Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 czerwca 2004 r. 6 II SA 680/03 oddalił skargę Firmy Handlowo-Usługowej "R." Marek K., Zbigniew F. Spółka Jawna w K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie z 17 stycznia 2003 r. (...) w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez posiadania w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że w dniu 15.11.2002 r. inspektor transportu drogowego M. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego przeprowadził kontrolę pojazdu samochodowego Volvo o numerze rejestracyjnym (...). W toku kontroli stwierdzono, że kierujący tym pojazdem Aleksander N. nie posiada karty opłaty za przejazd po drogach krajowych. Pojazd kontrolowany należał do Firmy Handlowo-Usługowej "R." K. Marek, F. Zbigniew Spółka Jawna w K. W wyniku dokonanych ustaleń w dniu 18.11.2002 r. wydano z upoważnienia M. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego decyzją (...) o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 4000 zł. za wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez posiadania w pojeździe karty opłaty za przejazd po drogach krajowych - zgodnie z art. 92 ust. 1 pkt 6 ustawy z 6.09.2001 r. o transporcie drogowym /Dz.U. nr 125 poz. 1371 ze zm./ oraz lp.6 załącznika do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 3.07.2002 r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym /Dz.U. nr 115 poz. 999/.
W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że opłata za przejazd po drogach krajowych była uiszczona, kierowca okazał kartę, a jedyną jej wadą był brak wypełnionych pozycji dotyczących okresu ważności karty.
Odwołujący powołał się przy tym na obowiązujące przepisy, w myśl których jednostka prowadząca sprzedaż kart. powinna prawidłowo kartę wypełnić /była to karta roczna/ i on, a nie przedsiębiorca powinien ponieść skutki nieprawidłowego wypełnienia.
Decyzją z 17.01.2003 r. (...) Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym przedsiębiorcy wykonujący transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne, są obowiązani do uiszczania opłaty za przejazd po drogach krajowych. W myśl par. 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 14.12.2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych, uiszczenie opłaty następuje poprzez nabycie karty opłaty. Wypełniona przed rozpoczęciem przejazdu karta opłaty stanowi dokument potwierdzający wniesienie opłaty. Stosownie do art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, kierowca pojazdu samochodowego obowiązany jest mieć przy sobie i okazywać na żądanie kontrolującego dowód uiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych. Po myśli art. 92 ust. 1 pkt 6 ustawy, kto wykonuje przewozy na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych podlega karze pieniężnej. Wysokość tej kary określona została w lp. 6 załącznika do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 3.07.2002 r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym na kwotę 4000 zł. Wykupiona przez stronę karta była jednoroczna, a więc w świetle obowiązujących przepisów wypełnia ją jednostka prowadząca sprzedaż. Jednakże na przewoźniku, jako na podmiocie profesjonalnie zajmującym się działalnością gospodarczą, ciąży obowiązek znajomości przepisów regulujących uiszczanie świadczeń publicznoprawnych, co w przypadku wadliwego wypełnienia karty powinno powodować odmowę jej przyjęcia.
Od powyższej decyzji Firma Handlowo-Usługowa "R." K. Marek, F. Zbigniew Spółka Jawna w K., wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzucono sprzeczność z prawem tj. z art. 87 ust. 1 ustawy z 6.09.2001 r. o transporcie drogowym /Dz.U. nr 125 poz. 1371 ze zm./ oraz par. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 14.12.2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych, przekroczenie uprawnień wynikających z art. 92 ust. 1 ustawy z 6.09.2001 r. o transporcie drogowym i tym samym naruszenie art. 7 Konstytucji RP, rażące naruszenie art. 113 par. 1 Kpa. Podniesiono, że kierowca kontrolowanego pojazdu posiadał roczną kartę opłaty za przejazd po drodze krajowej, która na odwrocie była zaopatrzona w pieczęć jednostki dokonującej sprzedaży wraz z oznaczoną przez tę jednostkę datą sprzedaży "29.01.2002". Karta ta na przedniej stronie nie zawierała cyfrowych oznaczeń dot. ważności. Brak ten nie obciąża przewoźnika, albowiem zgodnie z par. 5 ww. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 14.12.2001 r. oraz zgodnie z treścią pouczenia zamieszczonego na karcie, kartę opłaty wypełnia jednostka, o której mowa w art. 42 ust. 3 ustawy z 6.09.2001 r. o transporcie drogowym /a więc jednostka sprzedająca kartę/ z zastrzeżeniem ust.
