Uzasadnienie
Powódka w pozwie z 10 maja 2011r. domagała się zobowiązania pozwanej do naprawienia szkody, która powstała w budynku mieszkalnym na nieruchomości przy ul. (...) w M.. Powódka podała, że uszkodzenia ścian, tynków, posadzek w budynku są następstwem ruchu zakładu górniczego pozwanej, a w szczególności wstrząsów górniczych. Wniosła o przeprowadzenie dowodów z opinii biegłych z zakresu sejsmologii górniczej oraz górnika geologa ze znajomością inżynierii górniczej.
Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki kosztów procesu. Oświadczyła, że nieruchomość powódki położona jest poza jej obszarem górniczym. Wstrząsy górnicze wywołały przyspieszenia drgań gruntu o „0” intensywności a więc były całkowicie nieszkodliwe dla obiektów budowlanych.
Sąd Okręgowy zaskarżonym wyrokiem powództwo oddalił i zasądził od powódki na rzecz pozwanej 3.617 zł tytułem kosztów procesu.
Sąd ustalił, że nieruchomość powódki posadowiona w M. przy ul. (...) położona jest poza granicami obszaru górniczego i terenu górniczego (...) – zakładu górniczego pozwanej, a najbliższa eksploatacja górnicza prowadzona była w odległości 1,5 km.
Nieruchomość znajduje się w rejonie, w którym na przełomie XIX i XX wieku prowadzono płytką eksploatację. Analiza dokumentacji mapowej, profili otworów wiertniczych obrazujących budowę geologiczną w rejonie nieruchomości powódki wyklucza, aby w podłożu gruntowym wystąpiły niekorzystne zmiany, będące następstwem reaktywacji starych zrobów, które mogłyby spowodować uszkodzenie budynku.
W okresie poddanym analizie, to jest od 1 stycznia 2005r. do 30 września 2011r. wystąpiło 98 wstrząsów, których epicentrum znajdowało się w odległości mniejszej niż 3 kilometry od nieruchomości z tym, że pierwszy taki wstrząs zanotowano w dniu 25 marca 2006r. w odległości 2,834 km, a najbliższy wystąpił w dniu 23 marca 2011r. w odległości 1095 m. Dla oceny skutków wstrząsów w obszarze (...) od 2008r. to jest od daty pozytywnego zaopiniowania przez Wyższy Urząd Górniczy, stosuje się empiryczną skalę (...).
W budynku powódki nigdy nie była zamontowana aparatura służąca do pomiaru intensywności wstrząsów. W celu ustalenia wartości przyspieszeń drgań gruntu w rejonie budynku powódki zaszła konieczność przeliczenia wartości pomierzonych wstrząsów ze stanowisk pomiarowych przy użyciu empirycznie ustalonych dla (...) wzorów lokalnych, aby w rezultacie uzyskać wartości, które wystąpiły w miejscu posadowienia budynku. Tak analiza wielkości wstrząsów pomierzonych w miejscu ich wystąpienia (epicentrum) jak i analiza przyspieszeń drgań gruntów pomierzonych na stanowiskach powierzchniowych w budynkach w rejonie ulic (...), wskazuje, że oprócz wstrząsu zanotowanego w dniu 14 kwietnia 2009r., który osiągnął I stopień intensywności pozostałe mieściły się w „0” stopniu intensywności. Wprawdzie wstrząsy tak o „0” jak i I stopniu intensywności, są zauważalne i odczuwalne przez ludzi, w przypadku budowli nie wywołują jakichkolwiek uszkodzeń.
Wśród wskazanych przez powódkę jako szczególnie intensywnie odczuwalnych i szkodliwych wstrząsów nie ma „najmocniejszego” z 14 kwietnia 2009r. – powódka wskazała wstrząsy z 08 stycznia 2009r., 8 i 11 lutego 2011r. oraz 26 lipca 2011r.
Ustalając stan faktyczny Sąd Okręgowy podzielił opinię biegłej z zakresu sejsmologii górniczej dr inż. K. S. (1) jako obiektywną oraz w sposób wyczerpujący i przekonywujący umotywowaną. Biegła w sposób logiczny i oparty na wiedzy specjalnej, w tym zgromadzonej w trakcie badań prowadzonych przy opracowywaniu skali (...), odparła wszelkie zarzuty powódki.
