Wyrok NSA z 22 września 2004 r., OSK 513/04

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie

Rozpoznanie

w dniu 22 września 2004 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Witolda Jerzego P.

Od orzeczenia

od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie z dnia 10 czerwca 2003 r. sygn. akt II SA/Lu 51/02

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Włoskiewicz, Sędziowie NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Zbigniew Rausz(spr.)
Edyta Pawlak protokolant

Sprawa

w sprawie ze skargi Witolda Jerzego P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 28 listopada 2001 r. (...) w przedmiocie skierowania na badanie sprawności w zakresie kierowania pojazdami I. oddala skargę kasacyjną, II. przyznaje adwokatowi Jackowi P. od Skarbu Państwa kwotę 270 /słownie dwieście siedemdziesiąt/ zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2003 r. /II SA/Lu 51/02/ Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie oddalił skargę Witolda Jerzego P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 28 listopada 2001 r. (...), które utrzymało w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora Wydziału Spraw Administracyjnych Urzędu Miejskiego w L. z dnia 25 października 2001 r. (...) kierującą skarżącego, posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi w zakresie prawa jazdy kategorii ABCDE, w terminie do dnia 26 listopada 2001 r. na badania lekarskie potwierdzające zdolność do kierowania pojazdami silnikowymi.

W uzasadnieniu wyroku podano, iż z treści decyzji Kolegium wynika, że Witold Jerzy P. w dniu 30 sierpnia 2001 r. złożył wniosek o wymianę bezterminowego prawa jazdy kat. ABCDE (...) z dnia 20 grudnia 1971 r. Prawo jazdy zainteresowany uzyskał na podstawie świadectwa lekarskiego (...) z dnia 27 października 1971 r. wystawionego przez Ambulatorium Szkoły Ruchu Drogowego MO w P. Świadectwo lekarskie zalecało powtórne badanie stanu zdrowia w okresie 5 lat; termin badań upływał w dniu 27 października 1976 r.

Stąd też stosownie do dyspozycji rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 26 kwietnia 2000 r. w sprawie wymiany praw jazdy /Dz.U. nr 39 poz. 459/ organ I instancji - rozpatrując wniosek strony - wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie dostarczenia aktualnego orzeczenia lekarskiego o stanie zdrowia. Zobowiązany Witold Jerzy P. zakwestionował tryb zastosowany przez organ dla wymiany prawa jazdy oraz wskazał na sprzeczność: prawo jazdy bezterminowe - nakaz badań lekarskich po upływie 5 lat.

Rozstrzygając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało na art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. nr 98 poz. 602 ze zm./, który stanowi, że badaniu lekarskiemu przeprowadzonemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlegają: kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty /prezydenta miasta na prawach powiatu/ w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Kwestię niniejszą szczegółowo regulują przepisy rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 października 1999 r. w sprawie kierowania na badania lekarskie przeprowadzone w celu stwierdzenia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem /Dz.U. nr 88 poz. 994/. I tak zgodnie z par. 3 ust. 1 starosta /prezydent miasta na prawach powiatu/ może wydać skierowanie na badanie lekarskie, w trybie określonym w art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, osobie posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdem (...) w przypadku otrzymania (...) informacji wskazujących na występowanie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem lub też zastrzeżeń co do stanu zdrowia osoby kierującej pojazdem.

Kolegium wobec powyższych uregulowań prawnych uznało, iż z uwagi na fakt, że strona uzyskała uprawnienia do kierowania pojazdem na podstawie świadectwa lekarskiego nakazującego powtórną kontrolę stanu zdrowia w okresie 5 lat - skierowanie Witolda Jerzego P. na badania lekarskie było w pełni uzasadnione zważywszy zwłaszcza na znaczący upływ czasu od ich przeprowadzenia.

Zastrzeżenia te organ I instancji podniósł przy rozpatrywaniu wniosku o wymianę prawa jazdy. Przepisy par. 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 26 kwietnia 2000 r. w sprawie wymiany praw jazdy /Dz.U. nr 39 poz. 459 ze zm./ zaś stanowią, że w wydanych w drodze wymiany dokumentach uwzględnia się ograniczenia wynikające ze stanu zdrowia lub możliwości prowadzenia określonego pojazdu. Zdaniem Kolegium organ I instancji był więc uprawniony do wydania zaskarżonej decyzji, zwłaszcza, że strona nie dostarczyła badań lekarskich.

Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 listopada 2001 r. Witold Jerzy P. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze zarzucił on:

1. rażącą obrazę art. 107 Kpa poprzez powoływanie się przez organy na nieadekwatne przepisy prawa materialnego,
2. rażącą obrazę odnośnych przepisów prawa materialnego o ruchu drogowym,
3. inne liczne uchybienia standardom procedury administracyjnej w państwie prawa, które miały faktyczny wpływ na sposób działania urzędników organu, w tym fundamentalnym zasadom art. 6-11 Kpa,
4. tendencyjną treść uzasadnienia organu II instancji; m.in. organ dowolnie ale i selektywnie dobierając okoliczności stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzeczenia pod założone rozstrzygnięcie zachowuje się nie jak arbiter w kontradyktoryjnym sporze ale strona tego sporu wspierająca organ administracji I instancji.

Zarzucając powyższe Witold Jerzy P. wniósł o uchylenie decyzji albo jej zmianę na zgodną z prawem albo rozstrzygnięcie ewentualnej luki prawnej lub zagadnienia prawnego odnoszącego się do uznania praw nabytych w niniejszej sytuacji po 25 latach, zaniechania ewentualnych działań organu albo przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia zgodnie z wytycznymi wyroku.

Rozpatrując sprawę Naczelny Sąd Administracyjny OZ w Lublinie uznał, że istota sporu sprowadza się do interpretacji par. 5 cyt. rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie wymiany praw jazdy. Sąd przyznał, że przepis par. 5 ust. 1 rozporządzenia mówiący, że w wydanych w drodze wymiany dokumentach uwzględnia się ograniczenia wynikające ze stanu zdrowia lub prowadzenia określonego pojazdu nie ma bezpośredniego związku ze skierowaniem na badania lekarskie i dotyczy wymiany prawa jazdy. Jednak ust. 2 par. 5 rozporządzenia w sposób wyraźny stanowi, że "przy wymianie dokumentów stosuje się zasady i tryb postępowania określone w przepisach, o których mowa w par. 2 ust. 1". Ten par. 2 ust. 1 rozporządzenia w sposób wyraźny odsyła do przepisów rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie wydawania uprawnień do kierowania pojazdami /Dz.U. nr 58 poz. 621/ a te kolejno uzależniają wydanie uprawnienia od stwierdzenia stanu zdrowotnego. W ten sposób wymiana prawa jazdy jest powiązana ze stwierdzeniem lekarskim potwierdzającym zdolność kierowania pojazdami silnikowymi i kierowaniem na badania lekarskie.

Zdaniem Sądu materialnoprawną podstawę kierowania na badania lekarskie stanowi art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym i wydane na podstawie jej delegacji - rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 października 1999 r. w sprawie kierowania na badania lekarskie przeprowadzane w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami /Dz.U. nr 88 poz. 994/. Przepisy powyższe stanowią podstawę prawną decyzji. Wobec powyższych ustaleń Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę Witolda P. Na powyższy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Lublinie wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie adwokat Jacek P. pełnomocnik skarżącego Witolda Jerzego P. Pełnomocnik na podstawie art. 173 i art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wnosił o uchylenie w całości wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Lublinie z dnia 10 czerwca 2003 r. zarzucając mu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz wnosił o zasądzenie zwrotu należnych kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zdaniem pełnomocnika skierowanie Witolda Jerzego P. na badanie lekarskie nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Żadna z powołanych podstaw prawnych zaskarżonych rozstrzygnięć nie nakłada na osobę ubiegającą się o wymianę prawa jazdy obowiązku poddania się badaniom lekarskim.

Art. 122 Prawa o ruchu drogowym wymienia wyczerpująco, kiedy istnieje obowiązek poddania się badaniom lekarskim. Nie ma w tym, fundamentalnym dla niniejszej sprawy, przepisie określenia obowiązku poddania się badaniom lekarskim, jak w przypadku skarżącego, ubiegającego się jedynie o wymianę prawa jazdy, wydanego bezterminowo. I wreszcie brak jest również takiego zapisu w rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r., w sprawie wydawania uprawnień do kierowania pojazdami. Przepis ten wymaga orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami jedynie od osoby ubiegającej się o wydanie po raz pierwszy prawa jazdy.

W końcu - jak stwierdza pełnomocnik - podane jako materialnoprawna podstawa kierowania na badania lekarskie, obok art. 122 ustawa - Prawo o ruchu drogowym, rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 października 1999 r. w sprawie kierowania na badania lekarskie (...), wymienia w sposób enumeratywny przypadki kiedy starosta może wydać skierowanie na badanie lekarskie, w trybie określonym w art. 122 ust. 1 ustawy. Zapis ten nie zawiera sytuacji, która mogłaby być zastosowana do powyższego stanu faktycznego.

