Uzasadnienie
A. Z. (1) domagał się zasądzenia od (...) Spółki Akcyjnej w W. kwoty 5.192,90 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 23 maja 2009 roku do dnia zapłaty oraz zasądzenia kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazał, że dochodzona kwota dotyczy części roszczenia z pozwu w sprawie IX C 190/10, nie objętej wyrokiem jaki zapadł w tamtym postępowaniu. Na dochodzoną kwotę składało się dodatkowe odszkodowanie za uprawy rzepaku i pszenicy zniszczone wiosennymi przymrozkami z 2009 roku.
W odpowiedzi na pozew (...) Spółka Akcyjna w W. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazano, że zasądzone w sprawie IX C 190/10 odszkodowanie naprawiało w całości szkodę powstałą u powoda.
Wyrokiem z dnia 29 września 2012 roku Sąd Rejonowy w Elblągu oddalił powództwo (punkt 1), zasądził od powoda na rzecz kwotę 1.217 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (punkt 2) i nakazał ściągnąć od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Elblągu kwotę 150,44 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych (punkt 3).
Ustalił Sąd pierwszej instancji, że w dniu 23 października 2008 roku A. Z. (1) zawarł z (...) Spółką Akcyjną w W. umowę obowiązkowego, dotowanego ubezpieczenia upraw rolnych, której przedmiotem było ubezpieczenie upraw rzepaku i pszenicy w okresie od dnia 24 października 2008 roku do dnia 23 października 2009 roku, między innymi na wypadek wystąpienia przymrozków wiosennych. Przedmiotem ubezpieczenia została objęta uprawa rzepaku ozimego na działce o numerze (...) o powierzchni 3,80 ha oraz pszenicy ozimej na działce oznaczonej numerem (...) o powierzchni 14,30 ha.
Pomiędzy 10, a 22 kwietnia 2009 roku w B. wystąpiły przymrozki wiosenne. Na skutek zaistniałych przymrozków wiosennych uszkodzeniu uległo 3,80 ha upraw rzepaku ozimego i 8 ha upraw pszenicy. Uszkodzenie roślin przez przymrozki spowodowało utratę plonów rzepaku i wysokość szkody z tego tytułu ustalona w oparciu o ogólne warunki ubezpieczenia wyniosła 10.174,50 zł. A. Z. (1) dokonując zasiewu pszenicy użył niemieckiej odmiany pszenicy B.. Odmiana ta z uwagi na swoje niskie właściwości mrozoodporne nie była zalecana do zasiewu na terenie Polski. Wysokość szkody w uprawie pszenicy w oparciu o ogólne warunku ubezpieczenia wyniosła 5.241,60 zł, przy uwzględnieniu przyczynienia powoda do zaistniałej szkody na poziomie 30 %.
Prawomocnym wyrokiem z dnia 28 września 2011 roku Sąd Rejonowy w Elblągu w sprawie IX C 190/10 zasądził od (...) S.A. w W. na rzecz A. Z. (1) kwotę 15.416,10 zł tytułem odszkodowania za szkody wynikłe z przymrozków.
Sąd Rejonowy wskazał, że okoliczności faktyczne w istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy kwestiach ustalił na podstawie opinii biegłego, a także na podstawie danych wynikających z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy IX C 190/10.
Z opinii biegłego M. P. wynikać miało zatem, że rodzaj i zakres uszkodzeń powstałych w uprawie rzepaku ozimego i pszenicy świadczy o ich powstaniu na skutek przymrozków wiosennych. Przymrozki nie spowodowały całkowitego zniszczenia rzepaku, a jednie uszkodzeniu uległy jej nadziemne części, co ma wpływ na wysokość plonu. Pomimo tego biegły przyjął, że powód poniósł szkodę w wysokości 100 % z uwagi na długi termin likwidacji szkody. Po likwidacji szkody powód mógł ponownie obsiać pole na zielonkę lub na paszę. Dlatego też wysokość odszkodowania (bez uwzględnienia 10 % udziału własnego) wynosiła 85 % wartości plonu. Odnośnie pszenicy Sąd Rejonowy zaznaczył, że użyta przez powoda odmiana charakteryzował się niską mrozoodpornością. Do ustalenia wysokości odszkodowania za pszenicę ozimą przyjęto plon na poziomie 50 dt/ha przy cenie 52 zł za decytonę. Wskazano również, że należało przyjąć odszkodowanie w wysokości 40 % z uwagi na fakt, że powód zebrał z jednego hektara 30 dt.
