Tezy
Dopóki nie zostanie rozpoznany wniosek dotychczasowego właściciela gruntów warszawskich o ustanowienie własności czasowej /obecnie użytkowania wieczystego/ w myśl art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów warszawskich na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/, Skarb Państwa lub gmina, która stała się właścicielem tych gruntów na podstawie komunalizacji, nie może nim dysponować na rzecz innych osób.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2004 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Krystyny H.-G. oraz Krystyny P., Krzysztofa P. i Joanny P.-P. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2003 r. I SA 2212/02 w sprawie ze skargi Stronnictwa Demokratycznego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 26 lipca 2002 r. (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania do nieruchomości - uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie; (...).
Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 listopada 2003 r. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 26 lipca 2002 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 29 maja 2002 r., na podstawie której została stwierdzona nieważność decyzji nr 71/90 z dnia 25 maja 1990 r. Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego Ś. w zakresie dotyczącym nieruchomości warszawskiej nr hip. 614Ł położonej (...) w W., o oddaniu w użytkowanie Centralnemu Komitetowi Stronnictwa Demokratycznego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że stwierdzenie nieważności wywołuje skutek ex tunc, a zatem przywraca stan poprzedni i sprowadza się do zagadnienia jaki był stan stosunków własnościowych w chwili oddania gruntu w użytkowanie skarżącemu. Stosownie do art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/ z dniem 21 listopada 1945 r. wszystkie grunty przeszły na własność gminy m.st. Warszawy, następnie Skarbu Państwa, który mógł rozporządzać gruntem.
W skargach kasacyjnych złożonych od tego wyroku na podstawie art. 101 - Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustrojów sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271/ zarzucono naruszenie prawa materialnego polegające na nieuwzględnieniu art. 7 ust. 2 i 3 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/ przez przyjęcie, że mimo nierozpoznania wniosku zgłoszonego zgodnie z tym przepisem, Skarb Państwa mógł zadysponować nieruchomością położoną (...) w W. oznaczonej nr hip. 614Ł.
Skarżący podali, że wniosek o ustanowienie własności czasowej na przedmiotowej nieruchomości byli współwłaściciele złożyli w zakreślonym terminie, a decyzja o odmowie przyznania została wydana 26 lipca 1974 r. Decyzją z dnia 25 maja 1990 r. grunt ten oddano w użytkowanie Stronnictwu Demokratycznemu.
Decyzją z dnia 3 marca 1998 r. stwierdzono nieważność decyzji o odmowie przyznania własności czasowej, a decyzją z dnia 29 maja 2002 r. stwierdzono nieważność decyzji z dnia 25 maja 1990 r. o oddaniu w użytkowanie przedmiotowej nieruchomości.
W ocenie skarżących wyrok Sądu z dnia 28 listopada 2003 r. narusza prawo. Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji o odmowie własności czasowej, wyeliminowała ją z obrotu prawnego ze skutkiem od dnia jej wydania. Oznacza to konieczność oceny czy nierozpoznany dekretowy wniosek dotychczasowego właściciela zgodny jest z planem zagospodarowania, stosownie do art. 7 ust. 2 i 3 dekretu. Sąd wskazując w zaskarżonym wyroku na treść art. 1 dekretu jako źródło prawa własności Skarbu Państwa, który mógł zadysponować gruntem warszawskim, mimo nierozpoznania wniosku dotychczasowego właściciela narusza zdaniem skarżących przepisy art. 7 ust. 2 i 3 dekretu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Podstawą uchylenia przez Sąd decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 26 lipca 2002 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 29 maja 2002 r. stwierdzającej nieważność decyzji z dnia 25 maja 1990 r. o oddaniu w użytkowanie na rzecz Stronnictwa Demokratycznego terenu o pow. 4.681 m2, w skład którego wchodzi nieruchomość (...) w W. nr hip. 614Ł było to, że grunt ten stosownie do art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/ stanowi własność Państwa, zatem Skarb Państwa mógł dysponować w 1990 r. tym gruntem, oddając go w użytkowanie Stronnictwu Demokratycznemu. Nie kwestionując okoliczności, że decyzja o odmowie ustanowienia użytkowania wieczystego z dnia 26 lipca 1974 r. na rzecz dotychczasowego właściciela przedmiotowej nieruchomości umożliwiła Państwu, jako właścicielowi tego gruntu zadysponowanie nim w 1990 r., uszło jednak uwadze Sądu, jakie skutki wywiera stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego o odmowie ustanowienia do nieruchomości warszawskiej użytkowania wieczystego. W sprawie niniejszej bezsporna jest okoliczność, że ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 3 marca 1998 r., stwierdzona została nieważność decyzji z dnia 26 lipca 1974 r. Naczelnika Dzielnicy W.-W. odmawiającej byłemu właścicielowi Gabrielowi H. i Wandzie P.-O. przyznania użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej przy ul. N. 5. Stwierdzenie nieważności tej decyzji wywołało ten skutek, że traci ona moc z datą jej wydania, jako dotkniętej wadą nieważności. Sprawa zatem w przedmiocie ustanowienia użytkowania wieczystego wraca do stadium w jakim była sprzed decyzji.