W komentarzu do art. 122 ustawy - Prawo o ruchu drogowym /W. Kotowski, Ustawa Prawo o ruchu drogowym, komentarz praktyczny, Dom Wydawniczy ABC, 2002/ stwierdza się, że na mocy przepisu ust. 1 pkt 1 badaniom podlegają zarówno osoby, które ubiegają się po raz pierwszy o prawo jazdy, jak również osoby będące już kierowcami, ale starające się o rozszerzenie swych uprawnień. Nie ma więc mowy o obowiązku wykonania takowych w przypadku starania się o wymianę prawa jazdy.

W omawianym przypadku - według pełnomocnika - zarówno organ administracji państwowej jak również Naczelny Sąd Administracyjny przyjął wykładnię rozszerzającą obowiązujących przepisów, a szczególnie przepisów wykonawczych do ustawy. Taka interpretacja, szczególnie przepisów niższego rzędu /rozporządzenia/ określających obowiązki obywateli jest niedopuszczalna i może prowadzić do bardzo niebezpiecznych skutków samowoli urzędniczej. Zakaz rozszerzającej interpretacji przepisów określających obowiązki obywateli wynika wprost z Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna wniesiona przez Witolda Jerzego P. nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. nr 98 poz. 602 ze zm./ stanowi, że badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia.

Wydane jako akt wykonawczy do tej ustawy rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 października 1999 r. w sprawie kierowania na badania lekarskie przeprowadzane w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami /Dz.U. nr 88 poz. 994/, w par. 3 ust. 1 pkt 3 wskazuje, że starosta może wydać skierowanie na badanie lekarskie, w trybie określonym w art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym w przypadku otrzymania informacji wskazującej na występowanie przeciwwskazań do kierowania pojazdem. Odnosząc przedstawiony wyżej stan prawny do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że Prezydent Miasta Lublina wykonujący w tym przypadku zadania starosty miał wszelkie podstawy ku temu by skierować Witolda Jerzego P. posiadającego uprawnienia określonej kategorii, do kierowania pojazdami silnikowymi na badania lekarskie potwierdzające jego zdolność do kierowania tymi pojazdami. W aktach sprawy znajdują się trzy świadectwa lekarskie załączone do dokumentów związanych z uzyskaniem prawa jazdy przez Witolda Jerzego P. /1/ świadectwo lekarskie z dnia 25.10.1967 r. wystawione przez lek. med. Halinę K., /2/ świadectwo lekarskie z 13.08.1970 r. wystawione przez ppłk. lek. Józefa R. oraz /3/ świadectwo lekarskie z 27.10.1971 r. wystawione przez Ambulatorium MSW Szkoły Ruchu Drogowego w P., zawierające identyczne stwierdzenia "konieczna jest powtórna kontrola stanu zdrowia w okresie 5 lat". Wnoszący skargę kasacyjną po otrzymaniu prawa jazdy stwierdzającego posiadanie przezeń uprawnień do kierowania pojazdami w dokumencie tym wymienionymi, badaniom kontrolnym nie poddał się. Stwierdzić w tym miejscu należy, że organ wydający prawa jazdy nie powinien był przy takich zaleceniach zawartych w przedłożonych mu świadectwach lekarskich wydać Witoldowi Jerzemu P. prawa jazdy o charakterze bezterminowym. Stąd też w świetle powołanego art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym prawidłowo postąpił organ administracji publicznej żądając aby zainteresowany wymianą prawa jazdy przedłożył aktualne zaświadczenie lekarskie dokumentujące jego stan zdrowia w wymaganym w tym przypadku zakresie. Okres bowiem ponad 30 lat jaki upłynął od wydania ostatniego świadectwa lekarskiego z dnia 27.10.1971 r. przy nie wykonaniu zaleconych badań kontrolnych może nasuwać zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego. Aby te wątpliwości usunąć winien poddać się on stosownym badaniom lekarskim. Nie ma przy tym żadnego znaczenia okoliczność, że w 1971 roku wydano Witoldowi Jerzemu P. prawo jazdy bezterminowe. W każdym przypadku kiedy właściwy w sprawie organ administracji publicznej uzyska informację mogącą nasuwać zastrzeżenia co do stanu zdrowia osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdem - lub pojazdami określonymi w prawie jazdy - może taką osobę skierować na badania lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem. W tej sprawie jak wykazano zachodziły przesłanki określone w cyt. art. 122 ust. 2 pkt 4 ustawy - Prawo o ruchu drogowym - do wydania przez organ decyzji kierującej Witolda Jerzego P. na badania lekarskie.

Z tych względów skargę kasacyjną należało na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ - oddalić.