Wyjaśniano dalej, że zgodnie z treścią art. 805 § 1 k.c. przez umowę ubezpieczenia zakład ubezpieczeń zobowiązuje się spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę.
W przypadku rzepaku utracony zbiór na 3,80 ha przy uwzględnieniu możliwości uzyskania zbioru 35 dt/ha wyniósł 133 dt. Wartość utraconego zbioru wyniosła 13.300 zł (100 zł/dt). Uwzględniając wysokość odszkodowania na poziomie 85 % i udział własny w wysokości 10 %, Sąd Rejonowy uznał, że powodowi za utracony zbiór w pszenicy należało się odszkodowanie w kwocie 10.174,50 zł. W przypadku pszenicy utrata plonów nastąpiła na 8 ha, wydajność z jednego ha wynosiła 50 dt, zaś cena kształtowała się na poziomie 52 zł/dt, natomiast odszkodowanie wyniosło 40 % plonu, przy czym należało uwzględnić jeszcze 10 % udział własny. Oznaczało to, że odszkodowanie powinno wynieść 7.488 zł [ (8 x 50 x 52 x 40 %) – 10 % ].
W przypadku jednak pszenicy ozimej odszkodowanie należało pomniejszyć o przyczynienie się poszkodowanego A. Z. (1) do powstania szkody, którego wysokość sąd przyjął na poziomie 30 %. Zgodnie z art. 362 k.c. jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron. Zastosowanie przez powoda innej, zalecanej odmiany mogło uchronić go od wystąpienia szkody. Oznaczało to odszkodowanie za pszenicę w wysokości 5.241,60 zł.
Tym samym należne powodowi odszkodowanie łącznie wynosiło 15.416,10 zł. Suma taka została zasądzona wyrokiem Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 28 września 2011r. w sprawie IX C 190/10, który na skutek oddalenia apelacji uprawomocnił się. W konsekwencji powództwo o „ uzupełnienie ” zasądzonego odszkodowania należało oddalić.
Apelację od powyższego wyroku złożył A. Z. (1) zarzucając:
- - naruszenie art. 824 § l k.c. i art. 824¹ § 1 k.c. oraz ust. 7 § 20 ogólnych warunków obowiązkowego dotowanego ubezpieczenia upraw rolnych - wskutek ich nie zastosowania,
- - naruszenie art. 362 k.c. przez przyjęcie, że powód przyczynił się do powstania szkody w uprawie pszenicy na areale 8 ha w 30 % - wskutek błędnej interpretacji tego przepisu.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku w punkcie l przez zasądzenie od pozwanego kwoty dochodzonej pozwem z odsetkami ustawowymi, zmianę wyroku w punkcie 2 przez zasądzenie od pozwanego kosztów procesu za pierwszą instancję, zmianę wyroku w punkcie 3 poprzez orzeczenie, że wydatkami poniesionymi przez Skarb Państwa w kwocie 150,44 zł obciąża się pozwanego. Nadto powód domagał się zasądzenia od pozwanego kosztów procesu za postępowanie apelacyjne.
W uzasadnieniu skarżący zauważył, że pozwany początkowo nie uznawał szkody w rzepaku wskazując, że rośliny mają tylko uszkodzony stożek wzrostu. W połowie lipca, to jest w okresie planowanego zbioru okazało się, że wystąpiła szkoda całkowita. W takim przypadku, zdaniem skarżącego, winien mieć zastosowanie punkt 7 § 20 o.w.u., zgodnie z którym odszkodowanie ustala się w kwocie odpowiadającej wysokości szkody, ale nie wyższej niż suma ubezpieczenia, z uwzględnieniem udziału własnego, o którym mowa w § 4 ust 2. Suma ubezpieczenia rzepaku na areale 3,80 ha w polisie wskazana była na kwotę 13.300 zł. Mając na względzie postanowienia umowne z § 20 ust. 7 o.w.u. szkoda całkowita w uprawie rzepaku wyniosła 100 %, czyli l3.300 zł. Od tej kwoty możliwym było jedynie odliczenie 10 % udziału własnego co daje 11.970 zł. Sąd Rejonowy przyjął błędne, że szkoda w rzepaku wyniosła 10.174,50 zł, a pokrzywdzenie powoda wyraża się kwotą 1.794,50 zł.
