Uzasadnienie
Syndyk Masy Upadłości (...) w O. w upadłości likwidacyjnej wniósł o dokonanie wpisu w księdze wieczystej o numerze (...) hipoteki przymusowej w kwocie 5.286 zł, wskazując jako podstawę wpisu postanowienie Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 12 września 2013 roku, sygn. akt (...), o udzieleniu zabezpieczenia roszczenia poprzez obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową.
W dniu 23 września 2013 roku referendarz sądowy dokonał wpisu hipoteki. Podstawę wpisu stanowiło załączone do wniosku postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia.
Syndyk Masy Upadłości (...) w O. w upadłości likwidacyjnej wniósł o dokonanie wpisu w księdze wieczystej o numerze (...) hipoteki przymusowej w kwocie 1 191,02 zł, wskazując jako podstawę wpisu postanowienie Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 10 września 2013 roku, sygn. akt (...), o udzieleniu zabezpieczenia roszczenia poprzez obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową.
W dniu 23 września 2013 roku referendarz sądowy dokonał wpisu hipoteki. Podstawę wpisu stanowiło załączone do wniosku postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia.
M. D. i D. Ż. wnieśli o dokonanie wpisu w księdze wieczystej o numerze (...) hipoteki przymusowej do kwoty 37.500 zł, wskazując jako podstawę wpisu postanowienie Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 20 sierpnia 2013 roku, sygn.. akt (...) o udzieleniu zabezpieczenia roszczenia poprzez obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową.
W dniu 23 września 2013 roku referendarz sądowy dokonał wpisu hipoteki. Podstawę wpisu stanowiło załączone do wniosku postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia.
Syndyk Masy Upadłości (...) w O. w upadłości likwidacyjnej wniósł o dokonanie wpisu w księdze wieczystej o numerze (...) hipoteki przymusowej w kwocie 5.762,66 zł, wskazując jako podstawę wpisu postanowienie Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 17 września 2013 roku, sygn.. akt (...), o udzieleniu zabezpieczenia roszczenia poprzez ustanowienie na nieruchomości hipoteki przymusowej.
Referendarz sądowy, w dniu 26 września 2013 roku, dokonał wpisu hipoteki. Podstawę wpisu stanowiło załączone do wniosku postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia roszczenia.
Skargi na wskazane wyżej wpisy referendarza sądowego złożył uczestnik D. S., domagając się ich,, uchylenia ”, a zatem w rzeczywistości uchylenia zaskarżonych wpisów w całości i oddalenia wniosków. W uzasadnieniu uczestnik wskazał, że podstawą dokonania wpisów były postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia nieprawomocne - nie mogące stanowić podstawy dokonania wpisu.
Postanowieniami z dnia 20 listopada 2013 roku wydanymi w opisanych wyżej sprawach z wniosków Syndyka Masy Upadłości (...) w O. w upadłości likwidacyjnej oraz M. D. i D. Ż., Sąd Rejonowy w Ostródzie zaskarżone wpisy utrzymał w mocy.
W uzasadnieniach o jednakiej treści wskazano, że postanowieniami stanowiącymi podstawę poszczególnych wpisów udzielono zabezpieczenia roszczeń wnioskodawców przez ustanowienie hipotek przymusowych na nieruchomości należącej do D. S.. Postanowienia te, zgodnie z art. 743 § 2 k.p.c., zostały zaopatrzone we wzmiankę o wykonalności. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, określonych w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika (hipoteka przymusowa).
Z kolei zgodnie z treścią art. 110 ustawy hipotekę przymusową można uzyskać także na podstawie postanowienia sądu o udzieleniu zabezpieczenia, postanowienia prokuratora, decyzji administracyjnej, albo zarządzenia zabezpieczenia na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem Sądu pierwszej instancji oznacza to, że sąd wydaje postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia roszczeń pieniężnych między innymi przez obciążenie nieruchomości obowiązanego hipoteką przymusową. Odpis tego postanowienia, po zaopatrzeniu we wzmiankę o wykonalności, jest podstawą wpisu do księgi wieczystej, nawet gdy postanowienie nie jest prawomocne.
Apelacje od postanowień o utrzymaniu w mocy wpisów hipotek przymusowych złożył uczestnik D. S., domagając się ich uchylenia, a sądząc po treści tych pism – w rzeczywistości zmiany postanowień, uchylenia zaskarżonych wpisów w całości i oddalenia wniosków. Z jednakich uzasadnień wynika, że skarżący upatruje przeszkody do dokonania wpisu w zaskarżeniu postanowień o udzieleniu zabezpieczenia. Nie są one zatem prawomocne. Nadto oświadczył, że nie otrzymał dotychczas żadnego postanowienia o nadaniu tym postanowieniom klauzuli wykonalności. Z tych przyczyn załączone do wniosków postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia nie mogły stanowić podstawy poszczególnych wpisów.
