Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 stycznia 2004 r. oddalił skargę Anny i Krzysztofa Ł. złożoną na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 26 kwietnia 2002 r., którą została utrzymana w mocy decyzja Wojewody (...) z dnia 7 listopada 2001 r. stwierdzająca nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia 10 czerwca 1998 r. orzekającej o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S., oznaczonej jako działka nr 387/7 w prawo własności na rzecz Anny i Krzysztofa Ł. W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w S., której dotyczy postępowanie nadzorcze, winna uwzględniać stan faktyczny i prawny istniejący w dacie jej wydania. W dacie wydania decyzji tj. w dniu 10 kwietnia 1998 r. przepis art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 123 poz. 791 ze zm./ stanowił, że przepisy tej ustawy stosuje się do osób fizycznych, które nabyły prawo użytkowania wieczystego przed dniem jej ogłoszenia i złożą wniosek o przekształcenie do dnia 31 grudnia 2000 r.
Anna Ł. nie nabyła prawa użytkowania wieczystego przed dniem ogłoszenia ustawy tj. przed dniem 9 października 1997 r. Fakt nabycia przez Krzysztofa Ł. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości wraz z Arkadiuszem G. jako wspólników spółki cywilnej "F." na zasadzie wspólności wspólników spółki cywilnej /akt not. z dnia 10 maja 1995 r./ nie oznacza, że prawo to weszło do majątku wspólnego skarżących. Majątek spółki cywilnej jest odrębny od majątku osobistego każdego ze wspólników i ma charakter wspólności łącznej. Dlatego do stosunków majątkowych wspólników spółki cywilnej nie mają zastosowania przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przystąpienie Anny Ł. do spółki cywilnej "F." w miejsce Arkadiusza G. z dniem 12 sierpnia 1996 r., nie spowodowało, że z tą datą Anna Ł. nabyła prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Obowiązujący w dacie przystąpienia do spółki Anny Ł. art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntowej i wywłaszczeniu nieruchomości/t.j. Dz.U. 1989 nr 14 poz. 74 ze zm./ stanowił, że oddanie w użytkowanie wieczyste i przeniesienie tego prawa w drodze umowy wymaga wpisu do księgi wieczystej. Fakt taki nie miał miejsca. Dopiero aktem notarialnym z dnia 22 stycznia 1998 r. doszło do przeniesienia prawa użytkowania wieczystego przez Arkadiusza G. na rzecz Anny Ł. W par. 9 aktu został zawarty wniosek stron o wpis w księdze wieczystej użytkowania wieczystego na rzecz Krzysztofa Ł. i Anny Ł., ale ustalenia pozwalają na przyjęcie, że wpis na pewno nie miał miejsca 9 października 1997 r. Wobec tego, że Anna Ł. nie nabyła przed 9 października 1997 r. użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, to decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia 10 czerwca 1998 r. zdaniem sądu została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Dopiero ustawa z dnia 3 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 156 poz. 1020/, która weszła w życie z dniem 5 stycznia 1999 r. rozszerzyła krąg osób, do której stosuje się przepisy ustawy, a mianowicie na osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób fizycznych, które nabyły prawo użytkowania wieczystego przed określoną przepisami tej ustawy datą.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli Anna i Krzysztof Ł. za pośrednictwem swego pełnomocnika- radcy prawnego, zarzucając:
1/ naruszenie prawa materialnego art. 32 par. 1, 35, 36 i 43 par. 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r.- o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 123 poz. 781/;
2/ naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania, a w szczególności art. 146 par. 2 Kpa.
W konkluzji skarżący wnoszą o uchylenie wyroku sądu oraz decyzji Prezesa Urzędu Rozwoju Miasta z 26 września 2002 r. i decyzji Wojewody (...) z dnia 7 listopada 2001 r. stwierdzającej nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia 10 czerwca 1998 r.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że zgodnie z art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, między małżonkami Anną i Krzysztofem Ł. powstała wspólność majątkowa. Zdaniem skarżących udziały Krzysztofa Ł. w spółce cywilnej należą do wspólności ustawowej i małżonkowie Ł. byli wspólnikami łącznymi przypadającego im udziału w spółce jaką zawarł Krzysztof Ł. z Arkadiuszem G. Nabycie przez Krzysztofa Ł. z Arkadiuszem G. aktem notarialnym z 17 stycznia 1995 r. użytkowania wieczystego nieruchomości było zdaniem skarżących w ramach majątku wspólnego.
