Uzasadnienie
Postanowieniem wstępnym z dnia 24 kwietnia 2013 roku Sąd Rejonowy w Ostródzie uznał za uzasadnione co do zasady zniesienie współwłasności nieruchomości położonej w miejscowości S. w Gminie M., to jest działki o numerze (...) zabudowanej budynkiem mieszkalnym i gospodarczym, dla której w Sądzie Rejonowym w Ostródzie prowadzona jest księga wieczysta nr (...), poprzez wydzielenie w budynku mieszkalnym odrębnych lokali mieszkalnych według projektu przedstawionego w opinii biegłego rzeczoznawcy S. P., w wariancie dodatkowym przedstawionym na rysunkach znajdujących się na kartach 455 i 456 akt sprawy.
W wyniku przewidywanego podziału wyodrębnieniu podlegać mają lokale nr (...). W skład pierwszego wejdą pomieszczenia na parterze oznaczone numerami 2 – kuchnia, 3 - pomieszczenie higieniczno – sanitarne, 4, 5 i 6a – pokoje, a także na poddaszu pomieszczenie oznaczone nr (...) oraz w piwnicy pomieszczenia oznaczone numerami 03 i 04. Z kolei lokal nr (...) ma się składać z pomieszczeń na parterze: nr 8 – kuchnia, 9 - pomieszczenie gospodarcze, 7 i 6b – pokoje, na poddaszu zaś pomieszczenia oznaczone numerami 10b, 12, 13, 14 oraz pomieszczenie w piwnicy o nr 02. Jako części wspólne budynku Sąd wskazał pomieszczenia na parterze oznaczone nr 01, 1 i 10a, stanowiące schody i korytarz. W punkcie II postanowienia zobowiązał wnioskodawców oraz uczestników do wykonania w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia wstępnego prac adaptacyjnych niezbędnych do wyodrębnienia lokali mieszkalnych, poprzez wybudowanie ściany działowej rozdzielającej pokój na parterze oznaczony numerem 6 na pokoje 6a i 6b oraz wybicie otworu drzwiowego pomiędzy pokojami (...), wybudowanie ścianki działowej na poddaszu wydzielającej klatkę schodową i oddzielającą ją od pomieszczeń 10a i 10b, a także rozdzielenie instalacji zasilającej budynek w energię elektryczną na dwie, zasilające każdy z wydzielonych lokali, z oddzielnymi licznikami.
W punkcie III postanowienia Sąd Rejonowy upoważnił wnioskodawczynię D. P. i uczestnika R. T. (1) do wykonania wymienionych w punkcie II prac adaptacyjnych oraz do złożenia w imieniu uczestnika H. P. wniosku o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej, zaś uczestnika H. P. zobowiązał do udostępnienia zajmowanych przez niego pomieszczeń w celu przeprowadzenia prac adaptacyjnych i powstrzymania się od działań przeszkadzających w wykonaniu prac.
W punkcie IV wyroku Sąd przyznał pełnomocnikowi uczestnika H. P. wynagrodzenie w kwocie 4.428 zł tytułem pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Sąd Rejonowy w Ostródzie ustalił, że przedmiotem zniesienia współwłasności jest nieruchomość zabudowana - działka nr (...) o powierzchni 0,45 ha, położona w miejscowości S., zabudowana domem mieszkalnym, w którym mieszkają H. P. z żoną i dziećmi oraz uczestnicy A. i A. T. (2).
Przedstawił dalej Sąd pierwszej instancji stosunki własnościowe, wskazując poprzedników prawnych uczestników postępowania, czynności prawne, których przedmiotem była nieruchomość, a także przyczyny ujawnienia w księdze wieczystej stanu prawnego niezgodnego z rzeczywistym, którą to wadę usunięto prawomocnym postanowieniem wstępnym z dnia 10 stycznia 2012 roku. Sąd Rejonowy w Ostródzie ustalił wówczas, że współwłaścicielami nieruchomości będącej przedmiotem postępowania są H. P. w udziale 44/100, D. P. w udziale 44/100 oraz małżonkowie A. i R. T. (2) w udziale 12/100.
Wyjaśnia się dalej, że podział fizyczny budynku ze względu na bardzo wysokie koszty był możliwy jedynie teoretycznie, stąd za najbardziej celowy należało uznać podział budynku na odrębne lokale. Kluczowe było prawidłowe wydzielenie odrębnych lokali mieszkalnych, zgodnie z przysługującymi współwłaścicielom udziałami i w sposób najbardziej sprawiedliwy. Odpowiednie będzie zniesienie współwłasności zgodnie z projektem sporządzonym przez biegłego S. P. w wariancie przewidującym dokonanie podziału pomieszczenia 6, zajmowanego obecnie przez uczestnika H. P., przy jednoczesnym zmniejszeniu korytarza na poddaszu i przyznaniu powstałego w ten sposób pomieszczenia H. P..
Za przyjęciem tego wariantu przemawiało, że w wyniku tak dokonanego podziału wnioskodawczyni otrzyma trzy pokoje z kuchnią o łącznej powierzchni 58,13 m², zaś uczestnik dwa pokoje i kuchnię o powierzchni 46,60 m². Dokonany w ten sposób podział niemal idealnie odzwierciedla przypadające uczestnikom udziały. Ponadto za taką formą dokonania podziału przemawiały stosunkowo niskie koszty koniecznych prac adaptacyjnych, które biegły oszacował na 8400 zł w systemie zleconym i 6650 zł w systemie gospodarczym.
