Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 lutego 2004 r. II SA 1493-1494/02 oddalił skargę Stanisława A. i Ewy P. na decyzję Wojewody M. z 3 kwietnia 2002 r. (...) w przedmiocie ewidencji gruntów.
Decyzja Wojewody M., której dotyczy powyższy wyrok utrzymuje w mocy decyzję Burmistrza Gminy W.-C. z 4 stycznia 2002 r. (...) odmawiającą wprowadzenia żądanej przez Stanisława A. i Ewę P. zmiany wpisu władających dla działek nr 99, 100, 23, 72 na podstawie postanowienia sądu o nabyciu praw do spadku.
Organ odwoławczy stwierdził, że zasady prowadzenia ewidencji gruntów i dokonywanie w niej zmian reguluje ustawa z 17.05.1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne /Dz.U. 2000 nr 100 poz. 1086 ze zm./ oraz rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29.03.2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków /Dz.U. 2001 nr 38 poz. 454/. W świetle art. 20 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, w ewidencji gruntów wykazuje się właściciela, a w odniesieniu do gruntów państwowych i komunalnych - inne osoby fizyczne lub prawne, w których władaniu znalazły się grunty i budynki. W ewidencji gruntów rejestrowane są stany prawne i faktyczne wynikające z prawomocnych decyzji i orzeczeń administracyjnych oraz aktów notarialnych. Wykazanie osoby władającej gruntem państwowym /obecnie i komunalnym/ bez konieczności udokumentowania sprawowanego władztwa stosownym tytułem prawnym, było możliwe przy zakładaniu ewidencji gruntów w oparciu o przepisy dekretu z 2.02.1955 r. o ewidencji gruntów i budynków /Dz.U. nr 6 poz. 32/ oraz zarządzenia Ministrów Rolnictwa i Gospodarki Komunalnej z 20.02.1969 r. w sprawie ewidencji gruntów. Zapis ustalający stan władania może ulec zmianie tylko na podstawie ww. dokumentów regulujących prawo do władania gruntami na rzecz osób ubiegających się o wpis w rejestrze gruntów. Spadkobranie, o którym jest mowa w Kodeksie cywilnym odnosi się natomiast do pojęcia własności, a nie władania gruntem. Stąd też wprowadzenie w ewidencji gruntów zmiany dotyczącej osób fizycznych władających działką w oparciu o postanowienie sądu stwierdzające nabycie spadku, uznano za bezpodstawne.
Powyższą decyzję zaskarżyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego Stanisław A. i Ewa P. wnosząc o jej uchylenie.
Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 22 ust. 2 i 3 oraz art. 51 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne w związku z "art. 24" zarządzenia Ministrów Rolnictwa i Gospodarki Komunalnej z 20.02.1969 r. Skarżący podnosili, że w swoim wniosku żądali nie zmiany wpisu w ewidencji lecz sprostowania wpisu. Wpisanie bowiem w ewidencji gruntów tylko niektórych osób w odniesieniu do przedmiotowych działek, a pominięcie innych było oczywistym błędem organu i błąd ten powinien być sprostowany w trybie przepisów Kpa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargę stwierdził, że nie ma ona uzasadnionych podstaw.
Organu obu instancji odmawiając skarżącym dokonania zmian w ewidencji gruntów w odniesieniu do nieruchomości będących w posiadaniu skarżących, nie naruszyły ani przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 20 i 51 ustawy z 17.05.1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, ani przepisów postępowania administracyjnego, a zwłaszcza art. 113 Kpa w takim stopniu, że mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z art. 20 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy, w ewidencji wykazuje się właściciela, a w odniesieniu do gruntów państwowych i samorządowych, inne osoby fizyczne i prawne, w których władaniu znajdują się grunty i budynki lub ich części, a w myśl art. 51 tejże ustawy w ewidencji założonej na podstawie dekretu z 2.02.1955 r. o ewidencji gruntów i budynków oprócz właściciela do czasu uregulowania tytułu własności wykazuje się także osobę władającą. Wymieniony przepis art. 51 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne zamieszczony został w rozdziale przepisy przejściowe i końcowe cyt. ustawy i w okresie przejściowym wprowadzenia w życie instytucji określonych w tej ustawie stanowił gwarancję dla władającego, uwidocznionego w dotychczasowej ewidencji aż do czasu uregulowania prawa własności - gruntu nie stanowiącego własności państwowej lub komunalnej będzie wykazywany jako podmiot w ewidencji gruntów.
