Uzasadnienie
Decyzją z dnia 9 października 2000r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie pozbawił Z. B. uprawnień kombatanckich, które ten uzyskał od ZW ZBoWiD w Wałbrzychu decyzją z dnia 20.10.1977r. z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" w okresie 20.06.195lr. - 16.08.195lr., 12.10.1951r. - 17.04.1952r. i 01.05.l952r. - 29.10.1952r.
W uzasadnieniu swojej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie podał, że Z. B. w okresie zaliczonym przez ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w Wojsku Polskim. Podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 cyt. ustawy, co ustalono na podstawie akt b. ZBoWiD.
W tej sytuacji Kierownik Urzędu stwierdził, że Z. B. uzyskał uprawnienia kombatanckie na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 "w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". W myśl zaś art. 25 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy o kombatantach osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich.
Organ w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał nadto, że nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 w/w ustawy.
Z. B. w dniu 16 października 2000 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podał, że w okresie II wojny światowej przebywał jako małoletni w obozie pracy przymusowej. W czasie służby wojskowej, do której został powołany jako żołnierz z poboru walczył z bandami UPA w okolicy Suwałk aż do wschodniej granicy. Za udział w tych walkach został zresztą odznaczony.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 3 lipca 2001r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 9.10.2000 r. W uzasadnieniu organ podał, że Z. B. otrzymał uprawnienia kombatanckie przyznane decyzją ZW ZBoWiD w Wałbrzychu wyłącznie z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej". W okresie zaliczonym jako działalność kombatancka pełnił służbę w KBW. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał ponadto, iż wbrew twierdzeniom odwołującego się podczas tej służby nie brał udziału w walkach z bandami UPA. Z nadesłanego na żądanie organu wykazu CAW przy piśmie nr 647 z dnia 29 sierpnia 1995 r. wynika, że 8 Pułk KBW, w którym odwołujący się pełnił służbę w latach 1950-1952 nie uczestniczył w walkach z UPA, ani Wehrwolfem. Zatem także odwołujący się nie mógł brać udziału w walkach z tymi oddziałami. Uznał w tej sytuacji, że brak jest podstaw do uchylenia, bądź zmiany dotychczasowej decyzji z 9.10.2000r. o pozbawieniu odwołującego się uprawnień kombatanckich.
W skardze na powyższą decyzję Z. B. podtrzymał zarzuty i twierdzenia zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo podał, że dowódcy nie informowali żołnierzy odbywających służbę wojskową z jakimi bandami walczą, a używali ogólnych określeń UPA. Powołał się na pismo CAW z dnia 31.07.200lr., które potwierdza, że 8 Pułk KBW brał udział w walkach z bandami. Podkreślił, że jego służba wojskowa nie miała nic wspólnego z represjami w związku z czym art. 21 ustawy o kombatantach nie ma do niego zastosowania. Wyjaśnił, że walki, w których brał udział miały na celu ochronę życia i mienia obywateli Polski na jej wschodnich terenach. Podkreślił, że za te walki został odznaczony uchwałą Rady Państwa z dnia 22.12.1952r. Brązowym Medalem Zasłużonym na Polu Chwały.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniej zaprezentowaną argumentację.
Wyrokiem z dnia 14 września 2004 r. sygn. akt 4 SA/Wr 2034/2001 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę Z. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 3 lipca 2001 r.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd podał, że art. 25 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 1997 Nr 142 poz. 95 ze zm.), który reguluje status osób, które uzyskały uprawnienia kombatanckie przed dniem wejścia w życie ustawy o kombatantach na podstawie przepisów dotychczasowych, przyjmuje zasadę, że osoby te zachowują uprawnienia, z wyjątkami określonymi w art. 25 ust. 2 ustawy. W myśl tego przepisu osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ustawy o kombatantach, pozbawia się uzyskanych wcześniej uprawnień kombatanckich.
Sąd przyjął, iż Z. B. uprawnienia kombatanckie uzyskał z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od 1951 r. do 1952, pełniąc służbę w 8 Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Zdaniem WSA we Wrocławiu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, a fakt pełnienia służby w KBW w okresie 1950-1952 r., zgodnie z informacjami uzyskanymi w CAW, pozwalał przyjąć, iż Skarżący walczył w tym czasie z organizacjami niepodległościowymi, i za to tylko ZW ZBoWiD przyznał mu status kombatanta.
