Uzasadnienie
OSK 1909/04
Wyrokiem z dnia 14 września 2004 r., II SA/Rz 715/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w sprawie ze skargi Małgorzaty i Janusza M., stwierdził bezskuteczność czynności Burmistrza Miasta Ł. zawartą w piśmie z 15 grudnia 2003 r., (...) w przedmiocie odmowy zapewnienia małoletniemu Bartłomiejowi M. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Gimnazjum w Zespole Szkół Specjalnych w R. i z powrotem oraz uznał, że małoletniemu skarżącemu przysługuje uprawnienie do tego bezpłatnego transportu i opieki. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Pismem z 27 marca 2003 r. Małgorzata i Janusz M. zwrócili się do Burmistrza Miasta Ł. o zapewnienie synowi bezpłatnego środka transportu i opieki w czasie przewozu do gimnazjum w R. i z powrotem, Burmistrz pismem z 15 grudnia 2003 r. poinformował ich, że Gmina realizuje obowiązek wynikający z art. 17 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz.U. 1996 nr 67 poz. 329 ze zm./ jedynie poprzez zapewnienie zwrotu kosztów przejazdu ucznia i opiekuna z miejsca zamieszkania do gimnazjum i z powrotem. Rodzice małoletniego ponownie pismem z 9 stycznia 2004 r. zwrócili się do Burmistrza o wykonanie obowiązku wynikającego z ustawy. Burmistrz zaś pismem z 24 lutego 2004 r. podtrzymał swoje poprzednie stanowisko, dodając, że brak środków uniemożliwia mu wykonanie wnioskowanego obowiązku. W swojej skardze do Sądu skarżący wnieśli o nałożenie na Burmistrza obowiązku zapewnienia bezpłatnego środka transportu i opieki w czasie przewozu do Gimnazjum i z powrotem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w powołanym wcześniej wyroku uznał skargę za zasadną. Przyjął, że jest to skarga na odmowę przyznania uprawnienia wynikającego z mocy prawa w rozumieniu art. 3 par. 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."/. Skarga ta została poprzedzona wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. Przepis art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty stanowi, że "Obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 71b, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, gimnazjum lub ośrodka umożliwiającego realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 16 ust. 7, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym ze sprzężonymi niepełnosprawnościami albo zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice". Sąd uznał, że wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty wskazuje, że o wyborze rodzaju obowiązku spoczywającego na gminie w świetle tego przepisu decydują rodzice. Jeżeli dowożenia dziecka nie zapewniają rodzice wtedy mogą żądać, ażeby gmina zapewniła ich dziecku bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do szkoły. Małoletni Bartłomiej M. spełnia wymogi tego przepisu, a także określone w art. 71b ustawy o systemie oświaty. Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Ł. orzeczeniem z 28 maja 2002 r. stwierdziła, że Bartłomiej M. jest upośledzony umysłowo w stopniu lekkim i wymaga kształcenia specjalnego w gimnazjum specjalnym szkoły ogólnodostępnej. Tego rodzaju kształcenie realizuje Zespół Szkól Specjalnych w R., które jest najbliższą szkołą w rozumieniu art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty. W tej sytuacji odmowa przyznania uprawnienia narusza art. 17 ust. 3a ustawy.
W skardze kasacyjnej Burmistrz Miasta Ł. reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu:
- naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty polegająca na przyjęciu, że przepis ten nakładając na gminę obowiązek nie daje jej możliwości wyboru formy jego realizacji;
- sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym przez przyjęcie, że pismem z 15 grudnia 2003 r. Burmistrz odmówił realizacji obowiązku. Z tych względów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z uwzględnieniem kosztów postępowania odwoławczego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono m.in., że Sąd I instancji uznał, że formę zwrotu kosztów przejazdu małoletniego do najbliższego gimnazjum można stosować wtedy i tylko wtedy, gdy dowóz zapewniają rodzice. Natomiast zdaniem skarżącego można dokonywać rekompensaty kosztów dowożenia wyłącznie wtedy, gdy dokonywane jest ono środkami komunikacji publicznej. Rodzice zaś nie przedstawili dowodu korzystania ze środków transportu publicznego. Skarżący nie zgadza się z poglądem, że gmina realizując obowiązek zapewnienia bezpłatnego transportu jest obligowana do stosowania formy realizacji tego obowiązku z wyłączeniem formy pokrycia kosztów przejazdu dziecka i opiekuna. W piśmie z 15 grudnia 2003 r. "wskazano formę a nie odmówiono realizacji obowiązku zawartego w art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty. W szkole, w której uczy się skarżący jest kilku uczniów z terenu Ł., których rodzice również pracują w R., a szkoła prowadzi świetlicę. Skarżący uważa, że w sprawie ma miejsce nieuzasadniona próba przerzucania realizacji obowiązku szkolnego na gminę, a realizacja tego obowiązku spoczywa na rodzinie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Małgorzata i Janusz M. wnieśli o nieuwzględnienie tej skargi i utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku. Podnieśli, iż o zwrot kosztów zwrócili się do Gminy dopiero wtedy, gdy Burmistrz odmówił realizacji obowiązku /zapewnienia bezpłatnego transportu/. Zauważają, że nie przedstawili Burmistrzowi biletów za przejazd do szkoły, ponieważ przewoźnicy nie posiadali kas fiskalnych. Podkreślają też, że matka małoletniego pracuje w R. w systemie dwuzmianowym, natomiast ojciec - trzyzmianowym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a./ skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 par. 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim /art. 175 par. 1-3 p.p.s.a/. Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.
Złożona w rozpatrywanej sprawie kasacyjna odpowiada przedstawionym wymogom, jednak przytoczone podstawy tej skargi trafne nie są.
Zarzut naruszenia art. 17 ust. 3a ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty /Dz.U. 1996 r. nr 67 poz. 329 ze zm./ jest całkowicie chybiony. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym od dnia 21 sierpnia 2003 r. przewiduje wyłącznie dwie formy realizacji obowiązku gminy zapewnienia uczniom niepełnosprawnym, wskazanym w przepisie, transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego gimnazjum. Pierwszą jest zapewnienie bezpośrednio przez gminę bezpłatnego transportu i opieki, a drugą, która może mieć zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy dowożenie zapewniają rodzice - zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna środkami komunikacji publicznej. Tak więc nie może ulegać najmniejszej wątpliwości, iż zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna może nastąpić wyłącznie wtedy, gdy dowożenie zapewniają rodzice. Gdy nie są oni w stanie tego uczynić, Gmina ma obowiązek zapewnić takim uczniom bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, gimnazjum lub ośrodka umożliwiającego realizacje obowiązku szkolnego. Tak więc zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty nie jest trafny.
Także chybiony jest zarzut dotyczący sprzeczności ustaleń Sądu I instancji z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Abstrahując od tego, że zarzut ten praktycznie nie posiada uzasadnienia, stwierdzić trzeba, że przepis art. 17 ust. 3a wskazanej wyżej ustawy nie daje organom gminy wyboru formy realizacji obowiązku określonego w tym przepisie. Tak więc zawarta w piśmie z 15 grudnia 2003 r. informacja o formie realizacji przez Miasto Ł. przepisu art. 17 ust. 3a ustawy jest de facto odmową zapewnienia małoletniemu bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do szkoły.
Na marginesie można zauważyć, iż przekonywające są zawarte w odpowiedzi na skargę argumenty rodziców małoletniego Bartłomieja M. odnoszące się do braku możliwości dowożenia dziecka we własnym zakresie.
Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 184 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji.