Uzasadnienie
OSK 958/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 16 stycznia 2004 r. I SA 2230/03 oddalił skargę Wojciecha B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z 27 marca 203 r. (...) w przedmiocie zasiłku stałego wyrównawczego.
Sąd w uzasadnieniu wskazał, że decyzją z 14 listopada 2001 r. (...) Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. przyznano Wojciechowi B. zasiłek stały wyrównawczy w wysokości 26 zł. 83 gr. miesięcznie na podstawie art. 27 ust. 4 pkt 1 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej oraz świadczenie zdrowotne od 1 października 2001 r. na zasadach określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Organ pierwszej instancji stwierdził, że "nie podejmie wypłaty należnych świadczeń do chwili otrzymania środków na ten cel z budżetu Państwa. W związku z tym w miesiącu listopadzie i grudniu otrzyma Pan zasiłek celowy w wysokości 250 zł./decyzja z dnia 14.11.2001 r./ z tytułu oczekiwania na wypłatę podstawowego świadczenia. Z chwilą otrzymania środków na ten cel, zasiłek zostanie wypłacony". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z 23 stycznia 2002 r. (...) utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną w zakresie przyznania zasiłku stałego wyrównawczego i świadczenia zdrowotnego, uchylając decyzję w pozostałej części.
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 lipca 2002 r. I SA 328/02 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie wymaga uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie okoliczności związanych ze świadczeniem Wojciecha B. alimentów na rzecz córki i jego rozważenia w aspekcie żądania skarżącego i jego wpływu na wynik sprawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po uzupełnieniu postępowania dowodowego zgodnie z zaleceniem Sądu decyzją z 7 marca 2003 r., wydana na podstawie art. 138 par. 1 pkt 2 w związku z art. 139 Kpa oraz art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 3, art. 2a ust. 1, art. 27 ust. 4 pkt 1 i art. 6 pkt 1 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 68 poz. 414 ze zm./ uchylił decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z 14 listopada 2001 r. (...) w części stanowiącej "Jednocześnie organ pierwszej instancji stwierdza, iż nie podejmie wypłaty naliczonych Panu świadczeń do chwili otrzymania środków na ten cel z budżetu Państwa, w związku z tym w miesiącu listopadzie i grudniu otrzyma Pan zasiłki celowe w wysokości 250 zł. każdy /decyzja z dnia 14 listopada 2001 r./ z tytułu oczekiwania na wypłatę podstawowego świadczenia. Z chwilą otrzymania środków na ten cel, zasiłek zostanie Panu wyrównany", w pozostałej części decyzja została utrzymana w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał na obowiązujące przepisy prawa będące podstawą rozpoznania sprawy. Według art. 27 ust. 4 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej - zasiłek stały wyrównawczy przysługuje osobie pełnoletniej samotnej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub inwalidztwa, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego określonego w art. 4 ust. 1 /tj. dla osoby samotnie gospodarującej, w dacie rozpatrywania sprawy przez organ I instancji - 447 zł., a przy rozpoznaniu sprawy przez organ odwoławczy 461 zł./. Zgodnie z art. 27 ust. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały wyrównawczy w przypadku osoby samotnie gospodarującej ustala się jako różnicę między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie, określonym w art. 4 ust. 1, a dochodem tej osoby. W sprawie mają też zastosowanie przepisy ustawy o pomocy społecznej art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 3, art. 2a ust. 1 pkt 2 oraz przepisy dotyczące postępowania w sprawach świadczeń pomocy społecznej, w tym art. 43 ust.
- Organ prawidłowo ustalił, że dodatek mieszkaniowy jest dochodem w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Odwołujący wskazał na obowiązek alimentacyjny na rzecz córki Anity B., który wynika z zawartej ugody sądowej. Ustalając ten fakt organ wskazał, że z postanowienia Prokuratury Rejonowej w P. z 31 października 1997 r. - (...) o odmowie wszczęcia dochodzenia w sprawie uchylania się od obowiązku alimentacyjnego przez odwołującego się na rzecz Anity B. wynika, że przyjęte w drodze ugody alimenty były wypłacane od lipca 1995 r. z funduszu alimentacyjnego ZUS w P. W okresie mającym znaczenie prawne dla ustalenia prawa odwołującego się do zasiłku stałego wyrównawczego, jego córka Anita B. była studentką w trybie zaocznym, studia ukończyła w 2002 r. W okresie tym odwołujący ubiegał się o świadczenie z pomocy społecznej twierdząc, że nie ma dochodów. Udokumentowanym dochodem od 1 sierpnia 2001 r. był dodatek mieszkaniowy w wysokości 420,17 zł. Według oświadczeń Wojciecha B. i zeznań świadka Anity B., ponosił znaczne koszty związane z studiami córki, które określił na 1.000 zł. miesięcznie.
