Uzasadnienie
OSK 332/04
Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 12 listopada 2003 r. uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 7 lutego 2003 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tegoż Dyrektora z dnia 9 grudnia 2002 r. zwalniającą Mieczysława B. z pełnienia służby z zachowaniem trzymiesięcznego wyprzedzenia.
W uzasadnieniu Sąd podał, że zwolnienie Mieczysława B. z pełnienia służby jak wynika z decyzji Dyrektora Izby Celnej w P., było zaciągnięcie przez skarżącego kredytu w Banku S.A. oraz poręczenie kredytu innym funkcjonariuszom celnym na łączną kwotę 170.200,09 zł i nie ujawnienie zadłużenia przy składaniu przez niego oświadczenia w zakresie dopuszczenia do informacji niejawnych i poufnych, co według organu stanowi naruszenie zasad współżycia społecznego i podstawowych zasad etyki zawodowej. Zdaniem organu takie postępowanie nie gwarantuje należytego wykonywania przez skarżącego obowiązków służbowych. Zaciągnięte zobowiązanie bądź w formie bezpośredniego kredytu bądź poręczenia przez skarżącego świadczą, że musiał z góry przewidywać, iż nie będzie w stanie spłacić kredytu, a skutki tych zobowiązań rzutują na sytuację finansową i rodzinną innych funkcjonariuszy celnych.
Art. 26 pkt 10 ustawy z dnia 24 lipca 1994 r. o służbie celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./ stanowi, że funkcjonariusza celnego można zwolnić ze służby w wypadku zaistnienia innej, niż określone w pkt 1 ważnej przyczyny, jeżeli dalsze pozostawanie w służbie nie gwarantuje należytego wykonywania obowiązków służbowych, przy czym, zwolnienie to może nastąpić po zasięgnięciu opinii związku zawodowego funkcjonariuszy celnych. Decyzje podejmowane w oparciu o ten przepis mają, jak podał sąd, charakter fakultatywny, co nie zwalnia organu orzekającego od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przy zachowaniu reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Sąd podniósł, że dowód "zadłużenia" skarżącego - "wykaz zajęć wynagrodzenia za pracę, które wpłynęły po 1.07.2002 roku" sporządzony przez Kierownika Wydziału Finansowo-Księgowego, w rzeczywistości nie przedstawia wysokości kredytów zaciągniętych przez skarżącego jak również wysokości kredytów pobranych prze innych funkcjonariuszy celnych, a poręczonych przez skarżącego. Brak jest też jakichkolwiek dowodów, z których można by wnioskować, że - jak to przyjął organ - wskutek działań skarżącego poszkodowanych zostało wielu funkcjonariuszy celnych, a ich podpisy jakoby widnieją na skierowanych przez nich pismach z dnia 16 i 17 września 2002 r. do Prokuratury Rejonowej w P.; ww. pisma brak jest w aktach administracyjnych. Skarżący podał, że on również został poszkodowany działaniami funkcjonariuszy celnych Alicji C.-O. i Elżbiety R. przeciwko którym toczy się śledztwo. W tym zakresie organ nie zajął stanowiska. Z materiału dowodowego jak podał sąd nie wynika, aby można było skutecznie zarzucić skarżącemu zatajenie zadłużenia" przy składaniu przez niego oświadczeń w zakresie o dopuszczeniu do informacji niejawnych i poufnych.
Nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy stosownie do art. 7 i 77 Kpa skutkuje zdaniem sądu uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanych przez Dyrektora Izby Celnej w P..
Skargę kasacyjną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie z dnia 12 listopada 2003 r. złożył Dyrektor Izby Celnej w P. zarzucając 1: naruszenie prawa materialnego art. 81 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 26 pkt 10 ustawy o Służbie Celnej przez przyjęcie, że zostały naruszone zasady postępowania wynikające z Kpa oraz art. 871 Kc przez przyjęcie, że udzielenie przez skarżącego poręczenia kilkunastu osobom nie stanowi zaciągnięcia zobowiązania, 2: naruszenie przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 106 par. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 42 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych.
W konkluzji skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu za wszystkie instancje.
Skarżący podnosi, że sprawy dotyczące nawiązania, zmiany i ustania stosunku służbowego uregulowała w sposób kompletny i całościowy ustawa o Służbie Celnej. Przepisy ustawy nie zawierają odesłania do bezpośredniego lub odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w trakcie postępowania w sprawie zwolnienia funkcjonariusza ze służby. Zdaniem skarżącego art. 81 ust. 2 przewiduje zastosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego, ale jedynie, co do trybu postępowania w zakresie składania wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy, odnośnie terminów i środków zaskarżenia. Wbrew zatem stanowisku Sądu, przy wydawaniu decyzji nie zachodziła konieczność wszczęcia postępowania w przedmiocie zwolnienia funkcjonariusza ze służby celnej i prowadzenia tego postępowania zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego.
