Postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., OZ 867/04

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 22 grudnia 2004 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. i T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 lipca 2004 r., sygn. akt II SAB/Wr 128/03 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego

Sprawa

w sprawie ze skargi K. K. i J. K. na bezczynność Prezydenta Miasta Wałbrzycha w przedmiocie przekształcenia nieruchomości położonej przy ul. [...] w Wałbrzychu z lokalu użytkowego na lokale mieszkalne p o s t a n a w i a: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Eugeniusz Mzyk przewodniczący

Uzasadnienie

OZ 867/04

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 26 lipca 2004 r., sygn. akt II SAB/Wr 128/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił T. K. i K. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W ocenie Sądu K. i T. K. nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, co uzasadniałoby zwolnienie ich z ponoszenia tych kosztów i ustanowienie radcy prawnego dla wywiedzenia kasacji. Sąd podkreślił, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem lub w przypadku osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia. Tego rodzaju okoliczności w sprawie nie występują. Na poparcie swego stanowiska Sąd powołał się na poglądy przedstawione w orzecznictwie Sądu Najwyższego (z dnia 24 sierpnia 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84, LEX nr 8623; z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87, OSNC 1988/7-8/103; z dnia 24 lipca 1980 r., sygn. akt I CZ 99/80, LEX nr 8257), w których przedstawiona została problematyka instytucji zwolnienia od kosztów sądowych oraz przesłanek uzasadniających lub wykluczających jej zastosowanie. Sąd podniósł ponadto, iż z powodu późnego złożenia przez T. K. i K. K. wniosku o przyznanie prawa pomocy (obejmującego również ustanowienie pełnomocnika) spełniającego wszystkie wymogi formalne, został on rozpoznany po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu ustanowienie dla strony pełnomocnika, który miałby wnieść w imieniu skarżących skargę kasacyjną już po upływie terminu do jej wniesienia, jest całkowicie zbędne. Skarga taka, gdyby pełnomocnik został ustanowiony i wniósłby skargę kasacyjną, podlegałaby odrzuceniu jako wniesiona po terminie. Poza tym Sąd powołał się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2002 r., sygn. akt I PZ 99/01, OSNP 2004/4/66, w którym wyrażono pogląd, iż ustanowienie dla strony pełnomocnika na jej wniosek złożony w rozpoczętym terminie do wniesienia kasacji jest potrzebne w rozumieniu art. 117 §1 zdanie trzecie k.p.c., gdy przy zachowaniu normalnego toku niezwłocznie podejmowanych czynności procesowych jest możliwe zachowanie przez pełnomocnika terminu do wniesienia kasacji, bądź gdy strona powołuje się na okoliczności, które mogą uzasadniać przywrócenie tego terminu.

Od powyższego postanowienia z dnia 26 lipca 2004 r. zażalenie wnieśli T. K. i K. K. domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu zażalenia zarzucili między innymi, że błędne są ustalenia Sądu co do ich sytuacji materialnej, która w rzeczywistości "jest zła". Wywodzili ponadto, że nie zostali pouczeni o terminie w jakim powinni byli złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz, że przedmiotowy wniosek należało złożyć na "odpowiednim formularzu".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zażalenie nie jest uzasadnione. Instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i może dotyczyć tylko tych osób, które znalazły się w sytuacji uniemożliwiającej im poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania.

Stosownie do art. 246 § 1. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w powołanym przepisie sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udokumentowania, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.

Wbrew odmiennym twierdzeniom skarżących Sąd Wojewódzki prawidłowo ocenił ich sytuację materialną uznając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie ich z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika do wniesienia skargi kasacyjnej. Zarzuty podnoszone w zażaleniu w żaden zaś sposób nie podważają tej oceny i to nawet gdyby podzielić wszystkie okoliczności faktyczne (poza wnioskami) zawarte w zażaleniu, gdyż nie wykazano związku przyczynowego pomiędzy poniesieniem kosztów sądowych a uszczerbkiem utrzymania koniecznego. Ta ostatnia okoliczność uszła uwadze skarżących, gdyż do przyznania prawa pomocy nie wystarczy udowodnienie złej sytuacji materialnej, lecz koniecznym jest wykazanie uszczerbku utrzymania koniecznego.

Nie mogły wreszcie odnieść zamierzonego skutku wywody skarżących, iż nie zostali pouczeni o terminie, w jakim powinni byli złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz że przedmiotowy wniosek należało złożyć na "odpowiednim formularzu". Zarzutu tego w żadnym razie nie można odnosić wprost do zaskarżonego postanowienia, skoro skarżący brali udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym, poprzedzającym jego wydanie. Poza tym skarżący, wnosząc skargę do Sądu, uiścili należną opłatę. W takiej sytuacji trudno przyjąć, że skarżący nie posiadali wiedzy co do możliwości ubiegania się o prawo pomocy (łącznie z ustanowieniem pełnomocnika), na dalszym etapie postępowania.

Na marginesie powyższych uwag podkreślić natomiast należy, iż nie można zgodzić się z wywodami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia co do braku konieczności ustanowienia dla strony pełnomocnika, który miałby wnieść w jej imieniu skargę kasacyjną, w sytuacji, gdy wniosek o jego ustanowienie rozpoznawany jest po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, choć wzorowana jest na instytucji "zwolnienia od kosztów sądowych" w postępowaniu cywilnym, to jednak nie przejęła wszystkich zawartych tam rozwiązań. Do instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie recypowano między innymi unormowania zawartego w art. 17 § 1 zdanie trzecie k.p.c., na które powołuje się Sąd Wojewódzki, zgodnie z którym można nie uwzględnić wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli ich udział w sprawie uznał za niepotrzebny (J.Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz,Wyd. Pr Lewis Nexis 2004 r). Nie zmienia to jednak faktu, iż w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącym prawa pomocy, chociażby w zakresie częściowym.

W tym stanie rzeczy skoro podniesione w zażaleniu zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku należało, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej już ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzec jak w sentencji.