Anna i Krzysztof Ł. byli zatem w dniu ogłoszenia ustawy tj. 9 października 1997 r. współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości w ramach wspólności łącznej wspólników cywilnych a zarazem ustawowej wspólności małżeńskiej. Wniosek o przekształcenie został złożony przed 31 grudnia 2000 r., a więc w terminie przewidywanym w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 123 poz. 781/. Prawa tego nie niweczy fakt, że złożyli wniosek bez udziału małżeństwa G. Wobec tego, że małżonkowie G. przenieśli swoje prawa na Annę Ł. przed datą wydania decyzji z dnia 10 czerwca 1998 r. to ich prawo do przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności stało się bezprzedmiotowe. Natomiast Anna i Krzysztof Ł. wywodzą swoje prawo do żądania przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności z faktu, że są współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości przed 9 października 1997 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje;
Jak było już wyżej wskazane istotą rozpatrywanej sprawy jest stwierdzenie czy Kierownik Urzędu Rejonowego w S. rażąco naruszył prawo wydając w dniu 10 czerwca 1998 r. decyzję o przekształceniu na wniosek Anny i Krzysztofa Ł. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przy ul. S. w prawo własności zgodnie z ustawą z dnia 4 września 1997 r. - o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 123 poz. 781/. Zgodnie z treścią powyższej ustawy, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r., w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania przedmiotowej decyzji, przekształcenie prawa wieczystego użytkowania nieruchomości w prawo własności mogło nastąpić w wypadku gdy były kumulatywnie spełnione następujące warunki: osoba fizyczna nabyła prawo użytkowania wieczystego przed dniem ogłoszenia ustawy tj. przed 9 października 1997 r. i złożyła wniosek o przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności do dnia 31 grudnia 2000 r. W sprawie niniejszej bezsporną okolicznością jest, że spełniony został jeden z tych warunków, a mianowicie warunek dotyczący daty złożenia wniosku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, który nastąpił w dniu 26 lutego 1998 r.
Jak wynika z akt sprawy /akt notarialny z dnia 10 maja 1995 r./ użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości przysługiwało wspólnikom spółki cywilnej "F." tj. Krzysztofowi Ł. i Arkadiuszowi G. Zgodnie z doktryną prawa rzeczowego wspólnikom spółki cywilnej przysługuje prawo własności, a także prawo użytkowania wieczystego nabyte w ramach spółki na zasadach wspólności łącznej. W wyroku z dnia 20 sierpnia 2002 r. /III SA 3153/01 - OSP 2004 z. 11 poz. 134/ Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż majątek spółki jest odrębny od majątku osobistego każdego ze wspólników i ma charakter wspólności łącznej /art. 196 Kc/. Wspólność łączna oznacza niepodzielność majątku. Konsekwencją niepodzielności majątku wspólnego jest jego nienaruszalność, co oznacza, że wspólnik nie może rozporządzać /zbywać/ ani udziałem w tym majątku, ani udziałem w poszczególnych jego składnikach. Pogląd ten znajduje pełne poparcie w doktrynie prawa cywilnego.
Współwłasność łączna nie jest samoistnym stosunkiem prawnym. Zawsze pozostaje w ścisłym związku ze stosunkiem prawnym o charakterze osobistym. Jedyną cechą wspólną każdej współwłasności łącznej jest niemożliwość rozporządzania przez uprawnionych prawami przysługującymi im we współwłasności. /por. E. Skowrońska-Bocian, komentarz do Kc pod. redakcją K. Pietrzykowskiego, tom I, s. 471, Warszawa 1999/.