W latach 2000 i 2001 r. ubiegając się o świadczenie z pomocy społecznej, Wojciech B. twierdził, że nie ma dochodów. W tej sytuacji, po wszechstronnie rozważonym i ocenionym materiale dowodowym uznano, że mobilność ponoszenia m.in. w miesiącu składania wniosku o przedmiotowe świadczenie alimentów w wysokości 1000 zł. wytłumaczyć można jedynie wystąpieniem rażącej dysproporcji dochodu udokumentowanego przez Wojciecha B., a jego rzeczywistą sytuacją materialną. W oparciu jednak o art. 139 Kpa organ nie wydał decyzji na niekorzyść odwołującego.
Wojciech B. w skardze do sądu domagał się rzetelnego i obiektywnego zbadania sprawy i o pełny zasiłek wyrównawczy w wysokości 418 zł. od 22 marca 2002 r. do 30 maja 2002 r. W sumie 4.072 zł. Zdaniem skarżącego, powinien być przeprowadzony dowód z opinii biegłego odnośnie ponoszonych kosztów kształcenia córki. Straty, które poniósł w sprawie są wysokości 10.000 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wykonało ocenę prawną wskazaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 lipca 2002 r. I SA 328/02. Organ uzupełnił materiał dowodowy i wszechstronnie go rozważył. Słusznie przyjął, że w sprawie nie zachodzi potrzeba zasięgania opinii biegłego. W aktach sprawy jest wniosek skarżącego z 19 października 2001 r. o przyznanie zasiłku stałego według odpowiednich przepisów z 22 czerwca 2001 r. w związku z zaliczeniem do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Przyznanie świadczenia w postaci zasiłku stałego wyrównawczego od dnia 1 października 2001 r., a nie od daty wskazanej we wniosku, nastąpiło zgodnie z art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi "Świadczenia pieniężne pomocy społecznej wypłaca się w okresach miesięcznych, od miesiąca kalendarzowego, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją". Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują możliwości nie wliczenia do dochodu dodatku mieszkaniowego, czego domagał się skarżący, powołując się na przepisy dotyczące podatku dochodowego, który w sprawie nie miał zastosowania.
Roszczenia odszkodowawcze, które zostały objęte żądaniem skargi, Wojciech B. dochodzić może w drodze postępowania przed sądem powszechnym w procesie cywilnym, sprawy tego rodzaju pozostają poza zakresem właściwości sądów administracyjnych.
Wojciech B. wniósł od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną. Pełnomocnik skarżącego adwokat Janina B. w skardze kasacyjnej wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku w części, która wyłącza roszczenia odszkodowawcze skarżącego, dotyczące przy wymiarze świadczeń z pomocy społecznej takich obciążeń, jakie miał z tytułu kosztów związanych z alimentami wypłacanymi na rzecz córki w granicach 1.000 złotych miesięcznie.
Wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku przez zasądzenie na rzecz Wojciecha B. odszkodowania obejmującego wymienione wyżej alimenty w łącznej kwocie 4.972 zł. Istota sprawy powinna być dokładnie zbadana i ustalona. Nie można bowiem zasadnie zgodzić się ze stanowiskiem zajętym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego a limine odrzucić ewentualne roszczenia odszkodowawcze skarżącego obejmujących obciążenia z tytułu alimentów. Z takim rozstrzygnięciem sądu nie można się zgodzić z uwagi na zasady ekonomiki procesowej, a także rozwiązanie przyjęte w art. 45 Konstytucji, który zawiera gwarancje dla obywatela, że rozstrzygnięcie całości jego sprawy nastąpi przed jednym sądem. W świetle artykułu 133 i 135 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od obciążeń osób zobowiązanych do alimentacji i potrzeb rodziny, na której rzecz alimenty te są wnoszone.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 par. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ "Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych".
Naczelny Sąd Administracyjny związany jest zatem podstawami wskazanymi w skardze kasacyjnej.
Podstawą skargi kasacyjnej jest odrzucenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznania i rozstrzygnięcia roszczenia o odszkodowanie i wskazanie drogi postępowania przed sądem powszechnym, co stanowi naruszenie art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Zgodnie z art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Wymiar. sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe". Według art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Sądy powszechne sprawują wymiar. sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów".
Art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd". Ustanowione w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rozpatrzenia sprawy przez sąd stanowi o prawie do właściwego sądu. Sąd obowiązany jest zbadać właściwość do rozpatrzenia sprawy. Jest to szczególnie istotne z uwagi na odrębne uregulowanie właściwości sądów powszechnych, które powołane są do rozpoznawania i rozstrzygania spraw, a właściwość sądów administracyjnych, których kompetencja judykacyjna została ograniczona wyłącznie do kontroli zgodności z prawem zaskarżonego działania administracji publicznej.
Sąd Administracyjny obowiązany jest zatem zbadać właściwość w zakresie żądania zawartego w skardze. Naruszenie właściwości przez sąd administracyjny powoduje nieważność postępowania.
Zgodnie z art. 183 par. 1 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "Nieważność postępowania zachodzi: 1/ jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna (...)". Sprawy odszkodowania są sprawami cywilnymi, do rozpoznania których właściwe są sądy powszechne. Sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania i rozstrzygania spraw cywilnych o odszkodowanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W sprawie zatem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Z tego powodu, na podstawie art. 184 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł jak w sentencji.