Uzasadnienie
OSK 337/04
Uzasadnienie
Centralna Komisja do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych decyzją z dnia 25.11.2002 r. (...) utrzymała w mocy swoją decyzję z dnia 26.11.2001 r. (...) odmawiającą zatwierdzenia uchwały Rady Naukowej Instytutu Organizacji i Zarządzania w Przemyśle "O." o nadaniu Jadwidze B.-G. stopnia naukowego doktora habilitowanego. Odmowę Komisja uzasadniła tym, że rozprawa habilitacyjna, która w znacznej części nie dotyczy dziedziny habilitacji, tj. dziedziny nauk ekonomicznych, nie może być uznana za świadectwo kwalifikacji naukowych w dziedzinie nauk ekonomicznych w dyscyplinie nauk o zarządzaniu, jakich oczekuje się od kandydatów do stopnia naukowego doktora habilitowanego, zaś dorobek naukowy, przedstawiony jako podstawa wszczęcia przewodu habilitacyjnego, mimo pokaźnej liczby prac pozbawiony jest pozycji o poważniejszym znaczeniu dla rozwoju nauk ekonomicznych, co oznacza, że habilitantka nie dysponowała znacznym dorobkiem o charakterze naukowym, wymaganym w myśl art. 14 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych /Dz.U. nr 65 poz. 386 ze zm./ od kandydatów do habilitacji.
Uwzględniając skargę Jadwigi B.-G., w której zarzuciła Centralnej Komisji naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14.11.2003 r. I SA 217/03, uchylił obie decyzje Centralnej Komisji, stwierdzając, iż skarga jest uzasadniona, bowiem ustalenia organu administracji publicznej nie są oparte na dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał:
Postępowanie w sprawach nadawania tytułu naukowego i stopni naukowych, prowadzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych /Dz.U. 65 poz. 386 ze zm./, w zakresie nie uregulowanym tą ustawą toczy się z odpowiednim zastosowaniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego - art. 29 ust. 1 ustawy, a uchwały Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych o zatwierdzeniu lub nie zatwierdzeniu uchwały właściwej Rady w przedmiocie nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego zapadają w formie decyzji administracyjnych - art. 17 ust. 1 i ust. 2 ustawy.
Zgodnie z par. 6 ust. 1 pkt 2 statutu Centralnej Komisji, wydanego na podstawie art. 34 ust. 5 ustawy, do zadań sekcji należy między innymi prowadzenie postępowania opiniodawczego i podejmowanie uchwał w zakresie ustawowych zadań Komisji związanych z nadawaniem stopni naukowych i tytułu naukowego. Z materiału dokumentacyjnego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że w trakcie postępowania opiniodawczego w Sekcji Nauk Ekonomicznych powołano dwóch recenzentów, którzy uczestniczyli w posiedzeniu Sekcji w dniu 13.11.2001 r., jednakże z treści załączonego do akt sprawy uwierzytelnionego wyciągu z protokołu posiedzenia Sekcji nie wynika, jaki wniosek był przedmiotem głosowania przez członków Sekcji oraz jakiej treści zapadła uchwała Sekcji. Podjęcie przez Sekcję stosownej uchwały, należy do jej obowiązków wynikających z ust. 1 pkt 2 statutu. Samo podanie wyniku głosowania, w sytuacji, gdy brak jest określenia przedmiotu, konkretnego wniosku poddanego pod głosowanie, nie może stanowić o tym, że Sekcja Nauk Ekonomicznych w konkretnej sprawie zajęła stanowisko, którego wyrazem winna być właściwa uchwała Sekcji. Ponadto stwierdzić należy, że stosownie do treści art. 17 ust. 2 in fine ustawy z 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych recenzenci w przewodzie habilitacyjnym uczestniczą w postępowaniu przed Centralną Komisją na prawach strony. Oznacza to, że skoro postępowanie w Sekcji jest postępowaniem przed Centralną Komisją, to tym samym już na tym etapie postępowania udział recenzentów wydających opinie w trakcie przewodu habilitacyjnego jest konieczny dla przeprowadzenia tegoż postępowania zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
Z wyciągu z protokołu z 26.11.2001 r. z posiedzenia Prezydium Centralnej Komisji do Spraw Tytułu i Stopni Naukowych, również nie wynika jaki wniosek poddano pod głosowanie, brak też stosownej uchwały, do podjęcia której Prezydium jest zobligowane z mocy par. 12 ust. 2 statutu. Z treści tego protokołu wynika jedynie, że przewodniczący Sekcji szczegółowo przedstawił przebieg dyskusji członków Sekcji nad dorobkiem naukowym i rozprawą habilitacyjną dr Jadwigi B.-G. Protokół kończy się zdaniem: "Prezydium Komisji, po zapoznaniu się ze stanowiskiem Sekcji i po dyskusji, podzieliło to stanowisko". Rodzi się więc pytanie, jakie stanowisko podzieliło Prezydium Centralnej Komisji, skoro jak już wcześniej wykazano, Sekcja nie zajęła stanowiska w sprawie w formie prawem przewidzianej.
