Tezy
Z przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ wynika podstawa do przyjęcia, iż na postanowienie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w przedmiocie przyznania prawa pomocy, nie poprzedzone orzeczeniem referendarza sądowego, wydanego w trybie art. 258 tej ustawy, przysługuje zażalenie.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Józefa L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 września 2004 r. 4/II SA/Ka 1221/02 o: 1. odrzuceniu zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 19 lipca 2004 r. w zakresie prawa pomocy, 2. odrzuceniu zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 19 lipca 2004 r. w zakresie skargi kasacyjnej 3. odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku z dnia 4 czerwca 2004 r. w sprawie ze skargi Józefa L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 16 maja 2002 r. (...) w przedmiocie zasiłku celowego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w zakresie objętym pkt 1 i 2 oraz przekazać sprawę WSA w Gliwicach w tym zakresie do ponownego rozpoznania w innym składzie, w pozostałym zakresie zażalenie oddalić.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 6 września 2004 r. odrzucił zażalenie Henryka M. od postanowienia tego Sądu z dnia 19 lipca 2004 r. w zakresie przyznania prawa pomocy oraz od postanowienia tego Sądu z dnia 19 lipca 2004 r. w zakresie skargi kasacyjnej, a także odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku z dnia 4 września 2004 r. Zażalenia od każdego z wymienionych postanowień zostały, z różnych przyczyn, uznane przez Sąd za niedopuszczalne. Zdaniem Sądu postanowienie w przedmiocie ujętym rozstrzygnięciem zaskarżonym postanowieniu w zakresie przyznania prawa pomocy nie jest określone w art. 194 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, jako takie, od którego przysługuje środek odwoławczy. Zaskarżone postanowienie nie było także kończącym postępowanie w sprawie, co pozwalałoby na zaskarżenie go skargą kasacyjną na mocy art. 173 par. 1 wskazanej ustawy. W ocenie Sądu postanowienia dotyczące prawa pomocy podlegają zaskarżeniu zażaleniem jedynie wówczas, gdy wydane zostały na skutek wniesienia sprzeciwu od rozstrzygnięcia referendarza sądowego. W innych przepisach dotyczących przedmiotowej materii prawo do wniesienia zażalenia od omawianego postanowienia nie zostało przewidziane.
Jeżeli zaś chodzi o postanowienie w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej, to w myśl art. 194 par. 1 pkt 7 wskazanej ustawy podlega ono zaskarżeniu zażaleniem, które powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. O powyższym wymogu skarżący został pouczony przy doręczeniu postanowienia. Mimo tego sporządził on zażalenie osobiście.
Wreszcie żądanie skarżącego sporządzenia uzasadnienia wyroku z dnia 4 czerwca 2004 r. okazało się spóźnione.
Od powyższego postanowienia zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Józef L., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosując przepis art. 183 par. 1 w zw. z art. 197 par. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ Sąd rozpoznaje sprawę w granicach zażalenia, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.
Ta ostatnia przesłanka miała miejsce w niniejszej sprawie. Zaskarżone postanowienie zostało wydane przez Sędziego Naczelnego Sądy Administracyjnego w Gliwicach Wiesława Morysa, który brał udział zarówno w wydaniu wyroku z dnia 4 czerwca 2004 r. w sprawie 4/II SA/Ka 1221/02 zaskarżonego skargą kasacyjną przez Józefa L., jak i w wydaniu postanowień z dnia 19 lipca 2004 r. W zaistniałej sytuacji sędzia, który brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia podlega wyłączeniu z mocy art. 18 par. 1 pkt 6 wskazanej ustawy, zaś rozpoznanie przez niego środka zaskarżenia powoduje nieważność postępowania z powodu określonego w art. 183 par. 2 pkt 4 tej ustawy.
Z tego między innymi powodu zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu w punktach 1 i 2.
Ponadto zauważyć trzeba, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 19 lipca 2004 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Postanowienie to zostało wydane przez sędziego NSA, a więc nie skorzystano z możliwości jaką daje art. 258 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Postanowienie to nie posiadało uzasadnienia, sąd uznał bowiem, iż nie przysługuje na nie środek zaskarżenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Nie wszakże wątpliwości, że gdyby to postanowienie było wydane przez referendarza sądowego, to mogłoby być kwestionowane w drodze sprzeciwu. Gdyby zaś sprzeciw nie został odrzucony, to sprawa byłaby przedmiotem orzekania Sądu, którego postanowienie mogłoby być zaskarżone w drodze zażalenia. Nie więc dziwnego, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto stanowisko, zgodnie z którym postanowienie o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wydane od razu przez Sąd działający w składzie jednoosobowym podlega zaskarżeniu na drodze zażalenia /por. postanowienie NSA FZ 58/04 z dnia 26 kwietnia 2004 r./. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje podstaw do uznania, aby orzeczenie sądu pierwszej instancji mogło być ostatecznym. Art. 260 przytoczonej ustawy, na który powołuje się WSA w Gliwicach w uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 września 2004 r. odnosi się jedynie do postanowień i zarządzeń referendarza sądowego i stanowi jedynie o możliwości wniesienia sprzeciwu od tych postanowień i zarządzeń. Artykuł ten stanowi, iż w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Ponieważ w powyższej sprawie pominięto możliwość orzekania referendarza i postanowienie wydane zostało przez Sąd w składzie jednoosobowym, dlatego należy uznać je za postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydane w pierwszej instancji, na które przysługuje zażalenie.
Mając na uwadze, iż postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 września 2004 r. jest wadliwe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 par. 1 i 2 w zw. z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
Odnosząc się do zażalenia skarżącego w zakresie odmowy sporządzenia uzasadnienia wyroku z dnia 4 czerwca 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż nie posiada ono uzasadnionych podstaw. Zgodnie z art. 141 par. 2 wskazanej ustawy w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony złożony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. W niniejszej sprawie skarżący był obecny na rozprawie na której ogłoszono wyrok z dnia 4 czerwca 2004 r., a więc termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia upływał z dniem 11 czerwca 2004 r. Wniosek skarżącego o sporządzenie uzasadnienia wyroku złożony został dopiero w dniu 2 sierpnia 2004 r., a więc z uchybieniem ustawowego terminu.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.