Uzasadnienie
Minister Przemysłu Lekkiego - działając na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego /Dz.U. nr 21 poz. 67 ze zm./ - zarządzeniem z dnia 5 listopada 1949 r. (...) ustanowił przymusowy zarząd państwowy nad Zakładem Obróbki Marmurów "M." przy ul. M. 5 w K. Minister Przemysłu i Handlu decyzją z dnia 25 listopada 1993 r. (...) stwierdził nieważność tego zarządzenia, natomiast sąd administracyjny wyrokiem z dnia 9 maja 1996 r. IV SA 781/94 uchylił decyzję nadzorczą z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania nadzorczego.
Minister Przemysłu i Handlu decyzją z dnia 22 października 1996 r. (...) ponownie stwierdził nieważność zarządzenia o przymusowym zarządzie, Minister Gospodarki decyzją z dnia 14 maja 1999 r. (...) utrzymał w mocy tę decyzję, sąd administracyjny zaś - w następstwie skargi (...) Kopalń Surowców Mineralnych w K. /obecnie (...) Kopalnie Surowców Mineralnych S.A./ - wyrokiem z dnia 2 marca 2000 r. IV SA 985/99 stwierdził nieważność obydwu decyzji nadzorczych dlatego, że zostały wydane z pominięciem oceny prawnej wyrażonej w poprzednim wyroku.
Sąd wyjaśnił zarazem, że - odnosząc się do zarzutu skarżącego, który zaprzeczał, aby do ustanowienia przymusowego zarządu doszło z rażącym naruszeniem art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. - rzeczywistym celem tej regulacji było podtrzymanie działalności produkcyjnej przedsiębiorstw mających istotne znaczenie dla gospodarki narodowej, lecz po II wojnie światowej przepisy dekretu zaczęto wykorzystywać jako środek służący totalnej nacjonalizacji, a działania takie, oparte o przesłanki polityczne, muszą być ocenione jako dokonywane z rażącym naruszeniem prawa, czego właśnie przykładem "... było ustanowienie przymusowego zarządu nad przedsiębiorstwem obróbki marmurów".
Sąd podał wprost, że "pomijając już nawet wątpliwą kwestię możliwości zaliczenia przedsiębiorstwa o takim profilu produkcji do grupy przedsiębiorstw mających istotne znaczenie dla bytu Państwa i jego istotnych interesów, to przede wszystkim - jak wynika z materiału aktowego - brak było jakichkolwiek podstaw do uznania, że przedsiębiorstwo to znajduje się w bezruchu lub, że jest zagrożone bezruchem".
Minister Gospodarki - działając na podstawie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa - decyzją z dnia 28 maja 2002 r. (...) stwierdził nieważność zarządzenia o przymusowym zarządzie, natomiast decyzją z dnia 28 października 2002 r. (...) utrzymał w mocy swą decyzję.
Minister Gospodarki uznał, że - powołując stanowisko sądu przedstawione w wyroku z dnia 2 marca 2000 r. IV SA 985/99 - zarządzenie zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r., gdyż Zakład Obróbki Marmurów był czynny, działalność produkcyjna nie była zagrożona, zarazem stan zatrudnienia dowodził, że nie było to przedsiębiorstwo o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej.
Ze skargą wystąpiły (...) Kopalnie Surowców Mineralnych w K. - oraz (...) Zakłady Kamienia Budowlanego S.A. w P. - które zarzuciły przede wszystkim, że art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. znajdował zastosowanie w odniesieniu do objętego przymusowym zarządem zakładu.
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2003 r. IV SA 4896/02 oddalił obydwie skargi przede wszystkim dlatego, że pozostawał związany oceną prawną wyrażoną w wyroku z dnia 2 marca 2000 r. IV SA 985/99.
Zgodnie z tą oceną, objęte przymusowym zarządem przedsiębiorstwo, ani nie znajdowało się w bezruchu, ani nie było zagrożone bezruchem, ponadto nie należało do grupy przedsiębiorstw mających istotne znaczenie dla Państwa i jego interesów, stąd ustanowienie przymusowego zarządu zostało dokonane z rażącym naruszeniem prawa.
Stosownie do art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./, w sprawach zakończonych prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., w których nie upłynął termin do wniesienia rewizji nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego, strona może, w terminie do dnia 31 marca 2004 r. wnieść skargę kasacyjną.
Ze skargą kasacyjną wystąpiły (...) Kopalnie Surowców Mineralnych S.A. w K. zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię - tj. przez uznanie, że zarządzenie o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. -oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ przez uznanie, że przepis ten znajduje zastosowanie w sprawie, a dokonana w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 marca 2000 r. IV SA 985/99 ocena zebranego wówczas materiału dowodowego wiązała sąd w tej sprawie.
Skarżący podniósł w szczególności, że wprawdzie Zakład Obróbki Marmurów był w ruchu, lecz utrzymanie działalności było zagrożone z uwagi na niski stan zatrudnienia, niski stan gotówki w kasie oraz oddanie przedsiębiorstwa w dzierżawę innemu podmiotowi, w okresie zaś odbudowy kraju ze zniszczeń wojennych utrzymanie w ruchu produkującego materiały budowlane przedsiębiorstwa leżało w interesie Państwa.
Skarżący podniósł przede wszystkim, że związanie orzeczeniem sądowym dotyczy tylko treści rozstrzygnięcia, lecz już nie argumentacji zawartej w uzasadnieniu i nie można przyjąć, aby w sytuacji, kiedy przedmiotem oceny sądu były inne zagadnienia, wyrażony przy okazji pogląd, dotyczący materiału dowodowego, wiązał w dalszym postępowaniu i określał kierunek rozstrzygnięcia sprawy.
W odpowiedzi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej, wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sad Administracyjny zważył, co następuje:
Pierwszy zarzut skargi kasacyjnej jest nietrafny ze względu na charakter sprawy.
Skarżący zarzuca sądowi naruszenie prawa materialnego, podczas gdy stwierdzenie nieważności jest instytucją postępowania administracyjnego i właśnie zastosowanie tej instytucji było przedmiotem kontroli sądu.
Drugi zarzut skargi kasacyjnej jest również nietrafny.
Uzasadnienie orzeczenia - sporządzane z urzędu - wyjaśniało dlaczego doszło do rozstrzygnięcia, i w uzasadnieniu zawierała się ocena prawna, o której mowa w art. 30 ustawy o NSA.
Jest odrębnym zagadnieniem, czy ocena ta powinna pozostawać w ścisłym związku z rozstrzygnięciami, czy też odnosić się także do innych aspektów sprawy podnoszonych przez strony, lecz - niezależnie od poglądów - ocena wyrażona w wyroku z dnia 2 marca 2002 r. IV SA 985/99 pozostaje wiążąca.
Wobec powyższego - uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw - orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.