Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 marca 2004 r., sygn. akt SA/Sz 43/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uwzględnił skargę M. S. i uchylił zaskarżoną decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Jak ustalił Sąd I instancji, decyzją z dnia 7 grudnia 2001 r. Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Szczecinie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, po rozpatrzeniu odwołania Szczecińskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Szczecinku od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinku z dnia 23 sierpnia 2001 r., nakazującej M. S. wykonanie, w terminie do dnia 30.09.2001 r. czynności w celu doprowadzenia wykonywanych robót tj. instalacji gazowej i montażu kotła gazowego oraz podgrzewacza wody w pomieszczeniu pralni przy ul. [...] w Szczecinku, do stanu zgodnego z prawem i uzyskanie pozwolenia na wznowienie robót przez: sporządzenie inwentaryzacji wykonanych robót, przygotowanie projektu na dokończenie robót i uzyskanie akceptacji właściciela budynku na zakres wykonanych robót - uchylił zaskarżoną decyzję w całości i na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1126 ze zm.) nakazał M. S.rozbiórkę wykonanej samowolnie instalacji w pomieszczeniu pralni w budynku mieszkalnym przy ul. [...] w Szczecinku i przywrócenie tego pomieszczenia do stanu poprzedniego.
Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie złożył M. S. wnosząc o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem i zarzucił naruszenie przepisów art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane poprzez niezastosowanie go przez organ II instancji, oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez "działanie z pominięciem przepisów obowiązującego prawa".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy, wydając zaskarżoną decyzje przyjął, że brak jest zgody Szczecińskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Szczecinku na dokonanie robót budowlanych i jednocześnie antycypując ewentualną zmianę stanowiska spółdzielni przyjął, że zgoda ta nie zostanie przez nią wyrażona. Z treści art. 51 ust. 2 Prawa budowlanego wynika jednak, że dopóki nie minie zakreślony przez organ termin, kwestia uzyskania zgody pozostaje wtedy otwarta i dopiero po jego upływie istnieje podstawa do stwierdzenia, że wymóg ten nie został spełniony, co daje następnie podstawę do orzeczenia rozbiórki. Gdyby przyjąć stanowisko odmienne - wywodzi Sąd - należałoby uznać, że przewidziany przez ustawodawcę, alternatywny tok postępowania przewidziany w tym przepisie jest bezprzedmiotowy, a organ może postępować dowolnie w tej samej sprawie, wydając raz decyzję na podstawie art. 51 ust. 2 pkt 1, a następnie na podstawie art. 51 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego. Przyjęta interpretacja wskazanego przepisu jest wprawdzie formalistyczna, ale bez wątpienia jest w ocenie Sądu I instancji nakazem wynikającym z obowiązujących przepisów. Tak więc organ albo przyjmuje od razu, że nie będzie możliwe doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem i orzeka o zaniechaniu robót bądź rozbiórce obiektu lub jego części, albo widząc możliwość doprowadzenia wykonywanych robót do stanu zgodnego z prawem nakazuje podjęcie stosownych czynności, a następnie w zależności od sytuacji legalizuje dokonane roboty lub nakazuje rozbiórkę.
W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że organ odwoławczy naruszył w rozpatrywanej sprawie przepisy prawa materialnego, a mianowicie art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2 w zw. z ust. 4 Prawa budowlanego, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł uczestnik postępowania - Szczecińska Spółdzielnia Mieszkaniowa w Szczecinku, reprezentowana przez radcę prawnego H. G.. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności art. 51 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego, jak również naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niedoręczeniu uczestnikowi postępowania odpisu skargi złożonej przez M. S.. W związku z powyższym Spółdzielnia wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W skardze kasacyjnej podniesiono, że uczestnik postępowania nie wyraził zgody na instalację spornych urządzeń, jak również nie wyrazi takiej zgody w przyszłości. Ponadto wskazano, iż Sąd I instancji nie wziął pod uwagę faktu, że w momencie orzekania skarżący M. S. utracił tytuł prawny do zajmowanego lokalu i został zobowiązany do jego przekazania Szczecińskiej Spółdzielni Mieszkaniowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do regulacji art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu, biorąc pod rozwagę jedynie okoliczności stanowiące podstawę nieważności postępowania, określone w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdziwszy, iż w niniejszej sprawie okoliczności takie nie występują, Sąd przeszedł do oceny zarzutu skargi kasacyjnej - naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 51 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r.- Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 ze zm.) poprzez błędną wykładnię tego przepisu i jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie. Związany podstawami kasacji ocenił zasadność tego zarzutu, dochodząc do przekonania, że tak sformułowana skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Sąd prawidłowo zinterpretował przepis art. 51 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy – Prawo budowlane.
Stosownie do jego brzmienia, właściwy organ w sytuacji gdy prowadzi postępowanie w trybie art. 51 ma nie tylko możliwość ale i obowiązek rozważenia dwóch alternatywnych sytuacji: 1) nakazania zaniechania dalszych robót budowlanych, rozbiórki obiektu budowlanego lub doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego wówczas, gdy nie ma możliwości jego legalizacji albo 2) nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności (robót budowlanych) wówczas, gdy istnieje możliwość doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. Jeżeli istnieje szansa na legalizację wykonanych robót budowlanych, organ jest zobowiązany zastosować w sprawie tryb określony w art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego i określić termin wykonania czynności lub robót budowlanych. I takiej właśnie poprawnej wykładni przepisu art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w zaskarżonym wyroku właściwie stosując ten przepis w niniejszej sprawie. Jeżeli bowiem postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się na podstawie art. 51 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego, to winno się zakończyć w trybie przewidzianym dla tej podstawy z możliwością nakazania rozbiórki przedmiotowej instalacji w przypadku zgody Spółdzielni Mieszkaniowej. Tymczasem Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Szczecinie, uchylając decyzję organu pierwszej instancji, orzekł o rozbiórce instalacji na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego mimo, że wcześniej sam nakazał organowi pierwszej instancji zastosowanie w sprawie art. 51 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego.
Podzielić trzeba stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, że w/w trybów postępowania z samowolnie wykonanymi robotami budowlanymi nie można stosować dowolnie, a jeżeli tak za zasadne uznać należy stanowisko tego Sądu, iż w rozpatrywanej sprawie zastosować należało art. 51 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego.
Mając to na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 przywołanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.