Uzasadnienie
Prezydent Miasta R. - po rozpatrzeniu wniosku Władysława S., Marty K. i Bogumiły M., spadkobierców Wiktorii S., o zwrot nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa umową z dnia 25 czerwca 1974 r., zawartą na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/, w związku z budową skrzyżowania ul. K. z obwodnicą południową w R. - decyzją z dnia 14 listopada 2000 r. (...) orzekł o umorzeniu, jako bezprzedmiotowego, postępowania o zwrot nieruchomości obecnie oznaczonych numerami: 20/9, 20/17 i 20/18,stanowiących własność Gminy Miasta R. /pkt 1 decyzji/ oraz odmówił zwrotu nieruchomości obecnie oznaczonych numerami: 20/8 i 20/14 stanowiących własność Gminy Miasto R., i nieruchomości: 20/15, 20/20 i 56 stanowiących własność Skarbu Państwa. Wojewoda P. zaś decyzją z dnia 7 maja 2001 r. (...) utrzymał w mocy tę decyzję, natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie - po rozpoznaniu skargi Władysława S. - wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2004 r. SA/Rz 1300/01 uchylił decyzję Wojewody P. oraz decyzję Prezydenta Miasta R., lecz tylko "w części dotyczącej umorzenia postępowania i odmowy zwrotu nieruchomości oznaczonych jako działki nr 20/8 i nr 20/14" a w pozostałej części oddalił skargę.
Sąd bowiem uznał, że Prezydent Miasta R. podlegał wyłączeniu od udziału w postępowaniu zwrotowym w części dotyczącej nieruchomości stanowiących własność Gminy Miasto R., i tylko dlatego - w odniesieniu do tych nieruchomości - uchylił zaskarżone decyzje, a w pozostałym zakresie nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi.
Sąd podzielił stanowisko organów administracji, że - jak wynika z decyzji Kierownika Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. z dnia 7 grudnia 1973 r. (...), zatwierdzającej aneks planu realizacyjnego obwodnicy południowej w R. w obrębie skrzyżowania z ul. K., w świetle której, po przesunięciu linii rozgraniczających pas drogowy, nieruchomość Wiktorii S. w 98% znalazła się poza terenem inwestycji - żądanie zwrotu nie ma uzasadnienia prawnego, gdyż do nabycia całej nieruchomości, w tym również objętych żądaniem zwrotu części nieprzeznaczonych pod budowę skrzyżowania, doszło na wniosek Władysława S., czego dowodzą jego pisma z dnia 14 września 1973 r. oraz z dnia 18 lutego 1974 r.
Sąd wyjaśnił, że - chociaż nie wiadomo, czy żądając nabycia całej nieruchomości, Władysław S. działał jako pełnomocnik swej żony Wiktorii S. - pozostaje to poza przedmiotem postępowania zwrotowego, w którym nie bada się legalności nabycia nieruchomości, lecz tylko warunki określone w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./, podczas gdy "umowa (...) została zawarta co do części działek nr 20/2 i nr 56 na żądanie skarżącego".
W skardze kasacyjnej Władysław S. zarzucił:
"1. Naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 136 ust. 4 w związku z art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543/, polegającą na przyjęciu, że dla ustalenia zasadności żądania zwrotu nieruchomości, można przyjmować inny cel zawarcia umowy sprzedaży, niż określony w umowie zawartej w trybie art. 113 ust. 3, mimo że jak jednoznacznie wynika z art. 136 ust. 3 /oraz z art. 137 ust. 1/ ww. ustawy, żądanie jest już zasadne, jeżeli nieruchomość cyt.: "stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu";
- Naruszenie przepisów postępowania a to art. 244 par. Kpc w związku z art. 106 par. 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na dokonaniu ustalenia wbrew treści dokumentu urzędowego - aktu notarialnego Rep. A (...) z roku 1974, że umowa sprzedaży nieruchomości z dnia 25 czerwca 1974 r., w części w jakiej obejmowała ona nabycie przez Skarb Państwa działki nr 20/2 oraz działki nr 56 nie miała za podstawę "niezbędności tych działek dla Skarbu Państwa w związku z budową skrzyżowania ulic K. a obwodnicą południową w R.", pomimo że taka podstawa nabycia jednoznacznie wynika z treści par. 2 i 3 aktu notarialnego Rep. A (...) z roku 1974; i w związku z tym
- Naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez samo zastosowanie i niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/ polegające na przyjęciu, że umowa w tym trybie mogła być zawarta, bowiem "wniosek o przejęcie części działek (...) został złożony" nawet jeżeli pochodził o osoby trzeciej, a nie jak stanowi ustawa od właściciela nieruchomości;
i jednocześnie
- Naruszenie przepisów postępowania a to art. 244 par. 1 Kpc w związku z art. 106 par. 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na dokonaniu ustalenia wbrew treści dokumentu urzędowego - aktu notarialnego Rep. A (...) z roku 1974, że umowa sprzedaży nieruchomości z dnia 25 czerwca 1974 r., została zawarta na żądanie, tj. w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64, a nie w trybie art. 6 tej ustawy jak jednoznacznie wynika z par. 2 i 3 aktu notarialnego Rep. A (...) z roku 1974; i w związku z tym
- Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 136 ust. 4 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543/, polegającą na przyjęciu, że część nieruchomości nabytej zgodnie z umową zawartą w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64/ na żądanie osoby niebędącej jej właścicielem, podlega zwrotowi na podstawie art. 136 ust. 4 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami tylko wówczas gdy spełnione są warunki do zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości /przy czym skarżący podkreśla, że zbycie nastąpiło w trybie art. 6 cyt. ustawy z 1958 r./;
i w związku z tym
- Naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543/, polegające na niezastosowaniu dyspozycji tego przepisu mimo wystąpienia przesłanek określonych w art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami."