- W ust. 2 par. 5 rozporządzenia przewidziane jest, że w części dotyczącej numeru rejestracyjnego pojazdu oraz terminu ważności, jedynie karta opłaty dobowa i siedmiodniowa, może być wypełniona przez przedsiębiorcę. W tym stanie rzeczy brak wypełnienia jednego z elementów treści karty, za którą odpowiada jednostka dokonująca sprzedaży, nie może uzasadniać odpowiedzialności przedsiębiorcy za jej wypełnienie oraz stwierdzenie naruszenia art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym i zastosowania sankcji. Wyznaczając karę pieniężną pomimo posiada przez skarżącego dowodu uiszczenia stosownej opłaty, organ orzekający nie działał na podstawie oraz w granicach przysługującego mu prawa, przez co rażąco naruszył art. 7 Konstytucji RP.
Skarżący podniósł też, że w toku odwołania od decyzji M. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego, tenże organ wydał postanowienie z 27.11.2002 r., w którym sprostował "błąd pisarski" w decyzji z 18.11.2002 r. w ten sposób, że zmienił w rubryce "kara pieniężna" kwotę 2.000 zł. na kwotę 4.000 zł. Sprostowanie to rażąco narusza dyspozycję art. 113 par. 1 Kpa, gdyż zmierza do zmiany rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za niezasadną.
Zdaniem Sądu poza sporem pozostaje fakt, że kierowca pojazdu należącego do skarżącej Spółki, w dacie kontroli posiadał kartę opłaty, która na przedniej stronie nie zawierała cyfrowych oznaczeń dat ważności. Karta taka w myśl par. 5 ust. 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 14.12.2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych /Dz.U. 2001 nr 150 poz. 1684/ nie stanowi dokumentu potwierdzającego uiszczenie opłaty. W tym stanie rzeczy, nałożenie na skarżącą spółkę kary pieniężnej w wysokości 4.000 zł. było uzasadnione w świetle art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy z 6.09.2001 r. o transporcie drogowym, który stanowi, że karze pieniężnej podlega przejazd po drogach krajowych pojazdem służącym do wykonywania transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty. Argument skarżącej spółki, iż to na jednostce prowadzącej dystrybucję kart. opłaty, w myśl cyt. wyżej par. 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury ciążył obowiązek jej wypełnienia, nie zwalnia spółki od odpowiedzialności, albowiem jak to słusznie podniósł Główny Inspektor Transportu Drogowego, na przewoźniku jako na osobie profesjonalnie zajmującej się działalnością gospodarczą, ciąży obowiązek znajomości przepisów regulujących uiszczanie świadczeń publicznoprawnych, co w przypadku wadliwego wypełnienia karty opłaty, powinno spowodować odmowę jej przyjęcia.
Art. 87 ust. 3 ustawy o transporcie drogowym stanowi, iż to przedsiębiorca jest odpowiedzialny za wyposażenie kierowcy w wymagane dokumenty m.in. w prawidłowo wypełnioną kartę opłaty, która stanowi jedyny dowód uiszczenia tej opłaty i którą w myśl art. 87 ust. 1 cyt. wyżej ustawy kierowca obowiązany jest posiadać przy sobie i okazać na żądanie kontrolującego.
W myśl obowiązujących przepisów inspektor dokonujący kontroli nie ma uprawnień do uzupełnienia treści okazanej karty, albowiem w przypadku karty rocznej obowiązek ten ciąży na jednostce sprzedającej, zaś nabywający kartę jako profesjonalista, powinien czuwać nad tym, aby karta została prawidłowo wypełniona przez sprzedawcę i może w przypadku wadliwości karty odmówić jej przyjęcia. W tym stanie rzecz - w ocenie Sądu - zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji odpowiadają prawu. Wysokość kary została prawidłowo ustalona na kwotę 4.000 zł. w myśl lp. 6 załącznika do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 3.07.2002 r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym. Kwota ta została umieszczona w decyzji z 18.11.2002 r.
Wprawdzie uzasadnienie do tej decyzji zawiera kwotę 2.000 zł., lecz jest to oczywista omyłka, podlegająca sprostowaniu w myśl art. 113 par. 1 Kpa.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skargę kasacyjną wniosła Firma Handlowo-Usługowa "R." K. Marek, F. Zbigniew Spółka Jawna w K., reprezentowana przez radcę prawnego Krzysztofa J. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- sprzeczność z treścią art. 87 ust. 1 ustawy z 6.09.2001 r. o transporcie drogowym oraz par. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 14.12.2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych,
- naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie sankcji wynikającej z art. 92 ust. 1 ustawy z 6.09.2001 r. o transporcie drogowym i tym samym naruszenie art. 7 Konstytucji RP,
- naruszenie art. 141 par. 4 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - wydanie wyroku bez podstawy prawnej.
Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości.
Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, zgodnie z par. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 14.12. 2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych /Dz.U. nr 150 poz. 1648/ za wypełnienie kart. rocznych, półrocznych i miesięcznych odpowiedzialna jest jednostka sprzedająca karty, a nie przedsiębiorca, który to nie ma prawa ani obowiązku dokonywać wypełnienia karty. Brak zatem wypełnienia jednego z elementów jej treści /oznaczenie daty ważności/ nie może uzasadniać odpowiedzialności przedsiębiorcy za jej niewypełnienie oraz stwierdzenie naruszenia art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym i zastosowania sankcji.
Bezspornym jest fakt, że kontrolowany posiadał ważną kartę opłaty - roczną, wypełnioną w sposób niewłaściwy przez jednostkę sprzedającą tj. Stowarzyszenie Przewoźników Drogowych w K., jednakże zawierającą oznaczenie pojazdu i datę wykupu karty, co - w ocenie skarżącego - jest wystarczającym dowodem na uiszczenie opłaty rocznej przez przedsiębiorcę, zwłaszcza, że przedsiębiorca dokonał zakupu kart. opłaty rocznej na wszystkie pojazdy, stanowiące własność strony skarżącej.
Odnośnie zastosowania sankcji z art. 92 ust. 1 ustawy z 6.09.2001 r. o transporcie drogowym, to - zdaniem skarżącego - Inspektor karząc go naruszył prawo, gdyż powinien był pouczyć kierowcę o konieczności uzupełnienia treści karty w jednostce sprzedającej. Wymierzając karę mimo posiadania przez skarżącego dowodu uiszczenia stosownej opłaty, organ orzekający nie działał na podstawie i w granicach przysługującego mu prawa, przez co naruszył rażąco art. 7 Konstytucji RP. Jasnym jest bowiem, że karta opłaty - roczna, zaopatrzona datą zakupu oznaczoną na 29.01.2002 r. obowiązuje co najmniej do końca roku 2002. Stwierdzenie, że to na przewoźniku ciąży obowiązek znajomości przepisów, jest w kontekście treści par. 5 cytowanego rozporządzenia skandaliczne i tym bardziej nie może uzasadniać przekroczenia uprawnień organu orzekającego w kontekście art. 7 Konstytucji RP. Zaskarżony wyrok w uzasadnieniu wskazuje, że niewypełnienie dat ważności na dokumencie winiety obciąża nabywającego kartę jako profesjonalistę, który powinien czuwać nad tym, aby karta została prawidłowo wypełniona przez jednostkę sprzedającą i może - w przypadku jej wadliwości - odmówić jej przyjęcia. Skarżący podkreślił, że żaden przepis prawa nie nakazuje zachowania "profesjonalizmu" czy też "czuwania" nad prawidłowym wypełnieniem nabywcy przy nabywaniu kart. opłaty drogowej, a samo wprowadzenie zasady, iż to nie nabywca lecz jednostka sprzedająca wypełnia karty opłaty drogowej wskazuje, że obowiązek "profesjonalizmu" ciąży na tej jednostce.
Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł Główny Inspektor Transportu Drogowego. Organ podkreślił, że w myśl par. 5 ust. 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawi uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych, karta wpłaty wypełniona w sposób inny aniżeli określony w ust. 1, ust. 3 i ust. 5 - nie stanowi dokumentu potwierdzającego wniesienie opłaty. Skoro kierujący pojazdem posiadał kartę wypełnioną nieprawidłowo, nie mógł - w myśl obowiązujących przepisów - wykazać, że opłata została uiszczona. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt, że kartę wypełnił podmiot zajmujący się ich sprzedażą.
W myśl bowiem art. 87 ust. 3 ustawy o transporcie drogowym, przedsiębiorca jest odpowiedzialny za wyposażenie kierowcy w wymagane dokumenty. Jednym z takich dokumentów jest karta opłaty, która dla uznania jej za dokument potwierdzający wniesienie opłaty, musi być prawidłowo wypełniona. Stąd też skarga kasacyjna jako niezasadna winna być oddalona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Dokonując oceny zasadności skargi kasacyjnej wniesionej przez Firmę Handlowo-Usługową "R." - Marek K. i Zbigniew F. Spółka Jawna w K., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 czerwca 2004 r., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Art. 42 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym /Dz.U. 2004 nr 204 poz. 2088 ze zm./ wprowadza zasadę - z wyjątkami przewidzianymi w tym przepisie - obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, przez przedsiębiorców wykonujących transport drogowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wykonujących przewozy na potrzeby własne. Pociąga to za sobą obowiązek wyposażenia przez przedsiębiorcę - zgodnie z postanowieniami art. 87 ust. 3 tej ustawy - kierowcy wykonującego transport drogowy lub przewóz na potrzeby własne, w wymagane prawem dokumenty, do których zalicza się też dokument potwierdzający wniesienie opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych - kartę opłaty.