M. D. i D. Ż. wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie od uczestnika kosztów postępowania za drugą instancję. Oddalenia wniesionych apelacji i zasądzenia kosztów postępowania za drugą instancję domagał się również Syndyk Masy Upadłości (...) w O. w upadłości likwidacyjnej.
Postanowieniami z dnia 19 marca 2014 roku Sąd Okręgowy w Elblągu połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy prowadzone na skutek wymienionych w sentencji niniejszego postanowienia apelacji D. S..
Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje
Apelacje D. S. nie zasługiwały na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że uregulowana w art. 626⁸§ 2 k.p.c. kognicja sądu wieczystoksięgowego jest zawężona, ogranicza się bowiem do badania jedynie treści i formy wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treści księgi wieczystej. Ten zakres kognicji dotyczy sądów obu instancji: pierwszej (sądu rejonowego) - przy wpisie, drugiej (sądu okręgowego) - przy rozpoznawaniu apelacji od wpisu. Gdy podstawę wpisu stanowi orzeczenie sądowe w postępowaniu wieczystoksięgowym nie bada się merytorycznej zasadności orzeczenia, a jedynie, czy zostało złożone w odpowiedniej formie i zawiera wszystkie dane konieczne do dokonania wpisu. W przypadku postanowień o udzieleniu zabezpieczenia rozpoznanie wniosku polega więc zasadniczo na ustaleniu czy udzielono zabezpieczenia roszczeniu przeciwko właścicielowi nieruchomości, a sentencja jasno określa powinność wpisu hipoteki oraz jej sumę i czy pochodzący od sądu udzielającego zabezpieczenia odpis orzeczenia zawiera wzmiankę o wykonalności. W ocenie Sądu Okręgowego dołączone do wniosków orzeczenia sądowe zawierały wszystkie elementy konieczne do dokonania wpisów hipotek przymusowych.
Wbrew stanowisku skarżącego do wpisu hipoteki przymusowej nie zawsze konieczne jest przedłożenie przez wierzyciela tytułu wykonawczego (tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności), określonego w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym. Stąd nie wystarcza przywołanie art. 777 k.p.c. i twierdzenie, że podstawą wpisu mogą być orzeczenia prawomocne lub opatrzone rygorem natychmiastowej wykonalności. Z art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity z 2013 roku Dziennik Ustaw pozycja 707) rzeczywiście wynika, że wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika (hipoteka przymusowa). Stosownie jednak do art. 110 pkt 1 ww. ustawy wpis hipoteki możliwy jest także pomimo braku tytułu wykonawczego – między innymi na podstawie postanowienia sądu o udzieleniu zabezpieczenia.
Słusznie Sąd pierwszej instancji wskazał, że ustawodawca nie wymaga, aby wpis hipoteki przymusowej następował dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanych sprawach. Z akt księgi wieczystej wynika bowiem, że wnioskodawcy załączyli do wniosków postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia roszczeń przez obciążenie nieruchomości uczestnika D. S. hipoteką przymusową. Orzeczenia nie zawierają adnotacji o ich prawomocności. Na odpisach zamieszczono natomiast wzmianki o ich wykonalności, co znajdowało uzasadnienie w treści art. 743 § 2 k.p.c. Po pierwsze wyjaśnić należy, że postanowienia będące podstawą wpisów nie wymagały nadania im klauzuli wykonalności, gdyż nie podlegały one wykonaniu w drodze egzekucji (patrz art. 743 § 1 k.p.c. a contrario). Podstawą dla przeprowadzenia postępowania zmierzającego do wykonania zabezpieczenia, tu postępowania wieczystoksięgowego, jest w tych przypadkach postanowienie zaopatrzone we wzmiankę o wykonalności. Wedle art. 360 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. jest ono przecież skuteczne z chwilą podpisania jego sentencji.
W tej sytuacji brak było podstaw do kwestionowania postanowień Sądu pierwszej instancji o utrzymaniu w mocy dokonanych przez referendarza sądowego wpisów hipotek przymusowych. W związku z tym Sąd Okręgowy, na podstawie art. 385 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c., apelacje oddalił.
O kosztach postępowań apelacyjnych orzeczono na podstawie 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 520 § 3 k.p.c. uznając, że interesy uczestników w niniejszej sprawie były sprzeczne.