Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicachz 19 lipca 2001 r., sygn. akt II AKa 262/01

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2001 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił wniosek Z. T., S. T. (1) i J. T. o odszkodowanie za represjonowanie S. T. (2) /seniora/ przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości.

Podstawą takiego rozstrzygnięcia było ustalenie, iż S. T. (2) – senior został skazany wyrokiem Trybunału Wojskowego MSW obwód (...) z dnia 16 stycznia 1951 r. za przestępstwo popełnione jesienią 1949 r. z art. 24, 63-1 kodeksu karnego Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, polegające na nawiązaniu kontaktów przestępczych z uczestnikami zbrojnej grupy polskiego podziemia, która prowadziła działalność antyradziecką z zamiarem przywrócenia granicy Polski z 1939 r.

Orzeczoną karę odbywał od 30 października 1950 r. do dnia 30 maja 1956 r. /k.39 -40/.

Jako podstawę oddalenia wniosku powołał Sąd Okręgowy przepis art. 8 ust. 2b znowelizowanej ustawy rehabilitacyjnej /Dz. U. Nr 97 poz. 604 z 1998 r./, który stanowi, iż działalność niepodległościowa związana z represjami powinna być prowadzona w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r.

Wyrażono przy tym pogląd, iż z dokonanych ustaleń wynika, iż S. T. (2) - senior rozpoczął działalność niepodległościową dopiero jesienią 1949 r., natomiast w lutym 1946 r. miał ukończone zaledwie 14 lat, co zgodnie z brzmieniem art. 8 ust. 2b wyłącza możliwość zasądzenia odszkodowania.

Powyższy wyrok zaskarżył pełnomocnik Z. T., który zarzuca błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia mających wpływ na jego treść i wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie odszkodowania zgodnie z wnioskiem.

W motywach apelacji obrońca podnosi, iż z oświadczenia Z. T. k.44 wynika, iż z opowiadania męża wie, iż będąc jeszcze nieletnim chłopcem w latach działalności partyzantki na wileńszczyźnie pomagał partyzantom wynosząc im z domu żywność, a co za tym idzie mąż wnioskodawczyni rozpoczął działalność niepodległo­ściową przed dniem 5 lutego 1946 r.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje

Apelacja pełnomocnika nie jest zasadna. Przesłuchani w sprawie świadkowie Z. T. (1), S. T. (1) - junior i J. T. nie potrafili określić od jakiego czasu S. T. (2) - senior zaczął prowadzić działalność niepodległościową /k.62-63/.

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów m.in. k. 39 wynika, iż S. T. (2) - senior został skazany przez Trybunał Wojskowy MSW za działalność niepodległościową na rzecz Państwa Polskiego prowadzoną w okresie jesieni 1949 r.

W związku z tym nie popełnił błędu Sąd Okręgowy w ustaleniach faktycznych przyjmując, iż skazanie S. T. (2) - seniora było związane z działalnością prowadzoną w okresie jesieni 1949 r.

Na podstawie akt sprawy nie sposób ustalić daty, od której S. T. (2) - senior podjął działalność niepodległościową, oświadczenie Z. T. k. 44 stwierdzające, iż jej mąż prowadził taką działal­ność jeszcze jako nieletni chłopiec jest w swej treści zupełnie odosobnione i nie znajduje potwierdzenia w zeznaniach powołanych wyżej świadków /k. 63-64/.

S. T. (2) -senior urodził się w dniu (...). /k. 3/, a więc w dniu 5 lutego 1946 r. /data graniczą prowadzenia działalności/ miał ukończone 15 lat i 2 miesiące.

Nawet gdyby teoretycznie przyjąć, iż S. T. (2) – senior prowadził działalność niepodległościową przed dniem 5 lutego 1946 r. to i tak za ten okres działalności nie został skazany i skoro w wyroku Trybunału Wojskowego MSW przyjęto działalność niepodległościową za okres jesieni 1949 r. to nie można uznać, iż S. T. (2) - senior został skazany za prowadzenie działalności niepodległościowej przed 5 lutym 1946 r.

Reasumując należy przyjąć, iż wydanie orzeczenia skazującego powinno dotyczyć działalności niepodległościowej prowadzonej w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. i tylko w takim przypadku za represje stosowane przez radzieckie organy ścigania i wymiar sprawiedli­wości może służyć stronie roszczenie odszkodowawcze w oparciu o przepis art. 82b ustawy znowelizowanej w dniu 16 lipca 1998 r. /Dz. U. Nr 97 poz. 604 z 1998 r./.

Jest też oczywistym, iż po wojnie, wschodnia i zachodnia granica Państwa Polskiego została ostatecznie ustalona na podstawie traktatów międzynarodowych zawartych w latach 1945-1946, stąd stosując zasadę pacta sun servanda Państwo Polskie nie może odpowiadać materialnie za prowadze­nie działalności niepodległościowej i związane z tym represje, w okresie kiedy granice Polski zostały formalnie ustalone i uznane.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny orzekł jak wyżej.