W zakresie wystąpienia szkody częściowej w uprawie pszenicy skarżący wskazał, że w polisie ubezpieczenia przyjęto plonowanie na 6 ton z 1 ha. Gdyby przymrozki wiosenne nie uszkodziły tej rośliny, to zbiór wyniósłby 48 ton x 500 zł za tonę, a więc przychód - 24.000 zł, a zmniejszenie plonu o 40 % zredukowało szkodę do 9.600 zł. Od kwoty tej należało odjąć udział własny w wysokości 10 %, czyli kwotę 960 zł, a tym samym szkoda powoda w pszenicy wyniosła 8.640 zł.
Łącznie szkoda powoda w uprawie rzepaku i pszenicy wyniosła 20.610 zł. Sąd w sprawie IX C 190/10 zaniżył zatem odszkodowanie o kwotę 5.193,90 zł.
Kwestionuje skarżący stanowisko Sądu pierwszej instancji o przyczynieniu się do powstania szkody w uprawie pszenicy. Zawierając umowę ubezpieczenia nie dysponował wykazem odmian pszenicy niezalecanych do zasiewu, nie był ograniczony wskazaniami pozwanego, miał prawo wyboru odmiany według własnej oceny użyteczności rośliny.
Sąd Okręgowy w Elblągu ustalił i zważył, co następuje
Apelacja A. Z. (1) okazała się po części zasadna. W szczególności trafny okazał się zarzut naruszenia prawa materialnego – normy art. 362 k.c., choć przez jej zastosowanie, a nie wadliwą wykładnię przepisu. Nieznacznej korekty wymagały też ustalenia odnośnie wysokości szkody, którą określić należało ściśle według postanowień kontraktu wiążącego strony.
Ustalenia faktyczne poczynione w pierwszej instancji odnośnie związania stron umową obowiązkowego, dotowanego ubezpieczenia upraw rolnych, przedmiotu umowy, okresu ubezpieczenia, wystąpienia zdarzenia uzasadniającego odpowiedzialność ubezpieczyciela, areału i rodzaju upraw dotkniętych przymrozkami oraz treści wyroku zapadłego w sprawie IX C 190/10 Sąd Okręgowy w Elblągu przyjmuje za własne, bez potrzeby ich ponownego przytaczania.
Po części trafne są także ustalenia Sądu pierwszej instancji jak chodzi o metodę wyliczenia należnego powodowi odszkodowania, stanowiące element „ rozważań ” w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku. Wobec wprowadzenia w tym zakresie korekt rachunki te należy przedstawić jednak na nowo. Wstępnie niezbędne jest umieszczenie ich w kontekście prawnym, to jest odwołanie się do polisy ubezpieczeniowej i ogólnych warunków ubezpieczenia.
Po pierwsze zatem przypomnieć trzeba, że integralną częścią polisy z 23 października 2008 roku jest wniosek o zawarcie obowiązkowego, dotowanego ubezpieczenia upraw rolnych (patrz ostatni akapit tekstu polisy karta 22). We wniosku plonowanie rzepaku określono na 35 kwintali z hektara przy cenie 100 zł za kwintal, a pszenicy 60 kwintali z hektara – 50 zł za kwintal. Były to wartości, których iloczyn określał sumy ubezpieczenia obu upraw. Ogólne warunki obowiązkowego, dotowanego ubezpieczenia upraw rolnych (treść ustalona uchwałą zarządu pozwanej Spółki z 5 września 2008 roku – karty 47 – 50 akt sprawy) nie pozostawiały swobody w określeniu plonowania w polisie, odwołując się zasadniczo do danych z gospodarstwa ubezpieczającego lub średniej wydajności dla miejscowości, gminy lub województwa (§ 5 o.w.u.). To oczywiste, że przy ustalaniu wysokości szkody korzysta się zazwyczaj z wydajności podanej w polisie (§ 20 ust. 4 pkt 3a o.w.u.).
