Uzasadnienie
Decyzją z 9 grudnia 2020 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. stwierdził, że B. B. zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jako pracownik płatnika składek (...) spółka z o.o. w K. nie podlega od 1 sierpnia 2019 r. ubezpieczeniom społecznym pracowników: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu. W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, że jedynym zamiarem stron umowy o pracę było umożliwienie B. B. skorzystanie z prawa do świadczeń z ubezpieczenia, należnych pracownikom w razie choroby i macierzyństwa. W ocenie Zakładu całokształt okoliczności wskazuje, że żadna ze stron umowy nie miała zamiaru wywołać skutków wynikających z treści umowy.
Z opisaną powyżej decyzją nie zgodziła się B. B. wnosząc odwołanie do sądu. Odwołująca domagała się zmiany decyzji i uznanie, że jako zatrudniona w oparciu o umowę o pracę podlega ubezpieczeniom społecznym pracowników. Odwołująca powołała się między innymi na to, że po zatrudnieniu świadczyła pracę zgodnie z warunkami umowy.
Odwołanie od decyzji złożyła także (...) spółka z o.o. w K. wnosząc o zmianę decyzji i ustalenie podlegania B. B. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym pracowników.
Organ rentowy wniósł o oddalenie obydwu odwołań z powołaniem się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd ustalił, co następuje
1 sierpnia 2019 r. firma (...) spółka z o.o. w K. zawarła z B. B. umowę o pracę na czas określony do 31 października 2019 r. w wymiarze pełnego etatu. Według postanowień umowy B. B. miała wykonywać poczynając od 1 sierpnia 2019 r. w wymiarze pełnego etatu obowiązki menadżera projektu za wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie 10 668,08 zł. Jako miejsce wykonywania pracy została wskazana siedziba firmy tj. K. ulica (...). Kolejną umową o pracę zawartą 31 października 2019 r. firma (...) przedłużyły wskazane wyżej warunki pracy na czas do 31 maja 2020 r. 1 czerwca 2020 r. firma (...) zawarli umowę o pracę na czas nieokreślony od 1 czerwca 2020 r. na identycznych co wcześniej warunkach pracy i płacy.
dowód: umowy o pracę w aktach ZUS.
Te czynności odwołująca miała wykonywać w czasie nienormowanym rozkładem dni roboczych w tygodniu. Zasadniczo godziny pracy odwołującej powinny być realizowane w przedziale 7.30 – 15.30 albo 12.00 – 20.00. Po popisaniu pierwszej umowy o pracę, firma (...) założyła dla odwołującej listę obecności. Poczynając od sierpnia 2019 r. znajdują się w niej podpisy w kolumnie (...) nakreślone pismem ręcznym o treści (...) w liniach odpowiadającym dniom tygodnia przypadającym od poniedziałku do piątku. Ponadto listy obecności zawierają adnotacje o okresach zwolnień lekarskich oraz o udzielonych urlopach.
dowód: listy obecności w aktach ZUS.
Firma (...) założyła także listę płac dla odwołującej. Zostały tam wprowadzone miesięczne kwoty wynagrodzenia za pracę odpowiednio do wynagrodzenia wynikającego z podanych wyżej umów o pracę a w przypadku gdy wystawione było orzeczenie o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby – także odpowiednio do takiego okresu wynagrodzenie za czas choroby.
dowód: listy płac w aktach ZUS.
Kwoty do wypłaty wykazywane w tych listach nie były przekazywane odwołującej za pośrednictwem przelewu bankowego.
/bezsporne/
Jako zasadniczy powód zatrudnienia odwołującej prezes zarządu odwołującej spółki podał przygotowanie dokumentacji do złożenia wniosku patentowego w zakresie procesu cyklów technologicznych służących unieszkodliwianiu toksycznych substancji w podkładach kolejowych oraz podtorzu oraz opracowanie stosownej instalacji recyklingowej. Odwołująca miała także prowadzić bieżącą obsługę biura firmy, kompletować dokumenty do bieżących miesięcznych rozliczeń, pozostawać w kontakcie z biurem rachunkowym obsługującym firmę oraz z właścicielem budynku, w którym znajdował się lokal używany przez (...).
dowód: zeznania prezesa zarządu odwołującej spółki (...) w aktach
ZUS.