Jednakże przepis ten nie może stanowić podstawy do zmiany w ewidencji gruntów w sprawach wszczętych po 1 lipca 1989 r. Skarżący nie przedstawili w czasie wydawania zaskarżonych decyzji, że są właścicielami przedmiotowych działek, a ich poprzednicy prawni przed 1.07.1989 r. zostali wpisani jako osoby władające. Obecnie legitymują się oni odpowiednimi dokumentami - tytułami własności przedmiotowych działek w postaci postanowienia Sądu Rejonowego dla W.-M. z 17.01.2003 r. (...), wyrokami tegoż sądu z 27.11.2003 r. (...) i z 28.01.2004 r. (...), które to dokumenty mogą stanowić podstawę dokonania zmiany wpisów w ewidencji gruntów. Jednakże organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję opierał się na stanie faktycznym i prawnym wykazanym przez stronę do czasu podjęcia decyzji i dlatego nie mógł powyższych dokumentów uwzględnić, gdyż strona uzyskała je po wydaniu decyzji. Obecnie na podstawie uzyskanych tytułów własności skarżący będą mogli wnosić o dokonanie zmian w ewidencji gruntów w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości w zakresie uwidocznienia nowych właścicieli tych działek. Za bezpodstawny według Sądu uznać należało zarzut, że organy nie rozpoznały sprawy w trybie sprostowania wpisów w ewidencji na podstawie przepisów Kpa /art. 113 Kpa/.
Zmiana kręgu osób uwidocznionych w ewidencji jako osoby władające nieruchomością nie może być dokonywana w trybie art. 113 par. 1 Kpa, który dotyczy jedynie sprostowania oczywistych omyłek pisarskich i rachunkowych.
Zmiana w ewidencji gruntów dokonuje się na podstawie prawomocnych orzeczeń sądowych, aktów notarialnych, ostatecznych decyzji administracyjnych, a także innych aktów normatywnych.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wnieśli Ewa P. oraz Stanisław A. reprezentowani przez adwokata Przemysława K., zaskarżając wyrok ten w całości. Skargę kasacyjną oparto na: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie art. 22 ust. 2 i 3 w powiązaniu z art. 51 Prawa geodezyjnego i kartograficznego, 2/ naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powołując się na przedstawione zarzuty wnoszono o zmianę zaskarżonego wyroku i uchylenie poprzedzających go decyzji Wojewody M. z 3.04.2002 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Burmistrza Gminy W.-C. z 4.01.2002 r., bądź uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zdaniem wnoszących skargę kasacyjną, błędnie przyjmuje Wojewódzki Sąd Administracyjny, że przepis art. 51 ustawy z 17.05.1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne nie może stanowić podstawy do zmiany w ewidencji gruntów w sprawach wszczętych po 1 lipca 1989 r. Błędnie też Sąd przyjmuje, że poprzednicy prawni skarżących zostali wpisani jako osoby władające.
Z treści uzasadnienia decyzji z 4.01.2002 r. wydanej z up. Burmistrza Gminy W.-C. wynika, że do ewidencji poszczególnych działek wpisane zostały w sposób dowolny różne osoby spośród poprzedników prawnych skarżących, a zamiast jednej z nich Janiny A. tylko jej córka Zofia S. z pominięciem syna Janiny A. skarżącego Stanisława A. Natomiast co do każdej z tych działek powinni być wpisani rzeczywiście nimi władający Janina A., Franciszek U. i Boleslaw U., później zaś Stanisław U., Zofia S. i Ewa P. - tj. ich następcy prawni.
Nierozważenie powyższych okoliczności uzasadnia zarzut naruszenia przepisów postępowania /art. 141 par. 4 Przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi/, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Sąd nie powinien był odrzucać możliwości, a nawet potrzeby rozważenia sprawy w aspekcie wskazanego przez skarżących przepisu art. 113 par. 1 Kpa. Wbrew stanowisku Sądu, przepis ten dotyczy nie tylko "błędów pisarskich i rachunkowych" ale również innych oczywistych omyłek. Do nich niewątpliwie zaliczyć można omyłkowe pominięcie jako władających osób, których władanie a nie tylko własność, nigdy dotąd nie było kwestionowane co do całej ich nieruchomości /czego dowodem były decyzje wywłaszczeniowe/.