Skarżący zarzuca, że Sąd uznał, iż udzielenie poręczeń przez skarżącego nie stanowiło zaciągnięcia zobowiązania, a w myśl art. 876 Kc poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał, a w braku odmiennego zastrzeżenia, poręczyciel zgodnie z art. 881 Kc odpowiedzialny jest jak współdłużnik solidarny. W takim wypadku bez znaczenia jest konieczność rozdzielenia tytułów wykonawczych dotyczących zobowiązań bezpośrednio zaciągniętych przez skarżącego od zobowiązań wynikających z umowy poręczenia. Stosownie do postanowień ustawy o ochronie informacji niejawnych, w ankiecie bezpieczeństwa osobowego skarżący miał obowiązek wykazać nie tylko kredyty zaciągnięte samodzielnie, lecz również inne zobowiązania finansowe. Przedstawienie na te okoliczności dowodu, nie jest możliwe ze względu na treść art. 42 ust. 3 pkt 3 ustawy o ochronie informacji niejawnych, Sąd zatem po myśli art. 106 par. 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi winien dowód ten przeprowadzić z urzędu.
Nie przeprowadzenie tego dowodu narusza art. 106 par. 3 ustawy. Z oświadczenia skarżącego wynika, że Prokuratura Rejonowa w P. przedstawiła mu zarzuty z art. 286 par. 1 i innych Kodeksu karnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela zarzuty skargi kasacyjnej, że znajdujący się w aktach administracyjnych dowód - wykaz zajęć wynagrodzenia za pracę z dnia 5 grudnia 2002 r. z adnotacją z dnia 6 grudnia 2002 r., wskazuje na jaką kwotę należy zająć wynagrodzenie przysługujące skarżącemu Mieczysławowi B. z tytułu wykonywanej pracy w Urzędzie Celnym.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie znajdujący się w aktach wykaz zajęcia wynagrodzenia Mieczysławowi B. nie przedstawia oddzielnie wysokości kredytów zaciągniętych przez skarżącego i oddzielnie kredytów w których był on poręczycielem. Sąd jednak nie wykazał czy okoliczność ta ma znaczenie w rozpoznawanej sprawie. Ustosunkowując się do tego zagadnienia należy wskazać, że zasady zaciągania kredytu należą do umów cywilnoprawnych taką jaką jest pożyczka z tym, że zasady zaciągania kredytów reguluje Prawo bankowe.
Potrącenie to także umowa cywilnoprawna, w której poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał /art. 876 par. 1 Kc/. Poręczyciel ponosi odpowiedzialność obok dłużnika za własne zobowiązanie, a nie za cudzy dług, co oznacza, że poręczyciel Mieczysław B. odpowiada za to, że zobowiązał się spłacić dług wtedy, gdy dłużnik nie wywiąże się z zawartej umowy. Oczywiście umowa poręczenia nie jest umową samoistną, gdyż ma charakter zależny w stosunku do zobowiązania dłużnika., W sprawie bezsporne jest zajęcie do określonych należności Mieczysławowi B., co oznacza, że dłużnik nie spłacił należności w tej kwocie. Bez znaczenia w sprawie jest wysokość samego kredytu zaciągniętego przez skarżącego, choć z wykazu tego można wywnioskować, że M. B. zaciągnął sam kredyt na 20.000 zł. Ogólna kwota zajętej należności wynosi 170.206,09 zł na dzień 6 grudnia 2002 r. Uszło uwadze Sądu, że zgodnie z art. 881 Kc nie można dokonywać podziału pokrycia długu między wszystkich poręczycieli za ten sam dług. Z mocy bowiem tego przepisu ponoszą oni wobec wierzyciela taką odpowiedzialność jak współdłużnicy solidarni bez względu na to czy wspólnie poręczyli, czy każdy z nich osobno udzielił poręczenia. Jedynie w drodze umowy między poręczycielem tj. skarżącym, a bankiem - wierzycielem mogłoby dojść do ustalenia odpowiedzialności, co do części wierzytelności.
Zobowiązanie poręczyciela wobec wierzyciela jest niezależne od zobowiązań pozostałych poręczycieli. Z tych względów nie można podzielić stanowiska Sądu, że skoro nie wykazano w wykazie zajęcia wysokości zajęcia dłużnika i poręczycieli, to nie wiadomo do jakiej faktycznie wysokości dokonano zajęcia wynagrodzenia skarżącemu.
Nie kwestionując stanowiska Sądu, że materiał dowodowy nie zawiera danych związanych z oświadczeniem skarżącego w zakresie zaciągniętych zobowiązań w ankiecie bezpieczeństwa osobowego, należy podnieść, że dokument ten jest niejawny i jeżeli Sąd miał wątpliwości, co do tej okoliczności, winien zwrócić się sam o nadesłanie w tym zakresie danych z akt. Stosownie bowiem do art. 42 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych /Dz.U. nr 11 poz. 95 ze zm./ dane te mogą być udostępnione na żądanie wskazanych w tym przepisie instytucji, w tym sądu administracyjnego w związku z rozpatrywaniem skargi.
W tym stanie jeżeli Sąd miał jakiekolwiek wątpliwości, co do danych zgłoszonych w tym przedmiocie przez organ, mógł wyłącznie sam dokonać ustaleń zgodnie z art. 42 ust. 3 pkt 2 powołanej ustawy.
Należy podnieść, że po wydaniu wyroku przez Sąd Mieczysław B. pismem z dnia 22 marca 2004 r. zawiadomił Urząd Celny, że zostało mu ogłoszone postanowienie o przedstawieniu zarzutów przez Prokuraturę Rejonową w P., a obecnie został wniesiony akt oskarżenia przeciwko Mieczysławowi B., co nie powinno ujść uwadze Sądu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ orzekł jak w sentencji.