Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 18 marca 2004 r. oddalił skargę S. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 3 września 2001 r. Nr [...], w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach:
Decyzją z dnia 3 września 2001 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 142, poz. 950 z 1997 r., ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 16 października 2000 r. Nr [...], którą pozbawił S. D. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia 6 grudnia 1982 r. z tytułu "udziału w walkach o utrwalanie władzy ludowej w okresie od 3 grudnia 1947 r. do 31 grudnia 1947 r."
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że S. D. uzyskał uprawnienia wyłącznie z tytułu "walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej" w związku ze służbą w Milicji Obywatelskiej. Wywiedziono przy tym, że Milicja Obywatelska nie była służbą zmilitaryzowaną w związku z czym żadne zadania wykonywane w ramach tej służby nie mogły być traktowane jako działalność kombatancka.
S. D. wniósł skargę na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia. Skarżący podniósł zarzut naruszenia przez zaskarżoną decyzję, prawa materialnego "i równocześnie formalnego" to jest art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej oraz istotne pogwałcenie procedury postępowania administracyjnego, w tym § 2 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień poprzez błędną, wadliwą procesowo ocenę faktów i dowodów.
Uzasadniając skargę S. D. kwestionował posługiwanie się terminem "ustanowienia i utrwalanie władzy ludowej". Nadto podniósł, że w latach 1947 - 49 pełnił
OSK 852/04 służbę w plutonie operacyjnym Milicji Obywatelskiej w Ostrowie Wlkp., która to jednostka brała udział w zwalczaniu grupy przestępczej dokonującej zaboru mienia i zastraszającej mieszkańców, a działającej pod dowództwem osoby o nazwisku Ł., pseudonim "[...]", narodowości niemieckiej.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazywanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, oddalając skargę, powołał się na art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej, zgodnie z którym pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w aktualnych przepisach. W zdaniu drugim tego przepisu wymieniono sytuacje uzasadniające zachowanie uprawnień kombatanckich, w tym obejmującą działalność stanowiącą tytuł przyznawania uprawnień kombatanckich na podstawie obecnych przepisów.
W ocenie sądu I instancji udział w walkach zbrojnych w latach 1947- 49 rozpatrywany mógł być, jedynie pod kątem stosowania art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej, bowiem przepis ten zalicza do działalności kombatanckiej wyłącznie udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i grupami Wehrwolfu. Tymczasem skarżący powoływał się na udział w walkach z grupą przestępczą (rabunkową), tyle że dowodzoną przez osobę narodowości niemieckiej. Okoliczności te jednak nie wskazują na udział w zwalczaniu grup Wehrwolfu.
Ponadto, art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej warunkuje uznawanie działalności za kombatancką od tego, czy prowadzona była w ramach Wojska Polskiego, względnie zmilitaryzowanych służb państwowych. Milicja Obywatelska nie była formacją działającą w ramach struktur Wojska Polskiego. Utrwalony w orzecznictwie pogląd wyłącza też traktowanie Milicji Obywatelskiej jako zmilitaryzowanej służby państwowej (wyrok SN z 9 lutego 2001 r., sygn. akt III RN 59/00, OSNP 2001/19/572). Równocześnie Sąd miał na uwadze, że działalność, z tytułu której skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie niezależnie od sposobu jej określenia nie odpowiadała żadnemu z aktualnie uznawanych tytułów. Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie dopatrzył się, podnoszonych przez skarżącego, uchybień z zakresu przepisów postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
OSK 852/04
Stanisław Dąbrowicz wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, uchybienie przepisom art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Powołując się na przedstawione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości, ze skutkiem przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz uwzględnienie kosztów postępowania i zastępstwa procesowego "według obowiązującej zasady".
Rozwijając zarzut naruszenia art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy, skarżący zaznaczył iż nie może on odpowiadać za zmiany orientacji społecznych i ponad narodowych, historycznych. Skarżący, jako autentycznie uczestniczący w akcjach zbrojnych, nie może stać się ofiarą werbalnych i negatywnie postrzeganych po roku 1989, sformułowań lub pojęcia "uczestnicy walk o ustanowienie i utrwalanie..." – przeniesionego następnie do ustawy.
Zdaniem S. D., nie można także pominąć faktu, iż takie potraktowanie wręcz instrukcyjnego wspomnianego zapisu ustawy w jego wykładni, w oderwaniu od generalnej zasady zachowania uprawnień poszczególnych kombatantów, zdecydowało o naruszeniu prawa materialnego jako podstawy kasacji.
Jednocześnie skarżący zaznacza, że wypełnił ustawową przesłankę art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej, tj uczestniczył w zwalczaniu grup Wehrwolfu, gdyż grupa w której zwalczaniu brał udział, dowodzona przez osobę narodowości niemieckiej, była lub mogła być taką grupą Wehrwolfu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze jedynie pod uwagę nieważność postępowania sądowego. Ponieważ w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności Sąd rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uznał, iż nie ma ona usprawiedliwionych podstaw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu dokonał bowiem prawidłowej wykładni przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Stosownie do tego przepisu pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i
OSK 852/04 utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art.
- Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie.
W niniejszej sprawie, skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie decyzją ZBoWiD w Pile wyłącznie jako uczestnik walk zbrojnych o utrwalenie władzy ludowej. Tej treści orzeczenie oparte zostało na zaświadczeniu Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Pile z dnia 18 października 1982 r.
Nie budzi zatem wątpliwości zasadność pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich, jako uzyskanych wyłącznie z tytułu uczestnictwa w walkach o utrwalenie władzy ludowej.
Jednocześnie należy podzielić pogląd Sądu I instancji, zgodnie z którym podnoszony przez skarżącego "udział w zwalczaniu grupy przestępczej dokonującej zaboru mienia i zastraszającej mieszkańców", a działającej pod dowództwem osoby o narodowości niemieckiej, rozpatrywany mógł być jedynie pod kątem stosowania art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej, który do działalności kombatanckiej zalicza uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Tymczasem, z akt sprawy nie wynika, aby wspomniana grupa o charakterze rabunkowym, była grupą Wehrwolfu, gdyż z treści zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Pile, wynika jedynie, że Stanisław Dąbrowicz, służąc w drużynie operacyjnej byłej KPMO w Ostrowie Wlkp. brał udział w zwalczaniu reakcyjnego podziemia. Sam skarżący stwierdzając, zarówno w skardze, jak i w skardze kasacyjnej, że wymieniona grupa "mogła być" grupą Wehrwolfu, powołuje się jedynie fakt, iż była ona dowodzona przez osobę narodowości niemieckiej.
Ponadto, należy zaznaczyć, że prowadzenie takiej walki – gdyby została nawet wykazana, czy to z oddziałami UPA czy grupami Wehrwolfu - w ramach służby w organach MO nie może zostać zakwalifikowane jako działalność kombatancka, ponieważ Milicja Obywatelska nie należała do zmilitaryzowanych służb państwowych w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy co słusznie stwierdził Sąd I instancji.
Nie zasługuje również na uwzględnienie podnoszony przez skarżącego zarzut naruszenia zasady praw nabytych, ponieważ zasada ta, wiążąca się z zasadą trwałości decyzji administracyjnych nie ma zastosowania, gdy ustawodawca przewidział wzruszalność takich decyzji, tj. przeprowadzenie postępowania weryfikacyjnego.
OSK 852/04
Dodać przy tym należy, iż powołany przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 15 kwietnia 2003 r. stwierdził, iż jest on zgodny z Konstytucja R.P. (publ. OTK-A 2003/4/31).
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.