W 1996 r. Arkadiusz G. wystąpił ze spółki cywilnej a na jego miejsce weszła Anna Ł., mimo to nie stała się ona w drodze tej czynności prawnej współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości. Nie ulega wątpliwości, iż zgodnie z treścią art. 233 Kc użytkowanie wieczyste jest prawem zbywalnym, podlega dziedziczeniu oraz egzekucji. Na mocy art. 237 Kc do przeniesienia użytkowania wieczystego stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu własności nieruchomości. Przeniesienie prawa użytkowania wieczystego wymaga więc w szczególności zachowania formy aktu notarialnego oraz konstytutywnego wpisu w księdze wieczystej - art. 27 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U nr 115 poz. 741/. Zmiana strony umowy jaką jest umowa spółki cywilnej absolutnie nie może być alternatywną formą przeniesienia prawa użytkowania wieczystego. Aktem notarialnym z dnia 22 stycznia 1998 r. Arkadiusz G. sprzedał Annie Ł. swoje roszczenia do udziału w prawie użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, natomiast wpis do księgi wieczystej Anny Ł. w zakresie praw przysługujących jej w stosunku do nieruchomości nastąpił 21 kwietnia 1998 r. Skutkiem powyższych czynności było bez wątpienia stanie się przez Annę Ł. współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości. Należy podkreślić, że w dniu 12 września 1996 r. po rozwiązaniu spółki wspólnicy dokonali rozliczenia w zakresie korzyści oraz zobowiązań spółki, a nie w zakresie nabytej nieruchomości /dowód- umowa z dnia 22 stycznia 1998 r./.
Jak wskazano wyżej zgodnie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. - o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 123 poz. 781/, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania skarżonej decyzji, przepisy tej ustawy stosuje się do osób fizycznych, które nabyły prawo użytkowania wieczystego przed dniem ogłoszenia ustawy tj. 9 października 1997 r. i złożyły wniosek o dokonanie przekształcenia do dnia 31 grudnia 2000 r.
W świetle powyższych ustaleń nie został spełniony drugi warunek art. 1 ust. 2 ustawy dnia 4 września 1997 r. - o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 123 poz. 781/, gdyż nabycie użytkowania wieczystego co do 1/2 nieruchomości przez Annę Ł. nastąpiło po wejściu w życie ustawy tj. po 1 stycznia 1998 r., a nie przed 9 października 1997 r. czyli przed dniem ogłoszenia ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności.
Tym samym Kierownik Urzędu Rejonowego w S. wydając w dniu 10 czerwca 1998 r. decyzję w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości rażąco naruszył przepisy ustawy. W tym świetle bezzasadne są zarzuty skarżących odnoszące się zarówno do naruszenia art. 1 ust. 2 ustawy jak i art. 36 i art. 43 par. 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W rozważanej sytuacji należy podkreślić odrębność uprawnień małżonków wynikających ze wspólności łącznej powstałej w oparciu o zasady ustawowej wspólności małżeńskiej a uprawnień przysługujących im na podstawie wspólności łącznej będącej konsekwencją współuczestniczenia w spółce cywilnej. W wypadku przyjęcia innego założenia, można by kwestionować w ogólne dopuszczalność czy sens zawarcia umowy spółki cywilnej między małżonkami, gdyż w wypadku istnienia między małżonkami wspólności ustawowej, umowa taka nie oddziaływałaby w jakikolwiek sposób na stosunki majątkowe między nimi. Nie zasługuje również na uwzględnienie podnoszony przez skarżących zarzut naruszenia art. 146 par. 2 Kpa. Wskazany przepis odnosi się do sytuacji, w której nie uchyla się decyzji jeśli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Przedmiotowa decyzja została uchylona w wyniku zaistnienia przesłanki warunkującej stwierdzenie jej nieważności tj. rażącego naruszenie prawa, a nie na skutek zaistnienia podstaw do wznowienia postępowania. Fakt nowelizacji ustawy stanowiącej podstawę pierwotnego rozstrzygnięcia organu administracji, również nie wpływa na zmianę oceny w zakresie zgodności przedmiotowej decyzji z prawem obowiązującym w dniu jej wydania. Ustawa z dnia 3 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 156 poz. 1020/, zmieniająca regulację dotyczącą terminu nabycia prawa użytkowania wieczystego, od którego zależy możliwość dokonania przekształcenia tego prawa w prawo własności w trybie przewidzianym w ustawie, weszła w życie 5 stycznia 1999 r. Zgodnie z treścią ustawy nowelizującej jej przepisy stosuje się tylko do spraw wszczętych, lecz nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie. Tym samym przy ocenie zgodności z prawem przedmiotowej decyzji stosuje się przepisy ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności w ich pierwotnym brzmieniu. W świetle powyższych ustaleń orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, utrzymujące w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, którą została utrzymana decyzja Wojewody (...) stwierdzająca nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. odpowiada prawu.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ orzekł jak w sentencji.