Podzielił również Sąd opinię biegłego z zakresu hydrogeologii górniczej i inżynierii górniczej dr inż. M. G. (1), lecz tylko w zakresie wyjaśnień udzielonych w ramach swej specjalności. Odrzucił natomiast wyjaśnienia – rozważania biegłego M. G. (1) w zakresie sejsmologii czy też budownictwa jako wykraczającego poza kompetencje i wiedzę specjalną biegłego.
Pominął Sąd w ustaleniach zbieżną we wnioskach końcowych z opinią biegłej K. S. (1) opinię biegłego z zakresu sejsmologii dr inż. P. K. (1), bowiem opinia biegłej K. S. (1) stanowiła wystarczającą podstawę do poczynienia stanowczych ustaleń.
Ustalenia faktyczne w ocenie Sądu Okręgowego w sposób jednoznaczny wykazały, że dotychczas eksploatacja górnicza w sposób bezpośredni nie oddziaływała na nieruchomość powódki. Natomiast wpływy pośrednie, to znaczy wstrząsy górnicze pochodzące z odległych wyrobisk górniczych wprawdzie były i są one w rejonie budynku odczuwalne przez ludzi i zapewne przez swą powtarzalność stanowią dolegliwość dla mieszkańców to do zamknięcia rozprawy nie wywołały przyspieszeń drgań gruntu, które w jakimkolwiek stopniu mogłyby być szkodliwe dla budynku. Wobec braku podstaw faktycznych do przypisania pozwanej odpowiedzialności za szkodę, za zbędny uznał Sąd dowód z opinii biegłego z zakresu budownictwa na okoliczność rozmiaru szkody i sposobu jej naprawy i dlatego oddalił wniosek powódki w tym przedmiocie.
Odrzucając opinię biegłego M. G. (1) w części wykraczającej poza specjalność biegłego pominął również w istocie dywagacje biegłego o możliwości wystąpienia w jednym na 1000 budynków szkody górniczej na skutek całkowicie nieszkodliwych wstrząsów czy też konieczności analizy zagadnienia przez biegłego z zakresu budownictwa.
W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy powództwo oddalił, a o kosztach zastępstwa procesowego należnych pozwanej od powódki Sąd zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu orzekł na podstawie art. 98 kpc i art. 108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Powyższy wyrok zaskarżyła apelacją powódka, która zarzuciła naruszenie art. 233 § 1 kpc, oraz naruszenie art. 144 ust. 1 i 3 ustawy z 4 czerwca 2011 r. prawo geologiczne i górnicze w zw. z art. 435 k.c. i domaga się jego zmiany przez uwzględnienie powództwa oraz zasądzenia kosztów procesu, względnie uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje
Apelacji powódki nie można odmówić zasadności w zakresie w jakim zarzuciła niewyjaśnianie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności.
Co do potrzeby wypowiedzenia się przez biegłego z zakresu geologii inżynierskiej i budownictwa, zauważyła w swej opinii (k. 148) biegła K. S. (1), która z oględzin uszkodzeń powzięła przypuszczenie, że coś z terenem pod budynkiem dzieje się. Idąc za tą sugestią Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii dr inż. M. G. (1) – górnika geologa ze znajomością inżynierii górniczej, który stwierdził iż z uwagi na specyfikę uszkodzeń obiektu powódki, nie można wykluczyć destrukcyjnego wpływu zaistniałych górniczych wstrząsów sejsmicznych na stan tego obiektu, co wymagałoby analizy biegłego z zakresu budownictwa. W takich okolicznościach pominięcie dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa, przez Sąd Okręgowy było nieuzasadnione.
Sąd Apelacyjny, w ramach uzupełnienia postępowania dowodowego dopuścił dowód z opinii biegłego inż. P. W. (1) specjalisty do spraw szkód górniczych, budownictwa ogólnego. Biegły ten w oparciu o szczegółową opinię biegłych P. K., K. S. (1), A. G.(1), przedłożona dokumentacją oraz po dokonaniu szczegółowych oględzin budynku wraz z inwentaryzacją i analizą charakteru uszkodzeń stwierdził, że w budynku mieszkalnym, w części zasadniczej zbudowanej w 1969r. wystąpiły szkody wywołane ruchem zakładu górniczego. Powstanie uszkodzeń, pomimo 0 stopnia intensywności drgań podłoża, na skutek zaistnienia szeregu niekorzystnych zjawisk, pozostaje w związku przyczynowo – skutkowym z eksploatacją górniczą.