Według skarżących Sąd powinien był z całą powagą potraktować zarzut pobieżnego i w konsekwencji wadliwego sporządzenia protokołów przy zakładaniu ewidencji.
Zarzuty te skarżący ujęli w następujących stwierdzeniach, że:
- nie byli powiadomieni o dokonywaniu ww. czynności
- "protokoły" te nie zostały sporządzone przy ich udziale
- protokoły te nie zostały im udostępnione
- również przed wydaniem decyzji nie poinformowano ich, ani o ich sporządzeniu ani o ich treści.
Sprostowanie oczywistej omyłki dodatkowo uzasadnia treść złożonego postanowienia Sądu Rejonowego dla W.-M. z 17.01.2003 r. (...), którego przesłanką był ustalony przez Sąd stan ówczesnego władania nieruchomością obejmującą przedmiotowe działki. Natomiast zupełnie inną kwestią jest istniejąca obecnie możliwość zaktualizowania ewidencji gruntów w oparciu o ostatnie orzeczenie sądu powszechnego w przedmiocie ustalonego prawa własności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Wniosek Ewy P. i Stanisława A. o dokonanie korekty wpisów w ewidencji gruntów w odniesieniu do osób władających działkami nr 99, nr 100, nr 23 i nr 72 został załatwiony decyzjami organów administracji publicznej wydanymi w styczniu i kwietniu 2002 r. - Podstawę prawną rozstrzygnięcia tych decyzji stanowiły przepisy ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne /Dz.U. 2000 nr 100 poz. 1086 ze zm./ oraz rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29.03.2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków /Dz.U. nr 38 poz. 343/. Stosownie do postanowień art. 20 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy, w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się właściciela, a w odniesieniu do gruntów państwowych i samorządowych - inne osoby fizyczne lub prawne, w których władaniu znajdują się grunty i budynki lub ich części. Zasada zatem jest, że w ewidencji gruntów ujawnia się przede wszystkim właściciela.
Natomiast w przypadku gruntów państwowych i samorządowych wykazuje się także podmioty, w których władaniu znajdują się te grunty. Również w sytuacji określonej w par. 10 ust. 2 ww. rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków to jest w przypadku braku danych dotyczących właściciela nieruchomości w ewidencji wykazuje się dane osób i jednostek organizacyjnych, które tymi nieruchomościami władają. Ta sytuacja jednak w niniejszej sprawie nie zachodziła ponieważ grunty - działki, których dotyczył wniosek skarżących, objęte były działaniem dekretu z 26.10.1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy /Dz.U. nr 50 poz. 279/ i w momencie rozpatrywania wniosku stron w przedmiocie zmian w ewidencji gruntów jako ich właściciel w stosownych Księgach wieczystych wykazana była Gmina Warszawa Centrum. Zgodnie z par. 12 ust. 1 rozporządzenia, o którym wyżej mowa, prawa właścicieli i podmiotów władających nieruchomościami uwidocznione są w ewidencji na podstawie:
- wpisów dokonanych w księgach wieczystych,
- prawomocnych orzeczeń sądowych,
- umów notarialnych dotyczących ustanowienia lub przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości /z wyłączeniem umów dotyczących użytkowania wieczystego gruntów i własności lokali/,
- ostatecznych decyzji administracyjnych,
- dyspozycji zawartych w aktach normatywnych,
- umów dzierżawy, o których mowa w par. 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.
Jeżeli brak jest danych dotyczących właścicieli nieruchomości o wykazaniu w ewidencji osób i jednostek organizacyjnych władających tymi nieruchomościami, orzeka w drodze decyzji starosta /par. 12 ust. 2 rozporządzenia/. W świetle powyższego w zasadzie władanie, które wykazywane jest w ewidencji gruntów ma charakter. nie tylko faktyczny - wykonywania faktycznego władztwa nad rzeczą - ale i prawny - opiera się bowiem na odpowiednim tytule prawnym. W czasie rozpatrywania przez organy administracji publicznej wniosku skarżących o dokonanie zmian w ewidencji gruntów działki, których zmiany te miałyby dotyczyć, były w Księgach wieczystych wykazywane jako stanowiące własność jednostki samorządu terytorialnego. W takiej sytuacji stosownie do zapisu art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne, zainteresowani mogliby być ujawnieni w ewidencji gruntów obok właściciela nieruchomości jako władający nią, pod warunkiem jednak gdyby wykazali tytuł prawny, na którym opierało się ich władztwo. Postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku załączone do wniosku o dokonanie zmian w ewidencji gruntów nie mogły stanowić dostatecznej podstawy do ujawnienia skarżących jako władających wymienionymi we wniosku działkami. I tak Janina A., której spadkobiercą jest Stanisław A. w ogóle nie była wymieniona w ewidencji gruntów jako władająca którąkolwiek z objętych wnioskiem działek. Zatem postanowienie Sądu o stwierdzenie nabycia spadku po niej nie mogło - bez dokumentu wskazującego tytuł do władania - stanowić podstawy do ujawnienia w ewidencji jako władającego jej spadkobiercy.