WSA powołał się przy tym na pogląd prawny, wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 14.03.2002r. sygn. III RN 158/01 (OSNP 2002/20/477), w którym wskazano, że "nieprecyzyjne określenie działalności kombatanckiej w decyzji Związku Bojowników o Wolność i Demokrację nie może przesądzać o pozbawieniu kombatanta uprawnień z ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), jeżeli istnieją dowody przedstawione przy ubieganiu się o członkostwo tego Związku, świadczące o przysługiwaniu uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 oraz nie zachodzą przesłanki do ich pozbawienia z art. 25 ust. 2 tej ustawy." WSA stwierdził, iż w niniejszej sprawie Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, pozwalających stwierdzić, że przysługują mu uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności wymienionej w art. 1 ust. 1, art. 2 i art. 4 ustawy, a równocześnie organ wykazał, iż działania Z. B. w latach 1950-1952 wypełniły przesłankę, o której mowa w art. 25 ust. 2 ustawy. Jedynie na marginesie Sąd wskazał ponadto, iż podnoszone przez skarżącego w toku postępowania weryfikacyjnego twierdzenia dotyczące jego pracy przymusowej w okresie II wojny światowej pozostają bez wpływu na treść zaskarżonej decyzji. Kwestie bowiem uprawnień z powyższego tytułu reguluje ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87 poz. 395 ze zm.). W tej sprawie Skarżący powinien zwrócić się z odrębnym wnioskiem o przyznanie uprawnień do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
W tej sytuacji WSA we Wrocławiu uznał zaskarżoną decyzję za prawidłową i zgodną z prawem.
Skargę kasacyjną od w/w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył pełnomocnik Z. B., zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego – art. 25 ust. 1 pkt 2 i art. 4 ust. 1 pkt. 1 c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst. jedn. Dz. U. 2002 r. Nr 42 poz. 950 ze zm.), przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Wskazano w szczególności, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił błędnego ustalenia przez organ administracyjny stanu faktycznego, a mianowicie nie wziął pod uwagę faktu, iż Skarżący jako dziecko był ofiarą represji okupanta hitlerowskiego i z tego tytułu przysługują mu uprawnienia kombatanckie (zdaniem Skarżącego było to naruszenie procedury mające wpływ na wynik sprawy).
Ponadto Skarżący zarzucił Sądowi Pierwszej Instancji naruszenie art.25 ust.2 pkt. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego poprzez dokonanie ściśle formalistycznej wykładni terminu prawnego "utrwalanie władzy ludowej ". Zdaniem Z. B. Sąd oparł się wyłącznie na dokumentach archiwalnych z okresu poprzedniego ustroju, w którym działalność ta poczytywana była za chwalebną i nierzadkie były przypadki nadużywania czy "podciągania" pod to pojęcie zwykłej służby wojskowej z poboru i to także wobec osób, które nie miały elementarnej nawet wiedzy w jakiej sprawie i z kim walczą na rozkaz. Zdaniem Skarżącego organy administracyjne oraz Sąd przy orzekaniu w tych sprawach winny także rozważać wiarygodność dokumentów z okresu, gdy panowała wszechwładza organów bezpieczeństwa.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Wbrew jej zarzutom Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu prawidłowo zastosował art. 25 w tym ust. 1 i ust. 2 pkt 2 oraz art. 4 ust. 1 pkt 1c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o kombatantach), a także dokonał ich prawidłowej wykładni. Zgodnie z art. 25 ust. 1 tej ustawy osoby, które uzyskały uprawnienia na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ust.
- Na podstawie ust. 2 pozbawia się uprawnień kombatanckich m.in. osoby wymienione w pkt 2 t.j., które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów, niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art.
- Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.