Przy szkodach częściowych, a taka wystąpiła w ubezpieczonej uprawie pszenicy, ustalić należało „ wartość uprawy ”. Tą wyznacza zaś wartość plonu z polisy (stricte – wniosku o ubezpieczenie stanowiącego jej integralną część), która w rozstrzyganej sprawie podana została jako iloczyn wydajności z hektara mierzonej w kwintalach i ceny kwintala (60q x 50 zł = 3.000 zł; inaczej 6t x 500 zł) lub wartość rzeczywista określona przez przedstawiciela pozwanej Spółki. W przypadku gdy stwierdzi on, że wartość plonu jest niższa co najmniej o 20 % od wartości określonej w polisie ma obowiązek ustalić na gruncie rzeczywistą wartość. Takiego ustalenia rzeczywistej wartości plonu pozwana Spółka nie przedstawiła, a zastąpić jej ustaleniami biegłego nie sposób skoro nie mógł się on oprzeć na własnych oględzinach (opinia pochodzi z 2010 roku), a przekonanie o wydajności niższej niż określona w polisie powziął oceniając wyjaśnienia powoda o uzyskiwanej zazwyczaj wydajności i rzeczywistej wielkości zbioru w 2009 roku (opinia uzupełniająca karta 140 akt IX C190/10).
Wnioskowanie to jest oczywiście zawodne skoro powód zakładał, że uzyskać mógł 7-8 ton pszenicy z hektara. Wskazany wyżej § 20 ust. 4 o.w.u. przewiduje także ustalenie stopnia zmniejszenia plonu według reguł z „ Norm do ustalania wysokości szkód w uprawach rolnych ” (karty 98 – 108 akt IX C 190/10). Zasadniczo przewidują one standaryzowane współczynniki obniżania wartości plonu zależnie od rodzaju uprawy i czasu powstania szkody. Odnośnie szkody w uprawie pszenicy strony nie spierają się, że plon zmniejszył się o 40 %. Trzeba wreszcie wskazać, że umowa przewiduje udział własny, to jest wyrażoną w procentach część szkody, o którą ubezpieczyciel redukuje odszkodowanie (§ 2 ust. 1 pkt 10 o.w.u.), który w przypadku kontraktu wiążącego strony wyniósł 10 % (§ 4 ust. 2 o.w.u.)
Ustalono zatem w postępowaniu odwoławczym, że przy niespornej zasadzie, to jest wystąpieniu wypadku ubezpieczeniowego uzasadniającego odszkodowanie za częściową szkodę w uprawie pszenicy ozimej, występującą na 8 hektarach z areału objętego umową ubezpieczenia, wartość plonu wynieść mogła 24.000 zł to jest iloczyn powierzchni dotkniętej przymrozkami wiosennymi, wydajności z hektara wynoszącej 6 ton i ceny pszenicy – 500 zł za tonę. Wartość plonu podlegała zmniejszeniu o 40 %, a zatem o kwotę 9.600 zł, którą dalej pomniejszono o udział własny - do kwoty 8.640 zł. Skoro w postępowaniu IX C 190/10 zasądzono powodowi 5.241,60 zł to należne było nadto 3.398,40 zł. Świadczenie to spełnić należało w terminie 30 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o wypadku ubezpieczeniowym (§ 21 ust. 1 o.w.u.). Pozwaną Spółkę zawiadomiono o skutkach przymrozków 22 kwietnia 2009 roku, a zatem w opóźnieniu z zapłatą świadczenia pozostaje ona od 23 maja 2009 roku.