Z kolei Ewa P. jako spadkobierca Bolesława U. była ujawniona obok swego spadkobiercy jako władający w ewidencji gruntów dotyczącej działki nr 23. Samo postanowienie Sądu Rejonowego dla W.-M. z 8.10.1991 r. (...) o stwierdzeniu nabycia przez Ewę P. spadku po Bolesławie U. bez przedstawienia tak jak i w przypadku Stanisława A. dowodów wskazujących legitymację władania, nie dawało podstawy do wykazania jej w ewidencji gruntów jako władającej działkami nr 99 i nr 100 oraz działką nr 72 jak tego domagali się skarżący we wniosku o "dokonanie korekty" wpisów odnośnie władających w ewidencji gruntów dotyczących ww. działek. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej art. 51 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne nie mógł stanowić podstawy prawnej do wykazania skarżących w ewidencji gruntów jako władających. Przepis ten bowiem odnosi się do stanu jaki w zakresie ewidencji gruntów i budynków istniał w dniu wejścia w życie powyższej ustawy, gwarantując osobom wykazanym w ewidencji założonej na podstawie dekretu z 2.02.1955 r. o ewidencji gruntów i budynków jako władające, że w takim charakterze będą ujawnione do czasu uregulowania tytułu własności do gruntu.
Natomiast nie dawał przepis ten podstawy do prowadzenia postępowania dotyczącego wpisania do ewidencji określonego podmiotu jako władającego w oparciu o dotychczasowe zasady.
Osoby objęte cyt. art. 51 winny stosownie do treści art. 22 ust. 2 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne zgłaszać organowi prowadzącemu ewidencję gruntów i budynków wszelkie zmiany danych objętych ewidencją gruntów i budynków.
Zmiana zapisu w ewidencji w wyniku zgłoszonej zmiany danych, będzie przeprowadzona w tym przypadku na podstawie obowiązujących w tej materii przepisów ustawy z 17.05.1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz wydanego w jego wykonaniu rozporządzenia z 29.03.2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków.
Błędny jest pogląd wyrażony w skardze kasacyjnej, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny bezpodstawnie przyjął, iż w sprawie nie ma zastosowania art. 113 par. 1 Kpa.
W tej kwestii Sąd zajął prawidłowe stanowisko w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzając, że zmiana kręgu osób uwidocznionych w ewidencji jako osoby władające nieruchomością nie może być dokonywana w trybie art. 113 par. 1 Kpa, który dotyczy jedynie sprostowania błędów pisarskich i rachunkowych oraz innych oczywistych omyłek.
W tym trybie może być jedynie sprostowana decyzja administracyjna, a nie dokonana zmiana w zbiorze informacji jaką jest ewidencja gruntów.
To, że po wniesieniu skargi na decyzję Wojewody M. z 3.04.2002 r. Skarżący dysponowali postanowieniem Sądu Rejonowego dla W.-M. Wydział I Cywilny z 17.01.2003 r. (...) stwierdzającym nabycie przez ich poprzedników prawnych przez zasiedzenie własności działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi 99, 100, 72 i 23 nie może być argumentem wskazującym na niewłaściwe załatwienie przez organy administracyjne wniosku stron o dokonanie zmian w ewidencji gruntów. Orzeczenie to bowiem uzyskali skarżący już po zakończeniu postępowania administracyjnego wszczętego ich wnioskiem, o którym wyżej.
Nie może to zatem rzutować na legalność wydanych w tej sprawie decyzji na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Powyższe wskazuje, że skarga kasacyjna wniesiona przez Ewę P. i Stanisława A. nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Z tych względów na podstawie art. 184 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ skargę kasacyjną należało oddalić.