Konieczność wydania przez Sąd postanowienia wstępnego wynikała z faktu, że zgodnie z ustawą z 24 czerwca 1994 roku o własności lokali (tekst jednolity Dz. U. z 2000 roku, Nr 80 poz. 903), wyodrębniony może być lokal, który spełnia przesłankę samodzielności. W tym celu Sąd nakazał dokonanie niezbędnych prac adaptacyjnych, które pozwolą na wyodrębnienie samodzielnych lokali.
Apelację od powyższego postanowienia wniósł uczestnik H. P. Zakresem zaskarżenia objęto sposób wydzielenia w budynku mieszkalnym odrębnych lokali mieszkalnych - punkt I (w części), II i III. Zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 172 k.c. poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało przyjęciem, że nie doszło do zasiedzenia spornego pokoju. Skarżący wniósł o zmianę postanowienia wstępnego i zniesienie współwłasności nieruchomości będącej przedmiotem postępowania przez wydzielenie w budynku mieszkalnym odrębnych lokali mieszkalnych według projektu przedstawionego w opinii biegłego S. P., w wariancie przedstawionym na rysunkach znajdujących się na kartach 339-340, a także o zobowiązanie wnioskodawczyni oraz uczestników do wykonania w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia wstępnego prac adaptacyjnych niezbędnych do wyodrębnienia lokali mieszkalnych poprzez rozdzielenie instalacji zasilającej budynek w energię elektryczną na dwie oddzielne instalacje zasilające każdy z wydzielonych lokali.
Skarżący wniósł ponadto o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w jego ocenie doszło do zasiedzenia pokoju, oznaczonego na projekcie biegłego S. P. numerem 6. Uczestnik korzysta bowiem z tego pokoju od dnia zakupu udziału w prawie własności, czyli od 28 maja 1971 roku. Posiadanie to miało nieprzerwanie charakter samoistny. W opinii skarżącego w chwili upływu wymaganych do zasiedzenia nieruchomości terminów współwłaściciele fizycznie wydzielonych części nieruchomości stają się z mocy samego prawa wyłącznymi właścicielami przypadających im części.
D. P. oraz małżonkowie A. i R. T. (2) domagali się oddalenia apelacji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje
Apelacja H. P., jako oczywiście bezzasadna, nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Okręgowy podziela w całości i uznaje za własne ustalenia faktyczne poczynione w pierwszej instancji (za oczywistą omyłkę uznać trzeba zawarte w treści uzasadnienia sądu a quo jednorazowe, błędne określenie personaliów uczestnika postępowania R. T. (1) karta 506). Trafne są także argumenty uzasadniające wybór sposobu zniesienia współwłasności w części dotyczącej budynku mieszkalnego oraz cechy każdej z ustanawianych nieruchomości lokalowych oraz nieruchomości wspólnej. Sąd odwoławczy podziela także motywy, dla których preferowano wariant podziału przedstawiony na rysunkach biegłego załączonych na kartach 455 i 456 akt sprawy.
Odnosząc się do podniesionego przez skarżącego zarzutu naruszenia prawa materialnego należy przede wszystkim zauważyć, że przedmiotem zasiedzenia są nieruchomości (art. 172 k.c.), rzeczy ruchome (art. 174 k.c.), a także służebności gruntowe i służebności przesyłu, gdy polegają na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia (art. 292 k.c. i art. 305⁴ k.c.). Zgodnie z art. 46 § 1 k.c. nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Nie powinno budzić wątpliwości, że pokój w budynku mieszkalnym będącym częścią nieruchomości gruntowej stanowi jedynie jej część składową, określoną w art. 47 § 2 k.c. Jak wynika z art. 47 § 1 k.c. nie może być ona odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych, a co za tym idzie nie jest możliwe jej zasiedzenie. Odnośnie lokali dopuszczalność zasiedzenia dotyczy tylko ustanowionych wcześniej nieruchomości lokalowych.
W niniejszej sprawie cała nieruchomość gruntowa, dla której prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w Ostródzie księga wieczysta (...) stanowi przedmiot współwłasności wnioskodawczyni i uczestników postępowania. Co prawda współwłaściciele mogą umownie określać różne sposoby korzystania z przedmiotu współwłasności, a jednym z najczęściej stosowanych jest podział quoad usum, w którym każda ze stron samodzielnie korzysta z wydzielonej jego części, ale podział ten odnosi się wyłącznie do zakresu korzystania z rzeczy wspólnej przez współposiadaczy i nie zmienia stosunków własnościowych, w szczególności nie może prowadzić do modyfikacji istniejących udziałów we współwłasności. Trzeba więc widzieć, że niezależnie nawet od sporu jaki toczą zainteresowani o korzystanie z pokoju oznaczonego na projekcie biegłego numerem 6, fakt wieloletniego korzystania ze wspomnianego pomieszczenia w żadnym wypadku nie może prowadzić do jego zasiedzenia i nie ma wpływu na wielkość ułamkowego udziału we współwłasności nieruchomości, zwłaszcza że zostały one już ustalone prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Ostródzie z 10 stycznia 2012 roku, zapadłym w niniejszej sprawie.
Zarzut apelanta skierowany przeciwko wariantowi ustanowienia nieruchomości lokalowych wybranemu przez Sąd pierwszej instancji stanowił tylko pochodną jego przekonania o konieczności wyłączenia spod fizycznego podziału pomieszczenia, które uznawał za przedmiot skutecznego zasiedzenia. Innych argumentów skarżący nie przedstawił, a Sąd odwoławczy, co zaznaczono na wstępie, nie dopatrzył się naruszenia w pierwszej instancji prawa materialnego.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.