Wbrew przekonaniu Sądu pierwszej instancji nie było podstaw dla korekty zasądzonego świadczenia z powodu domniemanego przyczynienia się A. Z. (1) do szkody. Strony związane były przecież umową ubezpieczenia mienia, to jest w pewnym uproszczeniu – pozwana Spółka zobowiązała się, że w przypadku wybranych zjawisk meteorologicznych przejmie ryzyko zniszczenia lub uszkodzenia wybranych rodzajów upraw, oczywiście w zakresie przewidzianym polisą i wypłaci powodowi odszkodowanie obliczone według zasad z ogólnych warunków ubezpieczenia. Ograniczenia odpowiedzialności ubezpieczyciela wskazano zasadniczo w § 4 ust. 4 o.w.u., który nawiązuje do art. 827 § 1 k.c. Opisane tam zachowania ubezpieczonego mogą skutkować odmową odszkodowania. Przewidziano także sankcje za naruszenie przez ubezpieczającego obowiązków kontraktowych. Stosowanie w tych warunkach normy art. 362 k.c. w zasadniczy sposób ograniczałoby funkcję umowy ubezpieczenia co zmusza do wyłączenia stosowania tego przepisu w przypadku dochodzenia roszczeń z ubezpieczenia majątkowego (patrz argumenty z uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 września 1996 roku w sprawie III CZP 108/96 -OSNC1997/2/15).
Ubezpieczyciel nie wykazał, aby ziściły się przesłanki dla wyłączenia lub ograniczenia jego odpowiedzialności, a i Sąd pierwszej instancji w zachowaniu powoda stosującego uzyskany w obrocie prywatnym materiał siewny nie widzi umyślności lub rażącego niedbalstwa.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 386 § 1 k.p.c. i przy zastosowaniu wskazanych wyżej postanowień umowy wiążącej strony, a odnośnie odsetek ustawowych za opóźnienie – na podstawie art. 481 §§ 1 i 2 k.c., orzeczono o uwzględnieniu powództwa do kwoty 3.398,40 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 23 maja 2009 roku do dnia zapłaty.
Na przeszkodzie uwzględnieniu powództwa w tym zakresie nie stało toczące się uprzednio postępowanie IX C 190/10 bowiem nie zapadło w nim rozstrzygnięcie odnośnie nieuwzględnienia powództwa ponad kwotę 5.241,60 zł, to jest Sąd pierwszej instancji powództwa w tym zakresie nie oddalił, apelację powoda w tamtej sprawie odrzucono jako skierowaną przeciwko orzeczeniu, które nie istnieje, a z uwagi na granice zaskarżenia Sąd odwoławczy nie zajmował się w ogóle kwestią odszkodowania z tytułu szkody w uprawie pszenicy, a co oczywiste – także kwestią trafności wywodów Sądu pierwszej instancji odnośnie przyczynienia się powoda do szkody, które czyniono przecież abstrakcyjnie. Nie zapadło zatem prawomocne rozstrzygnięcie, które w omawianym zakresie wiązałoby strony i sąd w niniejszej sprawie, ani nawet w toku kontroli instancyjnej wyroku wydanego w sprawie IX C 190/10 nie wypowiedziano poglądów, które mogły stanowić punt odniesienia dla sporu między stronami o zasadność ustalenia przyczynienia się powoda do szkody.
W pozostałym zakresie, na podstawie art. 385 k.p.c., apelację oddalono.
Jak chodzi o tą część powództwa, które odnosi się do szkody w uprawie rzepaku to zasadnicze kwestie pozostają poza sporem, to jest wystąpienie szkody całkowitej na areale 3,80 ha objętym ubezpieczeniem na skutek przymrozków wiosennych stanowiących wypadek ubezpieczeniowy, od którego skutków ubezpieczono powoda. Nie wiedziono sporu odnośnie wartości plonu jako iloczynu wydajności i ceny z wniosku o ubezpieczenie (35q x 100 zł / 1 ha) i konieczności jego pomniejszenia o 10 % udziału własnego.
