Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 lipca 2003 r. sygn. akt IV SA 2810/01 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę J. D. na decyzję Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Olsztynie utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] kwietnia 2001 r. o nakazie rozbiórki dwóch drewnianych budynków na działce nr [...] we wsi M. gm. S. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż organ odwoławczy powołał się na to, że w postępowaniu prowadzonym w pierwszej instancji ustalono, że przedmiotowe obiekty zostały wybudowane bez pozwolenia na budowę w strefie ochronnej jeziora M., nie przewidzianej pod zabudowę kubaturową. W 1994 roku działka, na której pobudowano budynki, została nabyta aktem notarialnym jako niezabudowana. Organ orzekający nie dał wiary świadkom, którzy pierwotnie zeznawali, że przed kupnem działki nie była ona zabudowana, a później zmienili zeznania. Obiekty zostały wybudowane w okresie obowiązywania planu zagospodarowania przestrzennego gminy S. z dnia 31 marca 1993 r. (Dz. Urz. Woj. Olsztyńskiego Nr 17, poz.200), który dany teren przewiduje jako rolny, bez prawa zabudowy. W związku z podnoszonymi przez stronę zarzutami dotyczącymi prowadzonego postępowania karnego, organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie karne zostało warunkowo umorzone. Ustalono w nim fakt fałszowania dowodów, które miały wskazywać na wcześniejszą realizację budynków oraz użyczenie określonej działki przed jej nabyciem i zabudowę przed zawarciem aktu notarialnego. W tej sytuacji w ocenie organu wydającego zaskarżoną decyzję nakaz rozbiórki powinien był być wydany na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 roku.
W skardze na powyższą decyzję J. D. zarzucił wadliwe przyjęcie, iż nie było pozwolenia na budowę oraz że budowa miała miejsce dopiero po nabyciu działki w 1994 roku na terenie rolnym bez prawa zabudowy. W odpowiedzi na skargę organ wydający zaskarżoną decyzję wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy w wyniku skargi wniesionej przez J. D. uznał, iż skarga jest bezzasadna. Stwierdził, że materiał dowodowy został wyczerpująco i wszechstronnie oceniony przez organy obu instancji w ramach swobodnej oceny dowodów. Ocena organu znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym i nie nosi cech dowolności.
W postępowaniu administracyjnym nie było kwestionowane, iż oba budynki wybudowano bez pozwolenia na budowę. Była to okoliczność przyznawana przez inwestora. Nie jest więc zasadny zarzut skargi o wadliwości ustaleń w tym zakresie.
Nie budzi również w ocenie Sądu wątpliwości okoliczność, że budynki objęte zaskarżoną decyzją zostały wzniesione po nabyciu działki przez inwestora aktem notarialnym, w którym znajduje się oświadczenie złożone przez nabywcę J. D., iż kupuje działkę niezabudowaną, co potwierdził własnym podpisem. Okoliczność tą potwierdzili świadkowie, R. L. i M. P., którzy zgodnie zeznali, że do czasu zakupu działki przez J. D. nie była ona zabudowana żadnym budynkiem. Późniejsza zmiana tych zeznań jak i fakt fałszowania dowodów mająca na celu wykazanie, iż realizacja budynków nastąpiła w 1989 roku, znalazły swój epilog w Sądzie w prowadzonym w tym zakresie postępowaniu karnym. W uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego w Szczytnie z dnia 22 września 2000 r. sygn. akt II K 213/00 podkreślono, że oskarżony D. składał fałszywe zeznania co do daty rozpoczęcia budowy w celu stworzenia warunków do legalizacji samowoli budowlanej. Z tej przyczyny organ nadzoru budowlanego nie miał obowiązku przyjęcia daty budowy posługując się danymi z postępowania karnego.
W aktach sprawy znajduje się wypis i wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy S., obowiązującego w dacie budowy, z którego oraz z dowodów przesłanych przez organ na żądanie Sądu wynika niesporny fakt, że działka inwestora leży w strefie ochronnej Jeziora M., na terenie rolnym bez prawa zabudowy.
Sąd podkreślił, iż w toku postępowania strona przedstawiła "tak wiele różnych wersji na temat terminu realizacji zabudowy na działce i tak wiele dowodów na potwierdzenie, iż miało to miejsce w 1989 r. - iż składane później dowody jakoby domek letniskowy postawiono w 1991 r. muszą budzić wątpliwości". W tym stanie rzeczy Sąd jako najbardziej wiarygodny uznał dowód w postaci aktu notarialnego kupna sprzedaży nieruchomości, zawierający oświadczenia nabywcy - J. D. oraz zbywcy nieruchomości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. D. reprezentowany przez adwokata W. W. zaskarżając wyrok w całości oraz zarzucając naruszenie:
1/ przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:
a/ art. 7 i 8 kpa przez niewyjaśnienie dokładne sprawy, a zwłaszcza w jakiej odległości od jeziora M. jest położony domek letniskowy /czy znajduje się w strefie ochrony środowiska przyrodniczego jeziora Marksoby/, b/ art. 77 (1 kpa przez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, a w szczególności błędne ustalenie daty wybudowania domku letniskowego, 2/ prawa materialnego, a w szczególności art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r. przez nierozważenie przez Sąd istotnej sprzeczności pomiędzy sentencją zaskarżonej decyzji a jej uzasadnieniem, bowiem organ odwoławczy w sentencji przyjął art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r., zaś w uzasadnieniu /str. 3/ stwierdził, że "zachodzą przesłanki określone w art. 37 ust. 1 pkt 2 dawnego prawa budowlanego".
