Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 24 lutego 2004 r. sygn. akt SA/Bk 1142/03 oddalił skargę B. i P. S. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd powołał się na prawomocną i ostateczną decyzję nakazującą B. i P. małż. S. rozbiórkę samowolnie dokonanej nadbudowy nad gankiem budynku mieszkalnego oraz tarasu przy tym budynku. Wyrokiem z dnia 17 października 2002 r. Naczelny Sąd. Administracyjny oddalił skargę na decyzję ostateczną z dnia 15 kwietnia 2002 r. wydaną w tej sprawie.
Po wszczęciu postępowania egzekucyjnego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] w przedmiocie wykonania tego obowiązku B. i P. S. wystąpili z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego motywując wniosek trudną sytuacją rodzinną i brakiem środków na dokonanie rozbiórki i rekonstrukcji domu.
Postanowieniem z dnia [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] Nr [...], wystawionego w celu wykonania rozbiórki samowolnie wykonanej rozbudowy budynku małż. S. Organ wskazał, że w sprawie nie zaistniała żadna z przyczyn wymienionych w art.59 § 1 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego. Na skutek odwołania się od tego postanowienia przez małż. S. Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Białymstoku, postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy wymienione wyżej postanowienie z dnia [...]. Na to ostatnie postanowienie B. i P. S. wnieśli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze tej zakwestionowali zasadność nałożonego na nich obowiązku rozbiórki nadbudowy domu. Stwierdzili, że są w trudnej sytuacji materialnej a egzekucja nałożonego na nich obowiązku pozbawi ich dachu nad głową. Skarżący podnieśli, że postępowanie zostało wszczęte na skutek "fałszywego oskarżenia niejakiego H. B.". Wnieśli też o przesłuchanie wnioskowanych skargą świadków i dopuszczenie dowodu z opinii rzeczoznawcy budowlanego G. K. dla wykazania, że przedmiotowa nadbudowa domu nie zagraża bezpieczeństwu ludzi.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone nią postanowienia odpowiadają obowiązującemu prawu. Przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego w sposób wyczerpujący są wymienione w art.59 § 1 i § 2 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.). Organy obu instancji trafnie stwierdziły, że w sprawie nie zaistniała żadna z ustawowych przesłanek uzasadniających umorzenie tego postępowania. W szczególności nie stanowią podstawy do umorzenia postępowania powody wskazane w treści skargi małż. S. Ze skargi tej w sposób oczywisty wynika, iż skarżący kwestionują, istnienie i zasadność nałożonego na nich obowiązku rozbiórki części domu. Jest to niedopuszczalne wobec prawomocnego zakończenia postępowania prowadzonego w przedmiocie dokonanej przez nich samowoli budowlanej. Również z przepisu art.29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wprost wynika zakaz badania przez organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W tej sytuacji ani organy administracyjne, ani Sąd nie mogły dopuszczać w niniejszym postępowaniu wnioskowanych dowodów, które w zamierzeniu wnioskodawców miały wykazać zbędność rozbiórki dobudowanej przez nich części domu.
Zdaniem Sądu nie uzasadniają również skargi wskazane w niej fakty świadczące o trudnej sytuacji skarżących. Sytuacja ta nie może być powodem uwzględnienia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. i P. małż. S., reprezentowani przez adw. J. C., zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art.59 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez nie rozważenie tego, iż świadczenie niepieniężne, polegające na obowiązku rozbiórki nadbudowy werandy i ganku, jest niewykonalne z przyczyn faktycznych, gdyż naruszy konstrukcję całego budynku i zagrozi bezpieczeństwu osób w nim zamieszkałych oraz z przyczyn prawnych bowiem egzekwowanie obowiązku rozbiórki jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
