Uzasadnienie
OSK 493/04
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 listopada 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Zygmunta K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 stycznia 2002 r. utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia 10 grudnia 2001 r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia 23 marca 1955r. utrzymującego w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia 13 maja 1955 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości "S." o powierzchni 76,99 ha i "O." o powierzchni 59,30 ha stanowiące własność Bolesława i Kunegundy K. Aprobowano stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, według którego orzeczenie wydane na podstawie par. 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia 13 maja 1955 r. było zgodne z prawem. Z powołaniem się na art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, uznano za trafne stwierdzenie organu nadzoru, że wobec nie zawarcia umowy sprzedaży, umowa przyrzeczenia sprzedaży z dnia 25 lutego 1939 r. nie spowodowała zmian własnościowych dotyczących nieruchomości "O.". Nadal ich właścicielem był Bolesław K. Bolesław K. i jego żona Kunegunda K. nabyli 24 stycznia 1939 r. "S.". W chwili wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej byli więc właścicielami nieruchomości o powierzchni 59,30 ha i 76,99 ha, a więc powierzchni przekraczającej normę obszarową wskazaną w dekrecie. Bez znaczenia jest fakt, że każda z tych nieruchomości miała urządzoną odrębną księgę wieczystą i położone były w różnych miejscowościach.
Skarga kasacyjna Zygmunta K. zarzucając naruszenie:
- naruszenie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przez pominięcie praw współmałżonka, który był właścicielem tylko jednej nieruchomości nie przekraczającej 100 ha i przyjęciu, że pomiędzy nieruchomościami ziemskimi należącymi do jednej osoby, których obszar przekracza 100 ha nie musi "zachodzić jakikolwiek związek gospodarczy",
- przepisów postępowania przez nie rozważenie zarzutu skargi w zakresie wykładni powołanego wyżej przepisu dekretu zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu względnie o jego uchylenie i Rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny".
Uzasadnienie skargi kasacyjnej podkreśla, że w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy Kunegunda K. była tylko właścicielką jednej nieruchomości "S.", której obszar nie przekraczał 100 ha. Ponadto obie nieruchomości były położone w różnych miejscowościach, a gospodarstwa rolne były także prowadzone przez różne osoby. Powołuje w tym zakresie wyrok NSA z dnia 10.03.1998 r. IV SA 1045/97.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Dokonane w tej sprawie ustalenia faktyczne są niewątpliwe, wynikające z dokumentów i nie kwestionowane w skardze kasacyjnej. Wynika z nich, że w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej Bolesław K. był właścicielem nieruchomości o powierzchni 59,30 ha i współwłaścicielem wraz z żoną Kunegundą K. w równych częściach nieruchomości o powierzchni 76,99 ha.
Według art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przeznaczone były między innymi nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Brzmienie tego przepisu wskazywałoby więc, że jedynymi kryteriami były tu: obszar nieruchomości przekraczający 100 ha powierzchni i tożsamość podmiotu będącego właścicielem lub współwłaścicielem tej nieruchomości. Jeżeli określona osoba była właścicielem nieruchomości o obszarze przekraczającym 100 ha, sytuacja była niewątpliwa. Nieruchomość podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. W przypadku współwłasności, brzmienie omawianego przepisu także nie dawało podstaw do wprowadzenia jakichkolwiek rozróżnień. W szczególności inne osoby będące współwłaścicielami, z mocy tej regulacji, traciły swoje prawo, choć każda z nich mogła być współwłaścicielem nieruchomości o mniejszym obszarze niż 100 ha. Była to więc regulacja mogąca budzić, pomijając inne względy, z punktu widzenia jurydycznego, istotne zastrzeżenia. Łączenie obszaru stanowiącego własność i współwłasność lub tylko współwłasność określonej osoby nie było poza tym uzależnione od tego w jakim udziale /ułamku/ osoba ta była współwłaścicielem. Mogła być współwłaścicielem większej czy większych nieruchomości nawet w minimalnym ułamku i wówczas także następowało przejście własności na cele reformy rolnej, jeżeli obszar przekraczał 100 ha. Taka bowiem była regulacja omawianego przepisu, inna niż późniejsza regulacja art. 161 czy 163 Kodeksu cywilnego /obecnie nie obowiązujących/, według których przy obliczaniu określonych norm obszarowych uwzględniało się "obszar odpowiadający udziałowi we współwłasności". Nie ma podstaw, aby dokonywać interpretacji art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu przy przyjmowaniu kryteriów obszarowych we współwłasności uwzględniających zasady wynikające z powołanych wyżej przepisów Kodeksu cywilnego, skoro przepis ten nie zawiera podobnego unormowania.
Skoro, jak już wyżej wspomniano, art. 2 lit. "e" dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, uzależniał przejście własności na rzecz Skarbu Państwa jedynie od obszaru nieruchomości przekraczającego 100 ha i tożsamości osoby właściciela określonej czy określonych nieruchomości, to skutek taki nie był uzależniony od istnienia dalszych przesłanek. W szczególności nie miało znaczenia to, a na co zwraca uwagę skarga kasacyjna, że nieruchomości o powierzchni 59,30 ha i o powierzchni 76,99 ha stanowiły odrębne gospodarstwa rolne, prowadzone przez różne osoby, gdyż ich właścicielem i współwłaścicielem była jedna osoba.
Istotnie, w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 1998 r. IV SA 1045/97 dotyczącego stosowania przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej zawarta jest wzmianka o podleganiu przepisom tego dekretu nieruchomości stanowiącej "gospodarczą całość, bowiem podporządkowana była prowadzonemu przez właściciela gospodarstwu rolnemu". Był to jednak pogląd sformułowany w celu rozstrzygnięcia konkretnej sprawy i nie wiążący w innych sprawach. Chodziło tu zresztą podkreślenie, że nieruchomości mające urządzone dwie księgi wieczyste ze względu na łączny obszar podlegają przejęciu na cele reformy rolnej.
Z przytoczonych rozważań wynika więc, że zarzut skargi kasacyjnej o naruszeniu art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie jest uzasadniony. Nie jest tym samym uzasadniony zarzut naruszenia przepisów postępowania, wskutek nie uwzględnienia przez zaskarżony wyrok okoliczności wpływających na wykładnię tego przepisu. Dlatego skarga kasacyjna podlega oddaleniu /art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/.