Na potwierdzenie efektów pracy B. B. na wskazanym wyżej w umowach o pracę stanowisku przedstawiono opatrzony datą 4 grudnia 2020 r. wniosek patentowy odzysku oleju kreozotowego z zużytych podkładów kolejowych, słupów telegraficznych w procesie suchej destylacji drewna oraz otrzymywania karbonizatu. Przedstawione dokumenty nie zawierają opisu cyklu technologicznego ani też rysunków technicznych urządzeń zapewniających sprawność wynalazku.
dowód: wniosek patentowy w aktach sprawy.
Odwołująca spółka nie zgłaszała właściwemu organowi gminy zamiaru prowadzenia działalność na używanym dotychczas terenie służącym do pozyskiwania kruszywa nowej działalności w zakresie utylizacji materiałów odpadowych zawierających składniki ropopochodne. Zarząd spółki nie prowadził żadnych rozmów w zakresie pozyskania środków na uruchomienie nowej działalności. Prezes zarządu spółki nie posiadał wiedzy co do kosztów związanych z uruchomieniem utylizacji. Spółka nie podjęła też żadnych czynności związanych z uzyskaniem pozwolenia na instalację na używanym dotychczas gruncie nowych obiektów.
dowód: zeznania prezesa zarządu odwołującej spółki A. M. w aktach sprawy.
Dokonując powyższych ustaleń Sąd dał wiarę zeznaniom odwołujących w części odnoszącej się do zawarcia między tymi stronami umów o pracę.
Sąd nie dał wiary pozostałym zeznaniom tych osób. Nie mogły zostać uznane za wiarygodne zeznania tych osób o realizacji stosunku pracy po zawarciu umowy o pracę w warunkach gdy po wystawieniu zwolnienia lekarskiego płatnik nie zatrudniał kolejnego pracownika do prac, które zostały wskazane jako dodatkowe obok przygotowania dokumentacji patentowej. Ani w postępowaniu przed organem rentowym ani w trakcie procesu żaden z odwołujących nie wykazał konieczności zatrudnienia osoby w charakterze pracownika z takim zakresem obowiązków jaki został wskazany odwołującej tak w sierpniu 2019 r. jak i w kolejnych następujących po sobie miesiącach.
Również powoływane przez odwołujących realizowanie zadań związanych z przygotowaniem wniosku patentowego nie uzasadnia uznania aby B. B. w badanym okresie realizowała obowiązki pracownicze. Udostępniona sadowi dokumentacja patentowa nawet zakładając, że w rzeczywistości zawiera również elementy technologiczne (opisy wynalazku, rysunki techniczne urządzeń) pozwala na stwierdzenie, że przygotowywana była przez okres ponad jednego roku. Jeśli nawet taka dokumentacja była opracowywana to biorąc pod uwagę przytaczane przez A. M. twierdzenia o kontroli pracy odwołującej to równolegle powinny być podejmowane czynności przygotowujące planowaną inwestycję. Takie czynności nie były przez spółkę podejmowane. Zatem zleceniom opracowania nowej technologii powinny towarzyszyć czynności umożliwiające jej wdrożenie w stosunkowo najkrótszym terminie.
Sąd zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, chorobowemu oraz wypadkowemu podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami.
Pracownika definiuje art. 8 cytowanej ustawy między innymi jako osobę pozostająca w stosunku pracy.
Zgodnie z art. 22 § 1 kodeksu pracy przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Zatrudnienie w warunkach opisanych powyżej jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy (art. 22 § 1¹kodeksu pracy).
Pozorność jako wada oświadczenia woli określona w art. 83 kodeksu cywilnego skutkuje nieważnością takiego oświadczenia.
Umowę o pracę uważa się za zawartą dla pozoru (art. 83 § 1 kodeksu cywilnego), jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie o pracę jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba wskazana jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy (por. wyrok SN z 4 sierpnia 2005 r., II UK 321/04, OSNP 2006/11-12/190, por. także wyrok SN z 28 stycznia 2001 r. II UKN 244/00, OSNP 2002/20/496, wyrok SN z 18 maja 2006 r. II UK 164/05, PiZS 2006/9/33, wyrok SN z 14 marca 2001 r., II UKN 258/00, OSNP 2002/21/527).