W sprawie nie budzi wątpliwości fakt, iż skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie na podstawie działalności w latach 1951-1952, a więc mieszczącej się w powołanym okresie. Nie jest też kwestionowane, że podstawą decyzji z 1977 r. o przyznaniu mu uprawnień była walka zbrojna o utrwalenie władzy ludowej. Skarżący podnosi natomiast, iż faktyczną podstawą uznania go za kombatanta winien być jego udział w walkach z bandami UPA i Wehrwolfu oraz przebywanie przez niego jako dziecko w obozie pracy przymusowej, co wypełnia dyspozycję art. 4 ust. 1 pkt 1b i 1c ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił jednak w tej mierze wykładnię dokonaną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.
Jako niesłuszny uznał zarzut, iż sąd wojewódzki dokonał formalistycznej wykładni terminu prawnego "utrwalenie władzy ludowej" opierając się wyłącznie na dokumentach archiwalnych z poprzedniego okresu. Sąd odwołał się bowiem nie tylko do decyzji z 1977 r., ale również do dokumentów, w tym powoływanych przez samego skarżącego, a mianowicie do pisma CAW nr 647 z dnia 22 sierpnia 1995 r. i z dnia 31 lipca 2001 r. Potwierdzają one, że 8 Pułk KBW, w którym znajdował się Z. B., walczył z poakowskim podziemiem i bandami rabunkowymi. Jak zaś wskazał NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2000 r. sygn. akt V SA 423/00, Palestra 2001/7-8/205 -"Z punktu widzenia wymagań stwarzanych przez ustawę z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz., 950 ze zm.), fakt udziału w walkach z podziemiem poakowskim (nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej) powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma też znaczenia dla utraty uprawnień kombatanckich fakt, iż oddział, w którym służył skarżący, niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia, walczył także z bandami o kryminalnym charakterze lub z oddziałami UPA".
Oczywiste jest przy tym, że z uwagi na okres, do którego odnosiła się działalność skarżącego przy określeniu jej charakteru, musiano sięgać do dokumentów archiwalnych z poprzednich okresów. Także te dokumenty posługiwały się jednak różnymi określeniami i wyodrębniały walkę z oddziałami UPA i Wehrwolfu. W przypadku 8 Pułku KBW nie wykazano natomiast, aby walczył on z tego typu oddziałami. Należy przy tym podkreślić, iż zgodnie z art. 25 ust. 2 w związku z art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy, za działalność kombatancką, która wyłącza pozbawienie uprawnień, uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Powyższe sformułowanie wskazuje na konieczność obiektywnego udziału w tego typu działaniach, a nie subiektywne przekonanie żołnierzy oparte na wypowiedziach dowódców, jak przekonuje skarżący.
Nie potwierdził się też zarzut naruszenia w sprawie art. 4 ust. 1 pkt 1c ustawy o kombatantach. Zgodnie z tym artykułem, przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego z uwagi na przebywanie z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Z akt sprawy nie wynika, aby Z. B. przebywał w takim ośrodku i w takim charakterze. Wskazywał on, iż przebywał jako małoletni w obozie pracy przymusowej. Obozy takie nie były jednak równorzędne z miejscami odosobnienia o charakterze eksterminacyjnym, wymienionymi w art. 4 ust. 1 pkt 1c ustawy, ani nie były innymi miejscami odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone przebywały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, wymienionymi w art. 4 ust. 1 pkt 1b ustawy, lecz podlegały ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.).
Jak stwierdził NSA w wyroku z 19 marca 1997 r. V SA 1705/95 (ONSA 1996 Nr 1, poz.
- przepis art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 17, poz. 75 z późn. zm.), nie stanowi tytułu prawnego do ubiegania się o uprawnienia kombatanckie przez osobę, która jako małoletnie dziecko została odebrana rodzicom i wywieziona do przymusowej pracy na terenie III Rzeszy. Praca przymusowa natomiast może stanowić podstawę do ubiegania się o świadczenie pieniężne przewidziane w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395), jeżeli zostaną spełnione przesłanki przewidziane w przepisach tej ustawy, niezbędne do przyznania świadczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wypowiedział się co do tej kwestii, stąd też nie można mu stawiać zarzutu naruszenia prawa procesowego, przez niewyjaśnienie sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał więc, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie naruszył przy wydawaniu wyroku powoływanych wyżej przepisów prawa, a wyrok swój prawidłowo uzasadnił.
Stąd Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).