Do tej kategorii szkód biegły zaliczył w zasadniczej części budynku w kuchni włoskowate zarysowania przechodzące na płytki podłogowe w połowie pomieszczenia, w korytarzu zarysowania tynku w narożu pod stropem oraz nad nadprożem drzwi do kuchni, w klatce schodowej zarysowania w narożu od strony przybudówki wejściowej oraz zarysowania na ścianie zewnętrznej i wewnętrznej, spękania tynków w narożach na styku ścian i stropów w pokojach i łazience, przechodzące w ukośne pęknięcia i zarysowania tynków ścian, spękania obejmują częściowo miejsca zawilgocone i przemarznięte.
W ocenie biegłego w budynku zasadniczym, z uwagi na jego konstrukcję, w przypadku występowania wstrząsów górotworu, niektóre elementy jak żelbetowe stropy, które dociążone są warstwą wyrównawczą ocieplającą z żużlu paleniskowego, mogą oddziaływać niekorzystnie na budynek. Dodatkowo budynek posadowiony jest na podłożu w postaci glin i iłów, które powodują bezpośrednie przekazywanie drgań górotworu na konstrukcję.
Przy tąpnięciach ciężki strop zachowuje się jak membrana. Przykładem takiego uszkodzenia mogą być uszkodzenia płytek w kuchni na parterze.
W przypadku przesunięcia, uszkodzenia występują w narożach i przyległych partiach ścian, szczególnie na ostatniej kondygnacji.
Charakter szkód świadczy o wpływie czynników dynamicznych na ich powstanie.
Sąd Apelacyjny opinię tę podzielił w całości, jako sporządzoną z uwzględnieniem wiedzy specjalistycznej i dużego doświadczenia biegłego oraz po analizie wszechstronnej zarówno opinii biegłych z zakresu geologii oraz sejsmologii, a nadto w oparciu o szczegółową analizę uszkodzeń.
Biegły przekonująco wyjaśnił pochodzenie uszkodzeń oraz zakres w jakim mają one charakter szkód górniczych.
Z powyższych względów stan faktyczny w oparciu o tę opinię Sąd poszerzył, a w pozostałym zakresie podzielił jako prawidłowy ustalony przez Sąd Okręgowy. Nie podzielił natomiast wniosku Sądu Okręgowego o braku podstaw do przyjęcia, że wskazywane w części przez powódkę szkody nie należą do powstałych w wyniku górniczego ich pochodzenia. W zakresie w jakim biegły P. W. wskazał na górnicze pochodzenie uszkodzeń, za takie przyjął je Sąd Apelacyjny. Przewidywany koszt ich naprawy to kwota około 10.000 zł.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na mocy art. 386 § 1 kpc orzekł jak w pkt 1) sentencji wyroku, zaś na mocy art. 385 kpc w pozostałej części apelację jako bezzasadną oddalił. W pozostałym bowiem zakresie biegły zakwalifikował uszkodzenia jako pochodzenia pozagórniczego.
W punkcie 4) Sąd Apelacyjny orzekł na zasadzie art. 98 kpc w zw. z art. 100 uks o kosztach sądowych, od uiszczenia których powódka z urzędu była zwolniona, zaś na mocy art. 102 kpc o kosztach postępowania apelacyjnego, nie obciążając powódki kosztami na rzecz pozwanej, w części w jakiej powódka proces przegrała.
W ocenie Sądu Apelacyjnego powódka w subiektywnym przekonaniu o słuszności całości swoich roszczeń pozostawała na skutek, stwierdzonych w procesie, wstrząsów generowanych przez działalność zakładu górniczego. Odczuwalność przez ludzi zamieszkujących teren na którym posadowiony jest dom powódki, wstrząsów o dużej częstotliwości, rodziła niepokój o dorobek życia.
W takich okolicznościach oraz przy uwzględnieniu sytuacji faktycznej, życiowej powódki obciążenie jej kosztami na rzecz pozwanej uznać należy za nieuzasadnione, nadmiernie dotkliwe.