Z kolei protokół z posiedzenia Sekcji Nauk Ekonomicznych z 12 listopada 2002 r. również nie zawiera treści wniosku poddanego pod głosowanie oraz brak jest w nim informacji o treści podjętej uchwały, choć w protokole szczegółowo przedstawiono przebieg dyskusji recenzentów.
Te wady postępowania Sąd uznał za mogące mieć istotny wpływ na wynik postępowania.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. art. 77 i 81 Kpa poprzez przyjęcie, iż ustalenia Komisji nie są oparte na znajdujących się w aktach dokumentach, oraz przepisów art. 17 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych /Dz.U. nr 66 poz. 386 ze zm./ i par. 6, 13, 14 Statutu Centralnej Komisji, poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że:
Przepis par. 6 ust. 1 pkt 2 Statutu Centralnej Komisji ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych wskazuje, iż do zadań Sekcji należy m.in. podejmowanie uchwał w zakresie ustawowych zadań Komisji związanych z nadawaniem stopni naukowych. Ustawowe zadania Komisji, o których mowa w tym przepisie Statutu określone zostały w art. 17, z którego wynika, iż Centralna Komisja ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych rozpatruje wnioski o zatwierdzenie uchwał o nadaniu stopnia naukowego, a wobec tego treść wniosku będącego przedmiotem rozpatrywania przez Sekcję Nauk Ekonomicznych w dniu 13 listopada 2001 r. oraz Prezydium Centralnej Komisji ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych w dniu 26 listopada 2001 r. wynika bezpośrednio z przepisów ustawy i Statutu Centralnej Komisji ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych również przyjętego porządku obrad tego posiedzenia. Z kolei na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy w przypadku nie zatwierdzenia uchwały o nadaniu stopnia naukowego doktora habilitowanego rada jednostki organizacyjnej lub strona może wystąpić z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zatem i w tym przypadku treść rozpatrywanego przez Sekcję i Prezydium wniosku wynika wprost z tego przepisu ustawy. Wobec tego zarzut zawarty w zaskarżonym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż z materiału dowodowego nie wynika jaki wniosek był przedmiotem głosowania zarówno przez Sekcję jak i Prezydium Centralnej Komisji ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych jest bezzasadny.
Ustalenia Sądu w tym zakresie są również sprzeczne z treścią ustaleń faktycznych wynikających z części sprawozdawczej wyroku, w którym Sąd wyraźnie wskazuje na treść wniosków poddanych pod głosowanie.
Nadto nie można zgodzić się z poglądem Sądu co do uczestniczenia w postępowaniu przed Komisją recenzentów. Prawo uczestniczenia recenzentów powołanych w przewodzie habilitacyjnym w postępowaniu przed Centralną Komisją ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych na prawach strony, zostało przewidziane w ust. 2 przepisu art. 17 ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych, a przepis ten odnosi się wyłącznie do postępowania prowadzonego po wpłynięciu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w tym postępowaniu udział recenzentów został przez Centralną Komisję w sprawie zapewniony.
Za takim stanowiskiem przemawia nie tylko gramatyczna ale i systemowa wykładnia przepisów ustawy. Gdyby bowiem celem ustawodawcy było zapewnienie udziału recenzentów powołanych w przewodzie habilitacyjnym w całym postępowaniu przed Centralną Komisją ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych, tj. również przed wydaniem decyzji otwierającej drogę do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, prawo takie powinno zostać przewidziane również w pierwszym ustępie art. 17 lub w odrębnym ustępie odnoszącym się do postępowania przewidzianego w ustępie pierwszym i drugim tego przepisu.
Ponadto par. 14 Statutu Centralnej Komisji ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych przewiduje, iż postępowanie przed Centralną Komisją ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych do chwili wydania decyzji ma charakter niejawny, a zatem dopiero po wydaniu decyzji przez Centralną Komisję ds. Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych i wpłynięciu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, recenzenci przewodu habilitacyjnego uczestniczą w postępowaniu na prawach strony.
