Postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., OZ 720/04

Rozpoznanie

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia adwokata Tomasza R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2004 r. 4/II SA/Po 3415/01 o odmowie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej

Sprawa

w sprawie ze skargi Kazimierza T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 21 sierpnia 2001 r. (...) w przedmiocie zasiłku celowego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek adwokata Tomasza R. WSA w Poznaniu do ponownego rozpoznania.

Teza

Pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. Gdy pomoc prawna polega na sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik powinien wykazać, że opinia została sporządzona i przekazana stronie.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek adwokata Tomasza R. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej dla Kazimierza T., która obejmowała ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia ustalono, że adwokat Tomasz R., pełnomocnik Kazimierza T., odmówił sporządzenia kasacji w sprawie i wniósł o zasądzenie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej. Wezwany do przedłożenie w terminie siedmiu dni odpisu opinii o braku podstaw do sporządzenia kasacji, pod rygorem odmowy przyznania wynagrodzenia, adwokat Tomasz R. oświadczył, że opinię o braku podstaw do sporządzenia kasacji doręczył Kazimierzowi T. W zażaleniu na powyższe postanowienie adwokat Tomasz R. podniósł zarzut naruszenia par. 18 ust. 1 pkt 2 lit. "b" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz.U. nr 163 poz. 1348 ze zm./ poprzez jego błędną wykładnię i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. Uzasadniając zażalenie adwokat Tomasz R. podniósł, iż odmowa przyznania kosztów nie znajduje uzasadnienia w powołanym par. 18 ust. 1 pkt 2 lit. "b" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. Z przepisu tego wynika bowiem, że wynagrodzenie przysługuje adwokatowi za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, a nie za jej "wniesienie". Podniesiono także, iż wzywanie pełnomocnika do tego, by przedstawił Sądowi argumenty przeczące twierdzeniom klienta godzi w zasady państwa prawa i prawa do sprawiedliwego procesu, gdyż informacje uzasadniające odmowę sporządzenia kasacji są objęte bezwzględną tajemnicą adwokacką.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie jest uzasadnione.

Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez same strony /art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków, nie są w stanie ponieść, między innymi, kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Pełnomocnikowi, ustanowionemu na podstawie art. 244 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. O ile w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej fakt udzielenia pomocy prawnej z urzędu wynika z jej wniesienia, o tyle w przypadku opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wyrazem udzielenia pomocy prawnej jest opinia sporządzona na piśmie i doręczona przez pełnomocnika stronie. Opinię sporządza się bowiem dla strony i w jej interesie. Przepis par. 18 ust. 1 pkt 2 lit. "b" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz.U. nr 163 poz. 1348 ze zm./, ani też żaden z przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie przewidują natomiast obowiązku przedkładania Sądowi sporządzonej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Powołany par. 18 ust. 1 pkt 2 lit. "b" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. - przyznanie wynagrodzenia wiąże jedynie z obowiązkiem sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Z uprawnienia Sądu do ustalenia, czy pomoc prawna została udzielna, także nie wynika norma stwierdzająca, że wyłącznym dowodem udzielenia pomocy prawnej jest przedstawienie Sądowi pisemnej opinii.

Pełnomocnik, ustanowiony w związku z przyznaniem stronie prawa pomocy, otrzymuje wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. W przypadku, gdy pomoc prawna polega na sporządzeniu dla strony opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, pełnomocnik powinien wykazać, że opinia została sporządzona i przekazana stronie. Sąd ustalając, czy pomoc prawna została udzielona, może poprzestać na oświadczeniu pełnomocnika. Fakt udzielenia pomocy prawnej, w razie wątpliwości, może także potwierdzić sama strona. Przedstawienie sądowi opinii może natomiast okazać się niezbędne wówczas, gdy strona zaprzecza, by opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została sporządzona i jej doręczona. W rozpoznawanej sprawie Sąd, nie powołując okoliczności, które mogłyby wskazywać na brak sporządzenia i doręczenia stronie opinii, uzależnił przyznanie wynagrodzenia od przedstawienia Sądowi opinii. Z akt sprawy nie wynika, by strona kwestionowała fakt udzielenia pomocy prawnej.

Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów zawartych w zażaleniu, należy stwierdzić, że nie można podzielić argumentacji, że w każdym przypadku przekazanie odpisu opinii mogłoby stanowić działanie na szkodę mocodawcy. Teza powyższa sformułowana in abstracto nie jest przekonująca. Wnoszący zażalenie nie podjął nawet próby wykazania, by ujawnienie opinii Sądowi w rozpoznawanej sprawie mogło naruszać interes strony. U podstaw uprawnienia adwokatów i radców prawnych do odmowy sporządzenia skargi kasacyjnej leżało właśnie dobro osób, którym pomoc prawna jest udzielana. Pamiętać bowiem należy, iż przyznanie prawa pomocy nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów postępowania /art. 248 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Pełnomocnik będący adwokatem powinien zatem ocenić zasadność i celowość wniesienia skargi kasacyjnej.

Mając na uwadze powyższe należało na podstawie art. 185 par. 1 w związku z art. 197 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylić zaskarżone postanowienie.