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano przede wszystkim, że jako cel nabycia nieruchomości należy przyjąć wyłącznie cel określony w umowie, w której w żadnym miejscu nie ma zapisu, aby tylko część działek była niezbędna na potrzeby inwestycyjne, sąd zaś - chociaż wprost nie podaje, aby umowa została zawarta w trybie art. 5 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - w istocie, wbrew treści umowy, przyjmuje taką podstawę, co jest niedopuszczalne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Jak podano w umowie sprzedaży nieruchomości, z powołaniem na okazaną "decyzję o lokalizacji szczegółowej wydaną przez Wydział Budownictwa i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R. w dniu 7 grudnia 1973 r. (...)", nabywane działki były niezbędne Skarbowi Państwa w związku z budową skrzyżowania ul. K. z obwodnicą południową w R. Powołanej decyzji nie ma w aktach, i nie odnalazły jej orzekające w sprawie organy, natomiast jest w aktach decyzja z tej samej daty i o tym samym numerze, przy czym wydana przez inny wydział Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w R., zatwierdzająca aneks do planu realizacyjnego obwodnicy południowej, z której załącznika graficznego wprost wynika, że przedmiotowe nieruchomości były niezbędne tylko w niewielkiej części, w jakiej zresztą zostały wykorzystane na budowę skrzyżowania.
Istota sprawy zatem sprowadzała się do zagadnienia, czy rzeczywiście przedmiotowe nieruchomości w całości były niezbędne na potrzeby inwestycji drogowej - jak utrzymuje skarżący - czy też zostały nabyte w całości dlatego, że tak chciała właścicielka nieruchomości.
Skarżący zarzuca, że zawarta w formie aktu notarialnego umowa ma walor dokumentu urzędowego, jest więc objęta domniemaniem prawdziwości.
Moc dowodowa aktu notarialnego niewątpliwie odnosi się do wszystkich koniecznych składników dokonanej w tej formie czynności prawnej, lecz do koniecznych składników umowy sprzedaży nieruchomości nie należy już przedstawienie, czy przedmiot nabycia został ustalony wyłącznie przez jedną ze stron, czy też jest rezultatem negocjacji.
Stosownie do art. 6 /ust. 1/ ustawy z dnia 10 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - powołanego w umowie - ubiegający się o wywłaszczenie jest obowiązany przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim umowę nabycia nieruchomości, stosownie zaś do art. 5 ust. 3 tej ustawy, wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe; stąd porozumienie, o jakim mowa w art. 6 ust. 1 dotyczy również sytuacji określonej w art. 5 ust. 3, bez potrzeby odrębnego wskazywania tego przepisu.
Jak stanowi art. 65 par. 2 Kc, w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu.
Dosłowne brzmienie umowy sprzedaży nieruchomości niewątpliwie pozwala ustalić, że celem Skarbu Państwa było uzyskanie terenu pod inwestycję drogową, lecz zamiar stron staje się jasny dopiero w świetle decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny oraz pism Władysława S., gdyż cała nieruchomość nie była niezbędna dla realizacji celu wywłaszczenia i została nabyta w całości w rezultacie osiągniętego z właścicielem porozumienia.
Jest inną rzeczą, czy Władysław S. był umocowany do prowadzenia negocjacji w imieniu swojej żony, lecz w każdym razie umowę sprzedaży nieruchomości zawarła już Wiktoria S., która tym samym potwierdziła jego wcześniejsze czynności.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./.