Odpowiadając na skargę kasacyjną Jadwiga B.-G. wniosła o jej oddalenie stwierdzając, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zawiera wad, o których mowa w skardze kasacyjnej, bowiem nie można powiedzieć aby Sąd błędnie interpretował art. 17 ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych, mówiącym o udziale recenzentów w przewodzie habilitacyjnym, uznając, że należy im ten udział zapewnić w całym postępowaniu, a nie tylko odwoławczym, ani też postawić zarzutu co do oceny protokołów z posiedzeń Sekcji i Prezydium Centralnej Komisji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, bowiem zaskarżonemu wyrokowi Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można postawić zarzutów podniesionych w skardze.
Z akt postępowania sądowego wynika, że przeprowadzając postępowanie i wydając wyrok Sąd nie naruszył przepisów postępowania obowiązującej wówczas ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, ani też Kodeksu postępowania administracyjnego, mających przed nim zastosowanie na mocy art. 59 ustawy, natomiast oceniał postępowanie organu pod kątem przestrzegania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, wskazanych w skardze kasacyjnej.
Wskazane w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jako podstawa skargi kasacyjnej, odnosi się do postępowania Sądu i naruszenia przez ten Sąd przepisów postępowania, ale nie dokonanej przez Sąd oceny działania organu administracji pod kątem zachowania przepisów procedury obowiązujących ten organ. Wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego Naczelny Sąd Administracyjny, wydając zaskarżony wyrok, nie naruszył, na co wskazują akta sądowe. Naruszenia tego w skardze też nie wykazano. Zarzut ten odnosi się bowiem nie do postępowania Sądu rozpoznającego skargę na decyzję
Centralnej Komisji, ale polemiki z poglądem Sądu wyrażonym w wyroku, a dotyczącym postępowania Komisji.
Zarzut naruszenia przez Naczelny Sąd Administracyjny przepisów postępowania jest chybiony.
Skarga kasacyjna, jako jej podstawę, zawiera również zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Sąd uznał, że Centralna Komisja naruszyła zasady postępowania, w tym wynikające z prawa materialnego, tj. obowiązującej w dacie orzekania przez organy ustawy z dnia 12 września 1990 r., o tytule naukowy i stopniach naukowych /Dz.U. nr 65 poz. 386 ze zm./ i statutu Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych - obecnie Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, zaś Centralna Komisja zarzuca Sądowi błędną interpretację tych przepisów.
Sąd wskazał, że protokoły z posiedzeń organów Centralnej Komisji Sekcji Nauk Ekonomicznych i Prezydium Centralnej Komisji nie zawierają ani treści wniosku poddanego pod głosowanie, ani treści podjętych uchwał, a zawierają jedynie wynik głosowania i wobec tego nie można mówić o zajęciu stanowiska czy podjęciu uchwały w formie prawem przewidzianej, co narusza przepisy Statutu, a to jego par. 6 ust. 1 pkt d i par. 12 ust.
- Przepisy te wymagają podjęcia przez wskazane wyżej organy Centralnej Komisji uchwał - jeśli idzie o Sekcję w zakresie ustawowych zadań Komisji związanych z nadawaniem stopni naukowych i tytułu naukowego /par. 6 ust. 1 pkt 2/, a Prezydium Komisji - uchwał w sprawie, po zapoznaniu się z uchwałą Sekcji /par. 12 ust. 2/. Centralna Komisja w skardze kasacyjnej nie zgadza się z oceną Sądu, że przepisy zostały naruszone, bowiem zadania Komisji są ustawowo określone i jej organy działają wykonując zadania w sprawach ściśle ustawą określonych, a z nich wyraźnie wynika przedmiot obrad organów Komisji. W tym wypadku przedmiotem było zatwierdzenie uchwały o nadaniu stopnia naukowego, o czym stanowił art. 17 ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych.
Wady w działaniu organów Centralnej Komisji, na które wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, stanowią naruszenie zasad postępowania, mającego odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed tą Komisją w sprawach nie unormowanych ustawą o stopniach, na mocy jej art. 29 ust.