Wyjaśnić należy, że przy szkodzie całkowitej stopień zmniejszenia wartości plonu uzależniony jest od okresu, w którym powstała szkoda (§ 20 ust. 5 o.w.u.). Ogólne warunki ubezpieczenia odsyłają w tym zakresie do „ Norm do ustalania wysokości szkód w uprawach rolnych ” (karty 98 – 108 akt IX C 190/10). Te zaś nie przewidują dla ogółu roślin uprawnych większego stopnia zmniejszenia wartości plonu niż 85 % (poza wymienionymi z osobna, wybranymi roślinami lub płodami rolnymi, wśród których nie ma rzepaku, ziarna rzepakowego czy słomy rzepakowej). Innymi słowy – w przypadku szkody w mieniu powoda zastosowano maksymalny stopień zmniejszenia wartości plonu, a co za tym idzie określono najwyższe odszkodowanie jakie można było wyprowadzić z postanowień § 20 ust. 5 o.w.u. i „ Norm do ustalania wysokości szkód w uprawach rolnych ”. Założono przy tym, że wobec nieuwzględnienia zgłoszenia szkody z kwietnia 2009 roku i prowadzenia przewlekle postępowania ubezpieczeniowego po złożeniu przez powoda odwołań, nie mógł on zapobiec pogłębianiu się szkody przez wykorzystanie gruntu pod nowe zasiewy.
Zaoszczędził jedynie koszty zbioru rzepaku, jego transportu i ewentualnie przechowania. Przyjęto zatem wykładnię sprzyjającą ubezpieczonemu, która stoi na gruncie obciążenia ubezpieczyciela trwającym ponad miarę postepowaniem likwidacyjnym, podczas gdy literalnie decyduje tylko data zgłoszenia szkody. W kwestiach tych odesłać zresztą można do uzasadnień wyroków Sądu Rejonowego w Elblągu z dnia 28 września 2011 roku w sprawie IX C 190/10 i Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 25 stycznia 2012 roku w sprawie I Ca 395/11. Powodowi zasądzono prawomocnie kwotę 10.174,50 zł, którą ustalono przy uwzględnieniu zmniejszenia wartości plonu o 85 %. Forsowane w niniejszej sprawie twierdzenie powoda, że podstawy dla uwzględnienia powództwa w większym rozmiarze poszukiwać można w § 20 ust. 7 o.w.u. jest bezpodstawne. Postanowienie to stanowi ogólną dyrektywę dla określenia odszkodowania wskazując, że jest ono równe wysokości szkody (ale nie większe niż suma ubezpieczenia), a wysokość szkody ustala się przecież, przy szkodzie całkowitej, według zasad z ustępu 5 w § 20 i „ norm ”, do których ustęp 5 nawiązuje.
Ustęp 7 ma natomiast to znaczenie, że tak ustalona wysokość szkody pomniejszana jest o udział własny i wynik tej operacji rachunkowej stanowi właśnie odszkodowanie. W ustępie tym nie można upatrywać osobnej podstawy wyliczenia wysokości szkody – z pominięciem zasad z ustępów 4 i 5. W przypadku umów ubezpieczenia świadczenie ubezpieczyciela polega na zapłacie „ określonego ” odszkodowania (art. 805 § 2 pkt 1 k.c.), to jest takiego, o które się umówiono, ustalonego według zasad określonych przez strony. Nie jest to przecież równoznaczne z powinnością pokrycia w całości uszczerbku majątkowego w sposób właściwy dla kompensacji szkód określonej w art. 361 § 2 k.c., to jest według zasady pełnego odszkodowania.
Wobec zmiany zaskarżonego wyroku i zasądzenia powodowi świadczenia stanowiącego 65 % dochodzonego roszczenia, niezbędne było orzeczenia o kosztach procesu za pierwszą instancję. Jego podstawy prawnej poszukiwać należało w art. 100 k.p.c. – w przypadku częściowego uwzględnienia żądania koszty podlegają stosunkowemu rozdziałowi. Powód poniósł koszty w kwocie 1.460 zł (260 zł opłaty od pozwu i 1.200 zł wynagrodzenia pełnomocnika), a pozwany 1.200 zł kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Z sumy kosztów wynoszącej 2.660 zł powoda obciąża 35 %, czyli 931 zł. Poniósł koszty o 529 zł wyższe i taką kwotę zasądzono.
O kosztach procesu za drugą instancję orzeczono na podstawie art. 98 §§ 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. (pozwany nie wniósł o zasądzenie kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym) to jest zasądzono 65 % z kwoty 860 zł, na która składała się opłata od apelacji (260 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika (600 zł).