Uzasadnienie
Uchwałą Nr XXXVII/344/2002 z dnia 5 marca 2002 r. Rada Gminy Rudna stwierdziła wygaśnięcie mandatu radnego, F. M. w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Lublinie z dnia 15 lutego 2000 r. (sygn.akt II K 679/99) orzeczonym, zdaniem Rady, za przestępstwo popełnione z winy umyślnej.
Po bezskutecznym wezwaniu Rady Gminy Rudna do usunięcia zarzucanego naruszenia prawa F. M. zaskarżył w/w uchwałę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu, kwestionując pozbawienie go mandatu radnego - jego zdaniem - wbrew regulacji art.190 ust.2 ustawy z dnia 26 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż uchwałę o wygaśnięciu mandatu podjęto po upływie prawie dwóch lat od wydania wyroku, a Sąd Rejonowy w Lubinie odstąpił od wymierzenia kary i warunkowo umorzył postępowanie karne na okres jednego roku, który minął.
W odpowiedzi na skargę Rada Gminy Rudna wniosła o odrzucenie skargi wobec nie wykazania przez skarżącego naruszenia jego interesu prawnego oraz nie wykazania sprzeczności zaskarżonej uchwały z obowiązującymi w tej mierze przepisami prawa. Rada podkreśliła, że podjęła uchwałę wobec zaistnienia przesłanek z art.190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw.
Wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2003r. (sygn.akt II S.A./Wr944/02) Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu, mając na uwadze upływ rocznego terminu do stwierdzenia nieważności uchwały rady gminy, stwierdził niezgodność zaskarżonej uchwały z prawem. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że z treści art.190.ust2 przywołanej wyżej ustawy z dnia.26 lipca 1998 r., nie wynika, aby prawomocny wyrok sądu orzeczony za przestępstwo popełnione z winy umyślnej niezbędny do podjęcia skarżonej uchwały odnosił się do każdego wyroku lecz tylko do takiego, który skazywałby, oskarżonego za przestępstwo popełnione z winy umyślnej. Natomiast skarżoną uchwałę podjęto na skutek wyroku Sądu Rejonowego w Lubinie w II Wydziale Karnym z dnia 15 lutego 2000 r., którym warunkowo umorzono postępowanie karne na okres 1 roku próby p-ko F. M., o czyn z art. z art. 216 kk. Wyrokiem skazującym nie jest w szczególności podjęcie przez właściwy Sąd wyroku o warunkowym umorzeniu postępowania karnego na podstawie art. 66 kodeksu karnego. Wprawdzie warunkowe umorzenie postępowania jest immanentnie związane ze stwierdzeniem, winy lecz nie stanowi wyroku skazującego - konkluduje tę część wyroku Sąd.
Powyższe stanowisko Sądu co do przedstawionej wyżej interpretacji przepisu art.190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw potwierdza, zdaniem Sądu, kolejna nowelizacja w/w przepisu wynikająca z art. 82 pkt 14 ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, albowiem z dniem 4 sierpnia 2002 r. uzyskał on następującą treść: "wygaśnięcie mandatu radnego następuje wskutek prawomocnego skazującego wyroku Sądu orzeczonego za przestępstwo umyślne". Nadto Sąd zwrócił uwagę, że w powyższym zakresie wypowiedział się Sąd Najwyższy, który w wyroku z dnia 8 stycznia. 2003 r. sygn.akt III RN 236/01 (wkładka do OSN Nr 6 z 2003 r.) przyjął iż także pod rządem art. 190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów, i sejmików województw, przed jego nowelizacją wynikającą z art. 82 pkt 14 ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, warunkowe umorzenie postępowania karnego za przestępstwo umyślne popełnione przez radnego nie powodowało wygaśnięcia mandatu.
Dlatego - stwierdza Sąd - należało uznać, iż zaskarżoną uchwałę podjęto z naruszeniem przepisu art.190 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy, bowiem wyrok umarzający warunkowe postępowanie karne p-ko skarżącemu nie stanowił przesłanki do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego F. M. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu wniosła Gmina Rudna, reprezentowana przez radcę prawnego A. E. Zarzucając naruszenie art.190 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw,. pełnomocnik Gminy Rudna podniosła, iż Rada Gminy Rudna była zobowiązana podjąć uchwałę o wygaśnięciu mandatu radnego F. M. wobec prawomocnego wyroku Sądu. Rejonowego w Lubinie z dnia 15 lutego 2000 r. uznającego wyżej wymienionego za winnego, mimo że warunkowo umorzono wobec niego postępowanie karne. Pełnomocnik Gminy nie podzieliła argumentacji Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu, że warunkowe umorzenie postępowania karnego, nie stanowi wyroku skazującego, Z kolei przywołane stanowisko Sądu Najwyższego strona wnosząca skargę kasacyjną uznała za nie mające znaczenia w niniejszej sprawie, a Sąd orzekając nie był nim związany. Pełnomocnik skarżącej Gminy zarzuciła, iż Sąd wyrokując oparł się na brzmieniu art.190 ust. 1 pkt 4 Ordynacji Wyborczej, obowiązującym w dniu orzekania przez Sąd, a nie dacie wydawania przedmiotowej uchwały Rady, wywodząc, że wykładnia dokonana przez Sąd prowadzi do sprawowania funkcji radnego przez osobę tego niegodną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do przepisów art.101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz;1271), skarga kasacyjna od prawomocnego orzeczenia NSA wydanego przed dniem 1 stycznia 2004 r. jest wnoszona na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270). Oznacza to, że również do rozpoznania takiej skargi kasacyjnej mają zastosowanie przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do przepisu art. 183 § 1 tego prawa Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że jest związany podstawami kasacyjnymi zawartymi w skardze kasacyjnej, a z urzędu może brać pod rozwagę jedynie okoliczności uzasadniające nieważność postępowania sądowego.
Podstawy kasacyjne przytoczone w skardze kasacyjnej Gminy Rudna nie są usprawiedliwione.
Przede wszystkim nie sposób podzielić zarzutu skargi kasacyjnej, iż podstawą kontroli legalności uchwały Rady Gminy Rudna o pozbawieniu mandatu radnego F. M. był przepis art.190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 lipca 1998 r. - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz.U.Nr 95, poz.602 ze zm.) w brzmieniu nieobowiązującym, w sytuacji gdy Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu expressis verbis stwierdza w uzasadnieniu zakwestionowanego wyroku, iż rozstrzygnięcie w sprawie oparte zostało o w/w normę art.190 ust. 1 pkt 4 Ordynacji wyborczej w brzmieniu obowiązującym w dacie podejmowania przedmiotowej uchwały przez Radę Gminy Rudna. To właśnie z tego brzmienia art.190 ust. 1 pkt 4 Ordynacji wyborczej Sąd wywiódł, iż podstawy prawnej do podjęcia przez radę gminy uchwały o pozbawieniu mandatu radnego, nie stanowi wyrok o warunkowym umorzeniu postępowania karnego na podstawie art. 66 i 67 Kodeksu karnego jako że umorzenie postępowania, mimo że immamentnie związane ze stwierdzeniem winy, nie stanowi wyroku skazującego.
Co do zaś interpretacji przepisu art.190 ust. 1 pkt 4 Ordynacji wyborczej w brzmieniu sprzed nowelizacji tego przepisu, dokonanej art. 82 pkt 14 ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r, o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz.U.Nr 113, poz.984), przyjętej przez sąd orzekający w sprawie to należy stwierdzić że ma ona podstawy w: wykładni systemowej przedmiotowego przepisu. Jeżeli ustawodawca przyjął, iż przesłanką do stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego jest "prawomocny wyrok sądu, orzeczony za przestępstwo popełnione z winy umyślnej". to mając na uwadze prawomocny, charakter wyroku o warunkowym umorzeniu postępowania karnego z możliwością definitywnego umorzenia tego postępowania bez skazania sprawcy, nie sposób byłoby zaakceptować wyłącznie gramatyczną wykładnię przepisu art. 190 ust.1 pkt 4 Ordynacji wybiorczej w brzmieniu sprzed nowelizacji z 20 czerwca 2002 r. i przyjąć - wbrew wykładni systemowej tego przepisu - że wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne jest równoznaczny z wyrokiem ustalającym winę sprawcy i wymierzającym mu karę. Byłoby to sprzeczne z wolą ustawodawcy traktowania osoby, wobec której warunkowo umorzono postępowanie, karne a następnie uczyniono to definitywnie, jako pozostającej bez piętna skazania.
Skoro zatem osoba, w stosunku do której warunkowo umorzono postępowanie, powinna być uważana za niewinną, ponieważ de jure i de facto nie obalono domniemania niewinności, to nie może ona zostać pozbawiona z mocy prawa mandatu radnego w sytuacji, gdy w wyroku nie uznano jej za winną popełnienia zarzucanego jej czynu i nie skazano. Wyrok orzeczony za przestępstwo z winy umyślnej oznaczać może bowiem jedynie wyrok skazujący za takie przestępstwo, nie zaś każdy wyrok.
W tej sytuacji podzielić trzeba pogląd.Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 8 stycznia 2003 r. (sygn.akt 111 RN 236/01 -OSNP 2004/3/40), że warunkowe umorzenie postępowania karnego za przestępstwo umyślne popełnione przez radnego nie powodowało wygaśnięcia jego mandatu, także pod rządem art. 190 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików wojewódzkich, przed jego nowelizacją wynikającą z art. 82 pkt 14 ustawy z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta. Tym bardziej, że orzeczenie o warunkowym umorzeniu postępowania karnego zawiera ustalenia o charakterze procesowym i jako takie nie wiąże się z uznaniem winy w formie przewidzianej dla wyroku skazującego, wina zaś jest warunkiem conditio sine qua non do obalenia fundamentalnej zasady prawa karnego - domniemania niewinności, znajdującej zakotwiczenie w art.42 ust.3 Konstytucji RP.
Mając to wszystko na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art.184 przywołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.