Pozorność umowy o pracę będzie zachodzić wówczas, gdy oświadczenia stron zawierają wprawdzie określone w art. 22 kodeksu pracy elementy umowy o pracę, jednak faktycznie strony nie zamierzały realizować obowiązków wynikających z umowy o pracę mając świadomość tworzenia fikcji dla uzyskania świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
W wyroku z dnia 28 stycznia 2001 r. (II UKN 244/00, OSNP 2002/20/496) Sąd Najwyższy podniósł, że zamiar nawiązania stosunku ubezpieczenia społecznego, bez rzeczywistego wykonywania umowy o pracę, świadczy o fikcyjności zgłoszenia do pracowniczego ubezpieczenia społecznego. Natomiast w wyroku z dnia 18 maja 2006 r. (II UK 164/05, PiZS 2006/9/33) Sąd Najwyższy stwierdził, iż fakt że oświadczenia stron umowy o pracę zawierają formalne elementy umowy o pracę, nie oznacza, że umowa taka jest ważna. Jeżeli strony nie zamierzały osiągnąć skutków wynikających z umowy, w szczególności jeżeli nie doszło do podjęcia i wykonywania pracy, a jedynym celem umowy było umożliwienie skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, umowa taka jest pozorna.
Z przedstawionego powyżej aktualnego stanowiska judykatury bezsprzecznie wynika, że Zakład słusznie zakwestionował ważność umów o pracę, jakie zawarła odwołująca spółka i B. b.. Po stronie pracodawcy nie istniała rzeczywista potrzeba zatrudnienia pracownika skoro rzekoma konieczność wykonywania pracy faktycznie ograniczać się ma przygotowania dokumentacji patentowej bez możliwości jej wdrożenia przez spółkę.
O tym, czy strony istotnie nawiązały umowę o pracę, nie decyduje formalne zawarcie (podpisanie) umowy nazwanej umową o pracę, lecz faktyczne i rzeczywiste realizowanie na jej podstawie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy - czyli świadczenia pracy podporządkowanej (także w znaczeniu podporządkowania poleceniom pracodawcy), w charakterze pracownika, w czasie i miejscu oznaczonym przez pracodawcę. Nie można mówić o umowie o pracę, jeżeli w łączącym strony stosunku prawnym brak jest podstawowych elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, takich jak osobiste wykonywanie czynności oraz podporządkowanie organizacyjne i służbowe (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 4 grudnia 1997 r., I PKN 394/97, OSNAPiUS 1998 nr 20, poz. 595; z 28 października 1998 r., I PKN 416/98, OSNAPiUS 1999 nr 24, poz. 775, z 26 listopada 1998 r., I PKN 458/98, OSNAPiUS 2000 nr 3, poz. 94). Elementy osobistego świadczenia pracy i organizacyjnego podporządkowania muszą przy tym istnieć łącznie.
W analizowanym w sprawie przypadku zabrakło obydwu elementów. Osobiste świadczenie pracy to nie tylko stworzenie pozorów jej wykonywania takich jak podpisanie listy obecności, przebywanie w miejscu gdzie ma być praca świadczona, podpisanie listy płac czy sporządzenie kilku, czy nawet – jak w realiach niniejszej sprawy wniosku patentowego w oparciu o wzory zawarte w ogólnie dostępnych zasobach internetowych. Analiza zawartych w dołączonym do sprawy wniosku patentowym nie pozwala na stwierdzenie, że jakakolwiek treść zawarta w tych materiałach zawiera autorskie opracowania odwołującej sporządzone w oparciu o pracę wykonywaną przez kilkanaście miesięcy. Tak wskazanych wielkości oraz źródła ich pozyskiwania nie da się pogodzić z jakimikolwiek racjonalnymi przesłankami. Brak zatrudnienia nowego pracownika na miejsce odwołującej przez okres nieobecności z powodu choroby wskazuje na zbędność takiego stanowiska w strukturze pracowniczej.
Dokładna analiza realiów sprawy a w szczególności wyłożonych wyżej motywów pozwala na przyjęcie, że odwołujący zwierając badane w sprawie umowy o pracę nie mieli na uwadze gospodarczego celu takich umów.
Odwołujący nie zdołali więc wykazać, by łączyła ich umowa, która treścią odpowiadała stosunkowi pracy w rozumieniu art. 22 § 1 kodeksu pracy.
W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 477¹⁴ §1 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.
Sędzia Romuald Kompanowski