /vide: par. 5 ust. 2 rozporządzenia z 14 grudnia 2001 r./, niemniej zastrzegł jednocześnie bardzo wyraźnie, że karta opłaty niewypełniona lub wypełniona w sposób inny niż określony w ust. 1 i ust. 3-5, a także zawierająca poprawki nie stanowi dokumentu potwierdzającego wniesienie opłaty. Z tej przyczyny - zgodnie z przyjętymi wzorami kart. opłaty, termin ważności karty należy wpisać tak, aby wszystkie oznaczone pola były wypełnione, przy czym dzień i miesiąc powinien być oznaczony dwiema cytrami, a rok czterema. Godzinę przejazdu oznacza się czterema cyframi, z czego dwie pierwsze odpowiadają kolejnym godzinom w 24-godzinnym cyklu dobowym.
Zdaniem Sądu z akt sprawy, w tym w szczególności z protokołu kontroli z dnia 26 listopada 2002 r. i załączonych do niego materiałów wynika jednoznacznie, iż w chwili kontroli przeprowadzonej przez upoważnionego pracownika Wojewódzkiego Inspektoratu Drogowego w W. spełnione zostały wszelkie przesłanki dla uznania, iż przez skarżącą spółkę wykonywany był przewóz drogowy na potrzeby własne bez uiszczenia stosownej opłaty za przejazd po drogach krajowych. Ustalenia poczynione w tym zakresie przez organ zarówno I, jak i II instancji nie budzą jakichkolwiek zastrzeżeń i wątpliwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Ustalenia te nie były również podważane zarówno przez kierowcę, który nie zgłosił jakichkolwiek uwag do protokołu kontroli, jak też przez samą spółkę skarżącą, która zarówno w odwołaniu od decyzji organu I instancji, jak i w skardze do sądu administracyjnego nie zarzucała organom administracji błąd w ustaleniach faktycznych. Strona skarżąca zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak również w skardze do Sądu ograniczała swe zarzuty do zastrzeżeń odnośnie systemu dystrybucji kart. opłat za przejazd po drogach krajowych oraz podnosiła aspekt nadmiernej - jej zdaniem, surowości wymierzonej przez organ kary pieniężnej. Z tej przyczyny należy - zdaniem Sądu - zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż argumenty podnoszone przez stronę skarżącą nie mogły stanowić podstawy do niewymierzenia kary pieniężnej, czy też do uchylenia wydanych w obu instancjach decyzji administracyjnych.
Zgodnie z przepisem art. 92 ust. 1 pkt 6 ustawy o transporcie drogowym, kto wykonuje transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 zł do 15.000 zł. Za naruszenie obowiązku posiadania dowodu uiszczenia przedmiotowej opłaty określona kara pieniężna wynosi 4.000 złotych /vide: L.p. 6 Załącznika do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2002 r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym/. Z tej przyczyny Sąd nie znalazł podstawy do postawienia organom obu instancji skutecznego zarzutu naruszenia prawa materialnego będącego podstawą wydania zaskarżonych decyzji.
Ponadto zdaniem Sądu organy administracji obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej /art. 7 i art. 77 Kpa/. Organ odwoławczy, jak również organ I instancji, nie dopuściły się - w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - obrazy zasady swobodnej oceny dowodów /art. 80 Kpa/, albowiem organy te oparły się na materiale prawidłowo zebranym w toku kontroli, dokonując jego wszechstronnej oceny.
W skardze kasacyjnej Zakład Kompozytów Sp. z o.o. z siedzibą w C. zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości, opierając skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa materialnego, przez błędną wykładnię przepisu art. 24 ust. 1, art. 87 ust. 1 i art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, polegającą na przyjęciu, iż nieposiadanie przy sobie przez kierowcę i w zw. z tym nieokazanie podczas kontroli dowodu uiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych /art. 87 ust. 1 powoływanej ustawy/, pomimo okazania takiego dowodu jeszcze w tym samym dniu, w dwie godziny później przez kierowcę stanowi nieuiszczenie opłaty za przejazd, o której mowa w art. 42 ust. 1 powoływanej ustawy, tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, i na tej podstawie wniósł o:
- uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i uwzględnienie skargi w całości oraz
- zasądzenie kosztów postępowania w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu podniósł, że nie zgadza się dokonanym ustaleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż w niniejszej sprawie nie ma podstaw do postawienia organom obu instancji skutecznego zarzutu naruszenia prawa materialnego będącego podstawą wydania zaskarżonych decyzji.
