Uzasadnienie
OSK 87/04
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Generalnej Służby Więziennej z dnia [...], którą to decyzją Dyrektor Generalny uchylił własną decyzję z dnia [...] zwalniającą W. M. z dniem [...] ze służby Więziennej i umorzył postępowanie w sprawie zwolnienia
W. M. ze służby. Z uzasadnienia decyzji MinistraSprawiedliwości wynika, że Dyrektor Aresztu Śledczego w Opolu w dniu. wydał decyzję nr [...], na podstawie której W. M. został z dniem [...] zwolniony ze Służby Więziennej.
Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Opolu działając z urzędu, decyzją z dnia [...] stwierdził nieważność tej decyzji wobec naruszenia przepisów o właściwości i jako organ właściwy wydał decyzję nr [...]z dnia [...] o zwolnieniu W. M. ze służby z dniem 31 lipca 2001 r.
W wyniku rozpoznania odwołania od tych decyzji Dyrektor Generalny Służby Więziennej decyzją z dnia [...] uchylił decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Opolu z dnia [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w Opolu z dnia [...] i stwierdził, że ta ostatnia decyzja została wydana z naruszeniem prawa.
W tej sytuacji w obrocie prawnym pozostała decyzja Dyrektora Aresztu Śledczego w Opolu zwalniająca W. M. ze służby, która jest ostateczna. Zachodziła zatem konieczność wyeliminowania decyzji z dnia [...] Nr [...] Dyrektora Generalnego Służby Więziennej w sprawie zwolnienia W. M. ze służby, a nadto umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.
Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi W. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości, wyrokiem z dnia 4 czerwca 2003 r. uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...]., decyzję Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] oraz z dnia [...]. i [...]
W uzasadnieniu Sąd podał, że mając na uwadze art. 39 ust. 1 pkt 6 i ust. 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. 2002 Nr 2075 poz. 1761 ze zm.) funkcjonariusza Służby Więziennej zwalnia się ze służby w terminie trzech miesięcy od dnia zgłoszenia przez niego wystąpienia ze służby.
Decyzję w tym przedmiocie podejmuje Dyrektor Generalny Służby Więziennej w stosunku do oficerów. W. M. posiada stopień kapitana Służby Więziennej, a decyzję w stosunku do niego zwalniającą ze służby z dniem [...] podjął Dyrektor Aresztu Śledczego w Opolu.
Przepisy o właściwości mają charakter bezwzględnie obowiązujący i organy muszą z urzędu przestrzegać swej właściwości. W tym stanie - zdaniem Sądu - decyzja zgodna z przepisami prawa to decyzja z dnia [...] wydaną przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Opolu stwierdzającą nieważność decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w Opolu z dnia [...] i ta decyzja winna zostać w obrocie prawnym. Wydane po tej decyzji inne decyzje naruszają prawo i winny być uchylone.
Zdaniem Sądu nieuzasadnione jest powoływanie przez Ministra Sprawiedliwości, że decyzja z [...] wywołała nieodwracalne skutki.
W skardze kasacyjnej złożonej od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Minister Sprawiedliwości zarzuca naruszenie prawa materialnego - art. 156 § 2 kpa przez przyjęcie przez Sąd, że w następstwie wydania i wykonania decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w Opolu z dnia 5 lipca 2001 r. w sprawie zwolnienia W. M. ze służby, nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, o których mowa w art. 156 § 2 kpa.
W konsekwencji wnoszący skargę kasacyjną wnosi o uchylenie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego i oddalenie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Minister Sprawiedliwości podał, że w następstwie decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w Opolu z dnia [...] w sprawie zwolnienia W. M. ze służby, Dyrektor Biura Emerytalnego Służby Więziennej, wydał decyzję o przyznaniu jemu emerytury, zatem należałoby również uchylić decyzję o przyznaniu W. M. emerytury, a nie jest właściwym do tego Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Opolu, gdyż Biuro Emerytalne Służby Więziennej nie jest jednostką organizacyjną służby Więziennej.
W tej sytuacji zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, nie można stwierdzić nieważności decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w Opolu z dnia [...], gdyż występuje negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności z art. 156 §2 kpa."
W piśmie procesowym z dnia 24 marca 2004 r. W. M. wnosił o uznanie skargi kasacyjnej za bezpodstawną i dołączył decyzję Biura Emerytalnego Służby Więziennej z dnia [...]. o ustaniu prawa do emerytury.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W. M. został zwolniony ze Służby Więziennej na podstawie decyzji wydanej w dniu [...] przez Dyrektora Aresztu Śledczego w Opolu. Wobec tego, że organ ten, nie był właściwy do wydania decyzji rozstrzygającej o prawach i obowiązkach funkcjonariusza, który posiada stopień oficera, organ wyższego stopnia stwierdził nieważność tej decyzji.
W myśl art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (jedn. tekst Dz.U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) decyzję o zwolnieniu ze służby w stosunku do oficera więziennictwa wydaje Dyrektor Generalny Służby Więziennej. Naruszenie przepisów o właściwości wywołuje taki skutek, że wydana decyzja jest nieważna bez względu na to, czy zawarte w niej rozstrzygnięcie jest trafne czy też nie.
Prawidłowo zatem Sąd uznał, że decyzja z dnia [...] stwierdzająca nieważność decyzji wydanej przez niewłaściwy organ, została podjęta zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 kpa.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutów skargi kasacyjnej, że wobec wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 156 § 2 kpa w postaci nieodwracalnych skutków prawnych, nie można stwierdzić nieważności decyzji z dnia 5 lipca 2001 r. wydanej przez Dyrektora Aresztu Śledczego w Opolu. Nieodwracalne skutki prawne zdaniem skargi kasacyjnej, polegają na tym, że inny organ wydał decyzję przyznającą W. M. emeryturę i należałoby uchylić również tę decyzję, a nie jest właściwy do tego Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Opolu.
Ustosunkowując się do tego zarzutu należy podnieść, że o nieodwracalnych skutkach prawnych decyzji administracyjnej w rozumieniu art. 156 § 2 kpa można mówić wtedy, gdy zachodzi sytuacja, że organ administracji nie może skutków wydanej decyzji w ogóle znieść w drodze postępowania administracyjnego tzn. gdy przepisy zarówno prawa materialnego jak i procesowego uniemożliwiają cofnięcie skutków, jakie wywołała wydana decyzja, w drodze innej decyzji administracyjnej tak, aby doprowadzić do stanu sprzed wydania decyzji podlegającej stwierdzeniu nieważności.
Zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i Sądu Najwyższego, na które powołano się w skardze kasacyjnej wyraźnie podnoszono, że "odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji trzeba rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję".
Skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny wtedy, jak podał Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 28 maja 1992 r. sygn. akt III AZP 4/92 (OSNCP 1992 nr 12, poz. 211, OSP z 1993 r. nr 5, poz. 104) jeżeli organ "nie może zastosować formy aktu administracyjnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego".
W sprawie niniejszej nie zachodzą nieodwracalne skutki wydanej decyzji z dnia [...].
Stwierdzenie nieważności tej decyzji stworzyło możliwość wszczęcia innego postępowania administracyjnego dotyczącego ustania prawa przyznanego decyzją administracyjną W. M. do świadczenia emerytalnego. Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie zakończyło się decyzją z dnia [...] stwierdzającą, że ustało przyznane prawo W. M. do świadczenia emerytalnego.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).