Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 lutego 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Ireneusza F. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 17 października 2002 r. wydaną w przedmiocie opinii służbowej.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została doręczona skarżącemu - jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru - w dniu 30 października 2002 r., a skarga została wniesiona do Sądu - jak wynika ze stempla pocztowego na kopercie - w dniu 21 października 2003 r., a zatem po terminie. Błędne zaś pouczenie przez organ administracji o przysługującym stronie sposobie i terminie złożenia skargi, czy też brak pouczenia, nie przedłuża ustawowego terminu wniesienia skargi. Może jednak stanowić podstawę do przywrócenia terminu wniesienia skargi.
Na powyższe postanowienie wniósł skargę kasacyjną Ireneusz F. Pełnomocnik skarżącego zaskarżył postanowienie w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1/ art. 58 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ poprzez przyjęcie, że skarga została złożona po terminie, 2/ art. 6 ww. ustawy poprzez zaniechanie pouczenia strony działającej bez adwokata o skutkach niezłożenia wraz ze skargą wniosku o przywrócenie terminu, 3/ art. 49 par. 1 ww. ustawy poprzez zaniechania wezwania strony do sprecyzowania, czy złożona skarga zawiera w sobie także wniosek o przywrócenie terminu.
Zdaniem pełnomocnika Sąd nie rozważył, czy w niniejszej sprawie można mówić o upływie terminu do wniesienia skargi. Otóż według skarżącego, termin do wniesienia skargi nie mógł upłynąć albowiem na skutek błędnego pouczenia nie rozpoczął biegu. Organ administracji wyraźnie wskazał, że jego decyzja nie podlega zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie określił więc w żaden sposób długości terminu do zaskarżenia decyzji w tym trybie. Rację ma Sąd wskazując, że mylne pouczenie nie przedłuża terminu do wniesienia skargi. Jednakże stanowisko to uzasadnione jest tylko w przypadku gdy można w ogóle mówić o pouczeniu o sposobie i terminie zaskarżenia decyzji, które z jakiś względów zawierało błąd lub było niedostateczne. W każdym bądź razie dotyczy to sytuacji gdy strona /chociażby błędnie lub w niejasny sposób/ została pouczona, że przysługuje jej określony środek odwoławczy, do wniesienia którego konieczne jest zachowanie jakiegoś terminu. W niniejszej sprawie nie miało to miejsca.
Czy w takim razie - zadaje pytanie pełnomocnik skarżącego - jeżeli Sąd nie pouczył w ogóle o sposobie wniesienia skargi, a wręcz przeciwnie - pouczył stronę o braku takiego uprawnienia, można w ogóle przyjmować, że termin, który w żaden sposób nie został stronie wskazany rozpoczął swój bieg - zdaniem skarżącego nie. Podobne stanowisko zajęte zostało przez Sąd Najwyższy, który wskazał, że: "zarówno terminy ustawowe, jak i terminy sądowe dla dokonania czynności procesowych mają tę wspólną cechę, że nie mogą rozpocząć biegu w razie, gdy Sąd nie wskaże stronie ich długości" /postanowienie z dnia 13 lutego 1997 r., I CKN 73/96 - Lex 50572/. Wprawdzie postanowienie to zostało wydane w sprawie cywilnej, ale jego treść może być uznana za aktualną także na gruncie niniejszej sprawy. Brzmienie bowiem przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest identyczne, a instytucje dotyczące terminów i ich przywracania są identycznie uregulowane. Dotyczy to także unormowań Kodeksu postępowania administracyjnego które miały zastosowanie w sprawie do 31.12.2004 r.
Jeśliby jednak nawet przyjąć - zdaniem pełnomocnika - że termin do wniesienia skargi upłynął, to Sąd powinien zachować się zgodnie z art. 6 ustawy. Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W niniejszej sprawie obowiązek ten nie został należycie dopełniony. Skarżący występował w sprawie bez adwokata. Z akt sprawy oraz z treści skargi wynika bezspornie i wyraźnie, że został pouczony przez organ administracji, iż nie przysługuje mu skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego od decyzji. Spowodowało to, że skarżący wniósł skargę z opóźnieniem. Okoliczności te znane były Sądowi. Ze skargi i akt sprawy wynika, że skarżący nie miał i nie mógł mieć świadomości, co do ewentualnego naruszenia terminu do wniesienia skargi. W takiej sytuacji Sąd powinien skorzystać z art. 6 ustawy i pouczyć stronę o tym fakcie i wskazać, że po upływie terminu skuteczne wniesienie skargi powinno być połączone z wnioskiem o przywrócenie terminu. Taka wskazówka spowodowałaby ustanie przyczyny naruszenia terminu i umożliwiałaby skarżącemu złożenie stosownego wniosku.
Według pełnomocnika Sąd powinien ewentualnie rozważyć, czy skarga nie zawiera już w swej treści wniosku o przywrócenie terminu. Wskazane w niej zostały okoliczności jego uchybienia, a złożenie skargi i treść jej uzasadnienia mogłaby wskazywać, że skarżący może domagać się przywrócenia terminu. Niejasności dotyczące treści żądania powinny być usunięte przez wezwanie do sprecyzowania żądania. Jednakże Sąd nie wyjaśnił tej kwestii.