Dowód uiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych, kierowca pojazdu jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli /art. 87 ust. 1 ustawy/.
Dowodem potwierdzającym wniesienie przedmiotowej opłaty jest - zgodnie z par. 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 14.12.2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych /Dz.U. nr 150 poz. 1684 ze zm./ nabyta przez przedsiębiorcę karta opłaty, wypełniona przed rozpoczęciem przejazdu. Karta przy tym dla swej ważności musi być wypełniona zgodnie ze wskazaniami zawartymi w par. 5 ust. 1 i ust. 3-5 powołanego rozporządzenia. Karta opłaty niewypełniona lub wypełniona w sposób inny niż określony w cyt. przepisach par. 5 rozporządzenia, a także zawierająca poprawki, nie stanowi - stosownie do ust. 6 par. 5 omawianego rozporządzenia - dokumentu potwierdzającego wniesienie opłaty. Oznacza to, że mimo nabycia przez przedsiębiorcę karty opłaty i posiadania jej przez kierowcę podczas przejazdu po drogach krajowych, jeżeli nie będzie ona odpowiadała wymogom określonym w cyt. par. 5 rozporządzenia, to nie będzie mogła stanowić dowodu potwierdzającego wniesienie opłaty, czyli przedsiębiorca w świetle przepisów powołanego rozporządzenia, traktowany będzie tak jakby karty opłaty nie wykupił - a co za tym idzie - wymaganej opłaty nie uiścił.
Analiza przepisów ustawy z 6.09.2001 r. o transporcie drogowym, związanych z opłatami za korzystanie z dróg krajowych oraz rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 14.12.2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych wskazuje, że to na przedsiębiorcy ciąży obowiązek posiadania właściwie wypełnionej przed rozpoczęciem przejazdu - karty opłaty. Zatem fakt, że kartę opłaty - jak w tej sprawie - rocznej wypełnia jednostka, o której mowa w art. 42 ust. 3 ustawy o transporcie drogowym, w tym przypadku organizacja zrzeszająca przewoźników drogowych o zasięgu ogólnokrajowym, nie zwalnia przedsiębiorcy z obowiązku czuwania nad tym, by karta ta została należycie wypełniona. Tym bardziej, że na odwrocie karty znajduje się pouczenie jednoznacznie wskazujące, że niewypełniona lub nienależycie wypełniona karta nie stanowi dowodu opłaty. W tej sytuacji, nie zwrócenie przez przedsiębiorcę uwagi na to, że pierwsza strona karty opłaty w części dotyczącej okresu jej ważności nie została przez sprzedającego ją wypełniona, świadczy o braku należytej staranności ze strony przedsiębiorcy.
Przepisy ustawy o transporcie drogowym wyraźnie wskazują, że przedsiębiorca obowiązany jest w trakcie przejazdu po drogach krajowych legitymować się dokumentem potwierdzającym wniesienie wymaganej opłaty - kartą stosownej opłaty rocznej, półrocznej, miesięcznej, siedmiodniowej lub dobowej. W przypadku wykonywania transportu drogowego z naruszeniem obowiązków wynikających z ustawy o transporcie drogowym, przedsiębiorca podlega - stosownie do postanowień art. 92 tej ustawy - karze pieniężnej.
W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że w trakcie dokonanej kontroli w dniu 15.11.2002 r. skarżący wykonujący transport drogowy nie legitymował się dowodem uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, bowiem posiadana przezeń karta opłaty rocznej z uwagi na to, że nie była prawidłowo wypełniona, nie mogła stanowić - w myśl par. 5 ust. 6 cyt. rozporządzenia - dokumentu potwierdzającego wniesienie opłaty.
Istniała zatem podstawa w ww. art. 92 ustawy o transporcie drogowym do wymierzenia skarżącemu przedsiębiorcy kary pieniężnej.
Za chybione więc uznać należy zarzuty stawiane zaskarżonemu wyrokowi w skardze kasacyjnej, przy czym w ogóle niezrozumiały jest zarzut wydania tego wyroku bez podstawy prawnej. Uszło widocznie uwagi skarżącego, że podstawę prawną prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego i orzekania w nim, stanowią przepisy ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/.
Mając powyższe na uwadze, skargę kasacyjną wniesioną przez Firmę Handlowo-Usługową "R." K. Marek i F. Zbigniew Spółka Jawna w K., jako niezasadną - na podstawie art. 184 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - należało oddalić.