Skarżący przyznaje, iż ciążył na nim obowiązek uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych wynikający z zapisów art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym. Nie zgadza się jednak z przyjętą interpretacją art. 87 ust. 1 w zw. z art. 42 ust. 1 tej ustawy, iż nieposiadanie przy sobie przez kierowcę podczas kontroli dokonywanej przez uprawniony organ dowodu uiszczenia należnej opłaty jest tożsame z nieuiszczeniem wymaganej opłaty. Wprowadzenie w art. 87 ust. 1 cyt. ustawy obowiązku posiadania przez kierowcę dowodu uiszczenia opłaty jest jak najbardziej uzasadnione i tego skarżący nie podważa - umożliwia to sprawdzanie przez służby kontrolne czy opłata została uiszczona, usprawnia kontrolę dokonywania obowiązkowych opłat przez przedsiębiorców. Ale nie sposób przyjąć, iż ten obowiązek zapisany w art. 87 ust. 1 cyt. ustawy oznacza, iż niewykonanie go /posiadanie przy sobie i nieokazanie/ jest tożsame z nieopłaceniem należności, tj. niewykonaniem obowiązku wynikającego z art. 42 ust. 1 cyt. ustawy. Przyjęta przez wszystkie organy administracyjne, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny interpretacja obowiązku wynikającego z art. 42 ust. 1 prowadzi zresztą do absurdalnego wniosku, iż np. nie posiadanie przez kierowcę w chwili kontroli wypisu z licencji, o którym mowa w tymże przepisie, jest równoznaczne, iż jej w ogóle nie ma.
Zgodnie a treścią art. 92 ust. 1 cyt. ustawy: "kto wykonuje transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne bez uiszczenia opłat za przejazd po drogach krajowych podlega karze pieniężnej". Przepis ten nie został jednak sformułowany następująco: "kto wykonując transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne nie posiadał podczas kontroli dowodu uiszczenia opłat za przejazd po drogach krajowych podlega karze pieniężnej", jak odczytują go organy podejmujące decyzje w niniejszej sprawie.
Należy także podnieść, iż kierowca przedstawił w niecałe dwie godziny po kontroli tym samym organom kontrolnym dowód uiszczenia opłaty, której nie miał przy sobie. Pomimo, że w odwołaniach skarżący podnosił te okoliczności /zresztą niesporne, bo wynikające ze sporządzonej dokumentacji/, nie były one przedmiotem rozważań przy ustaleniach stanu faktycznego.
Mając powyższe na uwadze należy uznać, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 1, art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, która to przesłanka stanowi podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 174 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Główny Inspektor Transportu Drogowego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie stwierdzając, że podniesione w niej argumenty nie są trafne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a./ skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 par. 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim /art. 175 par. 1-3 p.p.s.a/. Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.
Zarówno zarzut naruszenia prawa materialnego, jak i zarzut naruszenia przepisów postępowania są niezasadne. Zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego, z zastrzeżeniem ust. 4, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, wypis z licencji, dowód uiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych, zapisy urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku. Brak dowodu uiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych w momencie dokonywania kontroli stanowi zatem naruszenie przytoczonego przepisu. Natomiast w art. 92 ust. 1 pkt 6 ustawy stwierdzono, że kto wykonuje transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne bez uiszczenia opłat za przejazd po drogach krajowych podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 zł do 15.000 zł. Jednocześnie Minister Infrastruktury w wydanym na podstawie art. 92 ust. 2 tejże ustawy rozporządzeniu z dnia 3 lipca 2002 r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym /Dz.U. nr 115 poz. 999/ ustalił, że za wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez posiadania w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych wymierzana jest kara w wysokości 4.000 zł.
W rozpoznawanej sprawie, co nie ulega wątpliwości, kierowca pojazdu samochodowego nie posiadał tego dowodu. W tym stanie rzeczy należy więc przyjąć, że WSA w Warszawie przyjął prawidłowy stan faktyczny sprawy i dokonał prawidłowej wykładni obowiązującego prawa.
Ponadto należy zaznaczyć, że z przedstawionego później dowodu uiszczenia opłaty /ok. godz. 12,10/ wynika, że opłata ta została wniesiona o godz. 12-tej, a więc nie była ona jeszcze uiszczona w chwili dokonywania kontroli pojazdu, tj. o godz. 10,30.
Mając na uwadze podniesione wyżej względy orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 204 pkt 1 tejże ustawy.