Powyższe uchybienia wpłynęły na treść rozstrzygnięcia i spowodowały mylne przyjęcie przez Sąd, że skarga została złożona po upływie terminu i w konsekwencji jej odrzucenie. Powstała więc sytuacja, w której strona, nie ze swej winy, o fakcie naruszenia terminu dowiedziała się z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. W dacie otrzymania przez nią odpisu postanowienia ustała więc dopiero przyczyna niezachowania terminu do wniesienia skargi. Jednakże w tym momencie strona nie mogła już złożyć wniosku o przywrócenie terminu. Wniosek taki powinien być połączony ze złożeniem samej skargi. Ponieważ skarga została złożona wcześniej, a następnie odrzucona przez Sąd, nie było już możliwe dopełnienie tego wymogu. W praktyce więc z winy organu oraz na skutek zbyt formalistycznego orzeczenia Sądu skarżący został pozbawiony możliwości zaskarżenia decyzji oraz została mu zamknięta droga do ewentualnego przywrócenia terminu do wniesienia skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ obowiązującej w dacie złożenia przez skarżącego skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skargę należało wnosić bezpośrednio do Sądu, w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie a w innych przypadkach w terminie 30 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o podjęciu aktu lub innej czynności organu uzasadniającej wniesienie skargi. Natomiast w myśl ust. 3 art. 35 powołanej wyżej ustawy Sąd z ważnych powodów przywraca na wniosek strony termin do wniesienia skargi. Zgodnie z tym przepisem strona mogła złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi bezpośrednio w skardze jeżeli orientowała się, że uchybiła terminowi do jej wniesienia jak również już po doręczeniu postanowienia o odrzuceniu skargi, gdyż termin do złożenia wniosku rozpoczął bieg od daty doręczenia postanowienia o odrzuceniu skargi. Z tym dniem strona dowiedziała się, że złożyła skargę z uchybieniem terminu przewidzianego do jej wniesienia.
Z dniem 1 stycznia 2004 roku weszły w życie przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, która w art. 53 par. 1 również stanowi, że skargę wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie, z tym że skargę obecnie wnosi się za pośrednictwem organu, którego działania dotyczy skarga.
Z materiału dowodowego sprawy bezspornie wynika, że decyzja Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 17 października 2002 r. została skarżącemu doręczona 30 października 2002 r., natomiast skarga została nadana w urzędzie pocztowym na adres Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 21 października 2003 r. Tym samym strona uchybiła terminowi przewidzianemu do wniesienia skargi w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Wbrew stanowisku skarżącego, w skardze tej nie został zamieszczony wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Treść zaś samej skargi nie wskazuje, aby skarżący wskazał okoliczności mające świadczyć, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło nie z jego winy. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 czerwca 2000 r. III RN 206/99 - OSNAPU 2001 nr 9 poz. 299 wypowiedział się, że tylko w przypadku jeżeli z pisma skarżącego wynika, że strona bez swej winy uchybiła terminowi, to wtedy można traktować to jako wniosek o przywrócenie terminu.
Skarga była przedmiotem oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny po wejściu w życie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a zatem miały już zastosowanie przepisy tej ustawy stosownie do art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271/. Zarzut skargi naruszenia art. 49 par. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie znajduje uzasadnienia. Przepis art. 49 par. 1 ustawy wyraźnie stanowi, że jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wobec niezachowania warunków formalnych, to przewodniczący wzywa do uzupełnienia czy też poprawienia pisma. W przepisie tym chodzi o warunki formalne określone w art. 46 ustawy, czy innych szczególnych ustawach. W art. 58 par. 1 pkt 2 tej ustawy zostało postanowione, że jeżeli skarga została wniesiona po upływie terminu do jej wniesienia, to podlega odrzuceniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucając skargę nie naruszył tego przepisu, gdyż skarga została wniesiona po terminie przewidzianym do jej wniesienia, a zatem czynność ta jest bezskuteczna. Ustawa w art. 58 par. 1 ust. 2 wiąże z niedochowaniem terminu przez stronę określone sankcje. Jeżeli chodzi o zarzut skargi naruszenia art. 6 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi to należy podnieść że w artykule tym zawarta jest zasada ogólnie zwana zasadą udzielania pomocy stronom. Wskazówki Sądu powinny dotyczyć tego, jakie czynności procesowe powinny w sprawie zostać podjęte. Przepis ten nie stwarza jednak obowiązku udzielania pomocy co do wszelkich możliwych zachowań. Sąd odrzucając skargę pouczył stronę, że błędne pouczenie o sposobie i terminie złożenia skargi, czy też brak pouczenia stanowić może podstawę do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, z czego strona nie skorzystała. Sąd zatem stosownie do art. 6 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pouczył stronę, która na tym etapie postępowania działała bez pełnomocnika o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Nie można zatem stawiać zarzutu, aby Sąd nie zastosował się do ogólnej zasady wynikającej z art. 6 ustawy.
Z tych względów skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie i Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.