W uzasadnieniu skargi podnosi się, iż zarówno organy jak i Sąd argumenty stron, że rozbiórka budynku "pozbawi ich dachu nad głową" potraktowały powierzchownie stojąc na stanowisku swoistego legalizmu. Uznano, że skoro wcześniej był orzeczony nakaz rozbiórki to skarżący tego nakazu nie mogą obecnie kwestionować. Strony działały bez pełnomocnika, jeśli się jednak "wczyta"' i wgłębi w ich intencje to okazuje się, iż podnosili oni zarzut, że egzekucja polegająca na obowiązku rozbiórki jest niewykonalna, zaś jej wykonanie "pozbawi ich dachu nad głową". Nie uwzględnienie tego i niezbyt wnikliwe rozpoznanie skargi jest rażącą obrazą art.59 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na dowód tego strony przedłożyły dwie opinie osób kompetentnych, potwierdzające zasadność stanowiska. Wykonanie obowiązku egzekucyjnego według tych opinii naruszy stabilność budynku i grozi poważnym niebezpieczeństwem dla licznych mieszkańców tego domu. Być może wykonanie rozbiórki byłoby możliwe w ramach remontu kapitalnego, który nie jest jednak wymagany, a stron nie stać jest na jego przeprowadzenie. Uzasadnia to twierdzenie, że istnieją trwałe przyczyny braku możliwości wykonania obowiązku. Wykonana nadbudowa stanowiąca powiększenie już istniejącej nad gankiem konstrukcji, umożliwiła wygospodarowanie jednego pokoju potrzebnego dla sześcioosobowej rodziny, nikomu nie przeszkadza, nie zasłania, a dodaje dodatkowych walorów budynkowi. Jedną z istotnych norm nowego systemu prawnego jest to, aby nie czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Nie można też w taki sposób dokonywać wykładni prawa jeżeli byłaby ona sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Status społeczny rodziny, okoliczność, że strony są ludźmi ubogimi — P. S. pobiera, rentę po około 500 zł miesięcznie, zaś B. S. pracuje jako woźna w szkole - to egzekwowanie nałożonego obowiązku należy uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W postępowaniu odwoławczym. Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art.183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r..- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Przesłanki nieważności wymienia przepis art. 183 § 2 ustawy i żadna z nich w tej sprawie nie zachodzi.
Rozpoznając sprawę w granicach podniesionego zarzutu naruszenia przepisu art.59 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 z późn. zm.) Sąd stwierdził, iż zarzut ten nie jest zasadny. Przepis ten nakazuje umorzenie postępowania egzekucyjnego jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny. W doktrynie przyjmuje się, iż w tym przypadku chodzi o nie wykonalność obowiązku zaistniałą zarówno po wydaniu decyzji, jak i niewykonalność zaistniałą jeszcze przed wydaniem decyzji. W tym drugim przypadku przesłanka ta jest zbieżna z określoną w art. 156 § 1 pkt 5 kpa, powodującą nieważność decyzji. Przesłanka ta może być jednakże uwzględniona przez organ egzekucyjny tylko po stwierdzeniu nieważności decyzji w trybie przewidzianym w art.158 kpa. Postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności nakazującej rozbiórkę nie prowadzono stąd też organ egzekucyjny, ograniczony w swych czynnościach na podstawie art.29 § 1 ustawy, nie mógł badać zasadności i wymagalności nakazu rozbiórki
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wystąpiły także przesłanki uzasadniające przyjęcie, iż egzekucja stała się niewykonalną po wydaniu decyzji Trafnie w zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenił te okoliczności, jak również podnoszoną przez strony ich trudną sytuację materialną i rodzinną przyjmując, że nie mogła ona stanowić podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W świetle podnoszonych przez stronę, zarzutów nie można również przyjąć, iż po wydaniu decyzji o nakazie rozbiórki samowolnie nadbudowanej lukarny i tarasu zaistniały okoliczności uzasadniające stwierdzenie niewykonalności obowiązku.
Trudna sytuacja materialna i rodzinna skarżących oraz niewygody związane z wykonaniem decyzji, polegającym na rozbiórce min. części dachowej budynku nie stanowią jeszcze o niewykonalności obowiązku i trafnie organy oraz Sąd oceniły, iż nie mieszczą się one w normie art. 58 § 1 pkt 5 ustawy. Niewykonalność zaistniała po wydaniu decyzji odpowiada regulacji zamieszczonej w art. 162 § 1 pkt 1 kpa, a w niniejszej sprawie nie można stwierdzić, aby decyzja nakazująca rozbiórkę stała się bezprzedmiotowa. Zarówno twierdzenie stron o braku finansowych możliwości wykonania obowiązku jak i przedłożone przez nich opinie, wskazujące na stan techniczny budynku, wymagającego kapitalnego remontu, wskazywać mogą najwyżej na konieczność wstrzymania egzekucji, czego jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny, będąc zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi związany granicami danej sprawy (przedmiotem zaskarżenia) nie mógł uwzględnić.
Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd przy ocenie tej sprawy zasad współżycia społecznego, bowiem instytucja ta znana prawu cywilnemu nie ma zastosowania przy ocenie norm prawa administracyjnego.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji ma podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.