Zgodnie z art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, dotychczasowemu właścicielowi gruntu warszawskiego, służyło prawo zgłoszenia w terminie zakreślonym tym przepisem wniosku o przyznanie na gruncie, którego był właścicielem prawa własności czasowej. W myśl pkt 2 tego przepisu gmina miała obowiązek uwzględnić wniosek dotychczasowego właściciela, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania. Treść tego przepisu wskazuje, że kreowała na rzecz poprzedniego właściciela /następcy prawnego/ określone prawo podmiotu. Dopóki zatem nie zostanie rozpoznany wniosek dotychczasowego właściciela gruntu o ustanowienie użytkowania wieczystego, gmina czy poprzednio Skarb Państwa nie może dysponować tym gruntem na rzecz innych osób fizycznych czy prawnych, gdyż wniosek właściciela wyprzedza inne wnioski zgłoszone do tej nieruchomości. W sytuacji zatem jaka zaistniała w niniejszej sprawie wobec stwierdzenia nieważności decyzji z 1974 r. pozostaje nierozpoznany wniosek byłego właściciela nieruchomości warszawskiej, który winien być rozpoznany w oparciu o powołany dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy i ta sprawa wymaga rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności.
Mając na uwadze skutki stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania dotychczasowemu właścicielowi przedmiotowego gruntu w użytkowanie wieczyste, sąd miał obowiązek wskazania, czy w takiej sytuacji organ administracji był uprawniony do rozstrzygania innych spraw, które w jakiś sposób dotyczą przedmiotu rozstrzygnięcia decyzji dotkniętej nieważnością. Wbrew stanowisku Sądu stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 26 lipca 1974 r. nie można sprowadzać jedynie do tego, że Skarb Państwa, który jest właścicielem wszystkich gruntów na obszarze m.st. Warszawy w granicach sprzed daty dekretu z dnia 26 października 1945 r., mógł w 1990 r. rozporządzać przedmiotową nieruchomością oddając ją w użytkowanie Stronnictwu Demokratycznemu. Takiemu stanowisku stoi na przeszkodzie treść art. 7 powołanego dekretu, który zobowiązuje organ administracji, jak zostało już powiedziane, w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek dotychczasowego właściciela gruntu złożony w terminie przewidzianym ust. 1 art. 7 dekretu. Skarb Państwa nigdy nie utracił własności tych gruntów, jedynie przepisy prawa nałożyły obowiązek na Skarb Państwa rozpatrzenie wniosku byłego właściciela o użytkowanie wieczyste i uwzględnieniu go jako pierwszego, jeżeli zaistnieją podstawy z powołanego przepisy dekretu.
Zarzut zatem skargi kasacyjnej naruszenia art. 7 ust. 1 i 2 oraz ust. 3 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy należy uznać za zasadny.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ orzekł jak w sentencji.