W kasacji wnosi się o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie "poprzedzającej ten wyrok decyzji" zaskarżonej do sądu administracyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnosi się, iż ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd w zaskarżonym wyroku są sprzeczne z ustaleniami dokonanymi przez Sąd Rejonowy w Szczytnie w sprawie II K 213/00, gdzie ustalono, że budowa miała miejsce w 1991 roku. Sąd nie wziął pod uwagę, że oświadczenia zawarte w akcie notarialnym wynikały stąd, iż strony były zainteresowane nieujawnianiem samowoli budowlanej.
Wnoszący kasację podkreśla, że zasada swobodnej oceny dowodów, dotycząca zarówno organów jak i sądów, wiąże się ściśle z zasadą poszukiwania prawdy obiektywnej. Nie wystarczy zatem samo powołanie się na dokument nawet w formie notarialnej, skoro inne okoliczności faktyczne mu przeczą. Gdyby w akcie notarialnym skarżący ujawnił wybudowanie domku, to musiałby się liczyć z również z faktem ujawnienia samowoli budowlanej oraz musiałby zapłacić podatek "za nieruchomość, którą wybudował z własnych środków".
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa procesowego sprowadza się do wskazania określonych przepisów procedury administracyjnej, które zawierają wymogi odnoszące się do przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ wydający zaskarżoną decyzję.
Należy zauważyć, że dokonana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ocena ustaleń dokonanych w sprawie przez organ nadzoru budowlanego, jak też wynikających z tych ustaleń wniosków prowadzących do określonego w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcia, jest wyczerpująca, logiczna i przekonująca. Sąd w niewadliwy sposób wykazał, że orzeczenie administracyjne wydane w niniejszej sprawie jest wynikiem swobodnej, lecz nie dowolnej oceny prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego. Przyjęcie daty budowy przedmiotowych obiektów z uwzględnieniem treści aktu notarialnego kupna nieruchomości, na której zostały one pobudowane, ze względu na fakt sporządzenia tego aktu przez notariusza jako osobę zaufania publicznego oraz zawierającego zgodne i jednocześnie podpisane oświadczenia zarówno zbywcy nieruchomości jak i nabywcy /wnoszącego skargę kasacyjną/ w sytuacji, gdy zwłaszcza z prowadzonego przez sąd powszechny postępowania karnego wynika jednoznacznie fakt składania fałszywych zeznań oraz korzystania z innych fałszywych dowodów przez skarżącego w celu uchronienia się od skutków popełnionej samowoli budowlanej, nie może w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego budzić wątpliwości. Spostrzeżenia sądu prowadzącego postępowanie karne co do tego, że budowa mogłaby ewentualnie być prowadzona w innym od wskazanego w zaskarżonej decyzji okresie, podczas gdy strona dopuściła się w poważnym zakresie matactw w celu utrudnienia ustalenia tego okresu, nie musiały być brane pod uwagę w takim stopniu, jak tego domaga się strona wnosząca skargę kasacyjną. Organ administracji publicznej dokonał w tym zakresie ustaleń własnych, co było zgodne z przepisami procedury administracyjnej i w związku z tym prawidłowo zostało zaakceptowane przez Sąd w zaskarżonym wyroku.
Nie można było przy tym podzielić zasadności podniesionego w skardze kasacyjnej argumentu, że treść aktu notarialnego nie jest wiarygodna ze względu na to, iż skarżący nie był zainteresowany w złożeniu przy zawieraniu tego aktu prawdziwego oświadczenia, chociażby z tego względu, że nie tylko on składał stosowne oświadczenie, ale również zbywca nieruchomości.
Odnośnie zarzutu naruszenia prawa materialnego, należy stwierdzić, iż prawidłowo jako podstawę prawną orzeczenia o rozbiórce powołano art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., co słusznie potwierdził Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Kwestia powołania się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w jednym z jego fragmentów na art. 37 ust. 1 pkt 2 tej ustawy nie ma istotnego w sprawie znaczenia, bowiem błędne powołanie tego przepisu jest oczywistą omyłką, która podlegać może jedynie sprostowaniu w trybie art. 113 kpa.
Nie może być mowy o błędnym zastosowaniu art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. wobec tego, że samowolna /bez wymaganego pozwolenia/ budowa miała miejsce w czasie obowiązywania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na terenie nie przewidzianym pod tego rodzaju zabudowę /teren rolny bez prawa zabudowy/. Bez znaczenia jest przy tym, jak to zasadnie wskazano w zaskarżonym wyroku, czy dokonano szczegółowych ustaleń w kwestii odległości od jeziora M. w aspekcie ewentualnego usytuowania budowy w strefie ochronnej tego jeziora, skoro dany teren ze względu na rolne przeznaczenie nie był przeznaczony pod zabudowę kubaturową.
Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji z mocy art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./.