Wyrok NSA z 12 października 2004 r., OSK 702/04

Sprawa

w sprawie ze skargi Jarosława J., Michała J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 7 czerwca 2000 r. (...) w przedmiocie podziału nieruchomości - uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną w drodze skargi decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 7 czerwca 2000 r. (...) i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z 17 kwietnia 2000 r.; (...).

Teza

Stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./ może nastąpić tylko w postępowaniu określonym w tym przepisie. Dokonanie tego rodzaju stwierdzenia /ustalenia/ w innym postępowaniu administracyjnym, jako przesłanki rozstrzygnięcia w tym postępowaniu jest równoznaczne z naruszeniem art. 73.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny o rozpoznaniu w dniu 12 października 2004 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Jarosława J., Michała J. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 10 kwietnia 2002 r. II SA/Ka 1450/00

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z 10 kwietnia 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach oddalił skargę Jarosława J. i Michała J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 7 czerwca 2000 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z 17 kwietnia 2000 r., zatwierdzającą projekt podziału nieruchomości, oznaczonej jako działka Nr 1 o powierzchni 746 m2, będącej współwłasnością po 1/2 części Jarosława J. i Michała J. na dwie działki Nr 1/1 o powierzchni 617 m2 i Nr 1/2 o powierzchni 129 m2, przy czym druga z działek została już przeznaczona pod ul. K. W uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono, że podział dokonywany był z urzędu, a jego celem było wydzielenie części nieruchomości faktycznie zajętej pod drogę. Taką możliwość przewiduje art. 97 ust. 3 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zajęta pod drogę część działki została nabyta z mocy prawa przez Skarb Państwa lub właściwą jednostkę samorządu terytorialnego. Wszczęcie postępowania podziałowego znajduje więc oparcie w art. 97 ust. 4 i art. 95 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nabycie własności części działki zajętej pod drogę nastąpiło bowiem na cel publiczny i na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawę reformującą administrację publiczną. Późniejsza zmiana tego przepisu /z dnia 11 kwietnia 2001 r./, według której nie wydaje się w takiej sytuacji decyzji o podziale, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie. Sam podział jest prawidłowy i jego dokonanie nie przekreśla odszkodowawczych roszczeń skarżących.

W skardze kasacyjnej Jarosław J. i Michał J. zarzucając naruszenie art. 95 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 46 poz. 543 ze zm./ i art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./ wnoszą o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołując się na rewizję nadzwyczajną Rzecznika Praw Obywatelskich, podkreśla się, że art. 95 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami mógłby w tej sprawie mieć zastosowanie wówczas, gdyby właściwy wojewoda wydał decyzję w trybie art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 23 października 1998 r. Organy wydające w tej sprawie decyzje nie były zaś właściwe do ustalenia nabycia własności gruntu zajętego na drogę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Należy podzielić sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut o naruszeniu art. 95 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i art. 73 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisów wprowadzających ustawy reformujące administrację publiczną. Pierwszy z tych przepisów istotnie pozwala, niezależnie od ustaleń planu zagospodarowania przestrzennego, na wydzielenie części nieruchomości, której własność lub użytkowanie wieczyste zostały nabyte z mocy prawa. Nie obejmuje to jednak obecnie przypadków nabycia własności nieruchomości z mocy prawa na podstawie art. 73 ust. 1 wspomnianych Przepisów wprowadzających, wobec jednoznacznej regulacji zawartej w art. 73 ust. 3 lit. "a" tych Przepisów, wprowadzonej nowelą z 2001 r. Według art. 73 omawianych przepisów wprowadzających obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji, art. 95 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie miał również przy tego rodzaju nabyciu nieruchomości zastosowania, przy braku wymaganej przez art. 73 ust. 3 decyzji właściwego wojewody.

Art. 73 ust. 1 Przepisów wprowadzających w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej /a także późniejszym/ przewiduje swoistą nacjonalizację, a także nabycie przez jednostki samorządu terytorialnego w określonych w tym przepisie przypadkach, własności nieruchomości z mocy prawa. Według ust. 3 art. 73 podstawą ujawnienia Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w księdze wieczystej, jest ostateczna decyzja wojewody.

Decyzja ta jest więc wprawdzie decyzją deklaratoryjną ale decyzją konieczną, bo jej istnienie jest niezbędne dla wywołania określonych skutków. Według tezy pierwszej wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2002 r. /IV CKN 1071/00 - OSNC 2003 nr 9 poz. 120/ ostateczna decyzja wojewody, stwierdzająca nabycie z mocy prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego /art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, stanowi wyłączny dowód nabycia własności.

Tezę tę należy podzielić przy wzięciu pod uwagę wskazanego wyżej charakteru omawianej decyzji.

Stwierdzenie nabycia z mocy prawa lub Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego na podstawie art. 73 Przepisów wprowadzających, może nastąpić tylko w postępowaniu określonym w tym przepisie. Dokonanie tego rodzaju stwierdzenia /ustalenia/ w innym postępowaniu administracyjnym, jako przesłanki rozstrzygnięcia w tym postępowaniu jest równoznaczne z naruszeniem art. 73.

Powyższa zasada przesądza również o naruszeniu zarówno przez zaskarżony wyrok jak i poprzedzające go decyzje organów administracji art. 95 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z tych względów na podstawie art. 188, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 193 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało uchylić zaskarżony wyrok i w wyniku rozpoznania skargi - aprobowane przez ten wyrok decyzje organów administracji.

Według art. 183 par. 1 tego Prawa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza pełne związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Sąd rozpoznając skargę kasacyjną nie jest natomiast związany wskazanym przez skarżącego sposobem wzruszenia zaskarżonego wyroku. Wydane więc zostało rozstrzygnięcie uchylające zaskarżony wyrok i rozpoznające skargę, choć wniosek skargi kasacyjnej obejmował żądanie uchylenia tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.