- Odpowiednie zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego Sąd podkreślił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Odpowiednie zastosowanie Kodeksu postępowanie administracyjnego przed Komisją w zakresie nie unormowanym ustawą dotyczyło przede wszystkim zasad postępowania. Brak jakiegokolwiek określenia przedmiotu obrad organów Komisji i treści podjętych w ich wyniku uchwał należy zakwalifikować jako naruszenie prawa procesowego. Jednakże aby naruszenie to mogło skutkować uchyleniem decyzji, musiało ono być tego rodzaju, że mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia /art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy o NSA/. Rozważyć zatem należało, czy Naczelny Sąd Administracyjny zasadnie uznał, iż jest to takiego rodzaju gatunku naruszenie.
Paragraf 6 ust. 1 pkt 2 Statutu Centralnej Komisji jako zadanie powierza jej sekcjom stałym prowadzenie postępowania opiniodawczego i podejmowanie uchwał w zakresie ustawowych zadań Komisji. Uchwała podjęta przez Sekcję stałą, po przeprowadzeniu postępowania opiniodawczego, powinna odpowiadać warunkom orzeczenia administracyjnego, wobec zapisu art. 29 ust. 1 ustawy o tytule o odpowiednim zastosowaniu Kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza, że powinna również zawierać elementy przewidziane w art. 107 par. 1 i par. 3 Kpa dla decyzji lub przynajmniej takie, jakie zakreśla art. 124 par. 1 Kpa dla postanowień. Oznacza to, że uchwała Sekcji musi zawierać w szczególności rozstrzygnięcie, które nie może być dorozumiane, ale musi mieć wyraz konkretny poprzez wyraźnie określoną treść. Należy zatem zgodzić się z oceną Sądu dotyczącą prawidłowości postępowania organów Komisji co do formy stanowiska zajętego przez Sekcję, a tym samym treści podzielonego stanowiska Sekcji przez Prezydium Komisji.
Sąd uznał także, iż wadliwe było postępowanie Centralnej Komisji co do udziału recenzentów w przewodzie habilitacyjnym, bowiem, jego zdaniem, powinni oni brać już udział w pracach Sekcji. Z taką oceną nie zgadza się skarżąca Centralna Komisja wywodząc, że a art. 17 ust. 2 in fine ustawy o tytule naukowym wynika, iż recenzenci uczestniczą dopiero w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Z takim poglądem Centralnej Komisji nie można się zgodzić.
Art. 17 ust. 2 in fine tej ustawy stanowił, że recenzenci w przewodzie habilitacyjnym uczestniczą w postępowaniu przed Centralną Komisją na prawach strony. Pomijając niezręczność ustawodawcy tak co do sformułowania przepisu, jak i jego umieszczenia nie można dojść do wniosku, aby recenzenci mieli uczestniczyć tylko w ostatnim stadium postępowania przed Centralną Komisją, do którego może i wcale nie dojść, biorąc pod uwagę uprawnienia rady jednostki organizacyjnej lub osoby ubiegającej się o nadanie stopnia naukowego do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.
Wniosku, że recenzenci mogą uczestniczyć tylko w ostatnim stadium postępowania przed Centralną Komisją, nie można wyciągnąć już wykładni gramatycznej tego przepisu, zaś zupełnie na przeszkodzie takiemu poglądowi stoi wykładnia systemowa.
Recenzenci w przewodzie habilitacyjnym - jak nazywa ich przepis, a zatem recenzenci powołani we wszystkich etapach przewodu - co nie budzi wątpliwości, uczestniczą w postępowaniu przed Centralną Komisją. Postępowanie przed Centralną Komisją składa się z etapów: opiniodawczego, prowadzonego przez sekcje stałe i właściwego, prowadzonego przed Prezydium, podejmującym uchwałę w sprawie. We wszystkich tych etapach jako postępowaniem przed Centralną Komisją recenzenci mają prawo uczestniczyć na prawach strony, co odpowiada obowiązkowi Centralnej Komisji powiadomienia ich o odbywających się posiedzeniach. Jak zasadnie bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku postępowanie przed Sekcją jest postępowaniem przed Centralną Komisją. Trudno sobie bowiem wyobrazić aby ustawodawca przewidując takie uprawnienia dla recenzentów, których zrównał w prawach ze stroną postępowania, chciał ograniczyć te uprawnienia tylko do ostatniego etapu postępowania, zwłaszcza, że do tego etapu mogłoby w ogóle nie dojść.
Brak udziału recenzentów całego przewodu habilitacyjnego w postępowaniu przed Sekcją stanowi naruszenie prawa procesowego, przy czym w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zarzuty skargi kasacyjnej co do naruszenia przez Sąd prawa materialnego są zatem także niezasadne.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.