Uzasadnienie
Decyzją z dnia 18 marca 2016 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. odmówił wnioskodawczyni C. U. przeliczenia wysokości emerytury bez umniejszania podstawy jej obliczenia o kwotę pobranych wcześniej emerytur, ponieważ pomniejszenie to wynika z art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 roku poz. 748 z późniejszymi zmianami), zwanej dalej ustawą emerytalną.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła wnioskodawczyni C. U. działająca przy pomocy fachowego pełnomocnika wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez obliczenie wysokości emerytury bez pomniejszania podstawy jej obliczenia o kwotę wcześniej pobranych emerytur.
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie.
Sąd poczynił następujące ustalenia:
Wnioskodawczyni C. U. urodziła się (...). Decyzją z dnia 21 grudnia 2010 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. przyznał wnioskodawczyni C. U. prawo do emerytury poczynając od dnia 1 listopada 2010 roku. Wnioskodawczyni od dnia 1 listopada 2010 roku pobierała emeryturę. W dniu 8 marca 2016 roku wnioskodawczyni złożyła wniosek o zmianę emerytury wcześniejszej na zwykłą obliczoną na nowych zasadach biorąc pod uwagę zwaloryzowany kapitał początkowy i zwaloryzowane składki na ubezpieczenie emerytalne bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o sumę pobranych wcześniej emerytury, gdyż prawo do emerytury nabyła z dniem ukończenia 60 lat, czyli dnia 31 grudnia 2011 roku. Ten wniosek został nie uwzględniony przez organ rentowy, czego efektem była zaskarżona decyzja z dnia 18 marca 2016 roku i które to obliczenie jest przedmiotem kontroli.
Wcześniejszą decyzją z dnia 29 czerwca 2015 roku, na skutek wniosku wnioskodawczyni z dnia 19 maja 2015 roku, organ rentowy obliczył wysokość emerytury wnioskodawczyni na podstawie art. 25 i 26 ustawy, czyli z uwzględnieniem kwoty zwaloryzowanego kapitału początkowego, kwoty składek zaewidencjonowanych z uwzględnieniem waloryzacji, średniego dalszego trwania życia i sumy kwot pobranych emerytur, czyli kwoty 84 452,32 zł, która to kwota pobranych emerytur pomniejsza podstawę obliczenia emerytury, począwszy od dnia 1 maja 2015 roku. Tak wyliczona wysokość emerytury wyniosła 1 519,58 zł i była to emerytura niższa niż dotychczas pobierana i obliczona na podstawie art. 53 ustawy emerytalnej.
(okoliczności niesporne)
Sąd Okręgowy zważył co następuje
W niniejszej sprawie stan faktyczny jest niesporny. Spór koncentruje się wyłącznie w kwestii przeliczenia emerytury wnioskodawczyni w związku z osiągnięciem przez nią w dniu (...) powszechnego wieku emerytalnego 60 lat.
Wnioskodawczyni nie zgodziła się bowiem z tym, aby przy ustalaniu wysokości emerytury na nowych zasadach miał zastosowanie wobec niej art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, skoro prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym powstało w dniu (...), po ukończeniu przez nią 60 roku życia, a cytowany przepis art. 25 ust.1b ustawy emerytalnej wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2013 roku i nie powinien mieć zastosowania wobec jej osoby.
Zgodnie z art. 24 ust. 1 i 1a pkt 1 ustawy emerytalnej wiek emerytalny dla kobiet urodzonych do dnia 31 grudnia 1952 roku wynosi 60 lat. Natomiast zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej podstawę obliczenia emerytury o której mowa w art. 24 ust. 1 stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem waloryzacji składek zaewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc od którego przysługuje wypłata emerytury oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185.
Natomiast w myśl art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, który wszedł w życie 1 stycznia 2013 roku, jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 ustawy emerytalnej oraz art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 roku – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2014 roku poz. 191 i 1198 oraz z 2015 roku poz. 357) podstawę obliczenia emerytury o której mowa w art. 24 ustawy ustaloną zgodnie z ustępem 1 pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składek na ubezpieczenie zdrowotne.
W ocenie Sądu Okręgowego odwołanie wnioskodawczyni nie jest zasadne, a zaskarżona decyzja organu rentowego nie prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady zaufania do państwa oraz naruszenia zasady praw nabytych.
Wskazać należy bowiem, iż zarówno w doktrynie jak i w judykaturze podkreśla się odrębność instytucji nabycia prawa do świadczenia od jego wypłaty i sposobu obliczenia wysokości emerytury. Zgodnie z art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do tego nabycia.
W przypadku wnioskodawczyni realizacja wszystkich przesłanek emerytury o której mowa w art. 24 ustawy emerytalnej nastąpiła z dniem 1 stycznia 2012 roku wraz z osiągnięciem przez nią powszechnego wieku emerytalnego (60 lat). Wnioskodawczyni nabyła prawo do świadczenia emerytalnego na podstawie przepisów obowiązujących 1 stycznia 2012 roku, a więc wtedy gdy nie obowiązywał art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Jednak samo spełnienie przesłanek warunkujących prawo do świadczenia in abstraco nie stanowi jeszcze podstawy do wypłaty świadczenia. Podstawę taką stanowi wniosek o przyznanie, a następnie wypłacanie świadczenia. Konsekwencją tego jest to, że dopiero złożenie wniosku o świadczenie powoduje obowiązek jego wypłaty (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2012 roku II UK 146/11 Monitor Prawa pracy 2012 rok Nr 6 poz. 319).
Decyzjami swymi organ rentowy potwierdził fakt spełnienia przez wnioskodawczynię warunków do przyznania emerytury na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej w chwili spełnienia przez wnioskodawczynię prawa do tego świadczenia, czyli z dniem 1 stycznia 2012 roku (decyzja ta ma charakter deklaratywny), jak i obliczył wysokość emerytury zgodnie z przepisami obowiązującymi w chwili składania wniosku, to jest w dniu 19 maja 2015 roku i w dniu 2 marca 2016 roku, a więc przy zastosowaniu obowiązującego już art. 25 1b ustawy emerytalnej.
Podkreślić należy, iż o ile ocena spełnienia warunków do nabycia prawa do świadczenia następuje, jak to wskazano wcześniej, według przesłanek warunkujących nabycie tego prawa obowiązujących w dacie spełnienia ostatniej przesłanki - o tyle określenie wysokości świadczenia związane jest z datą złożenia wniosku o świadczenie. Wynika to wprost z treści art. 25 ust. 1 cyt. ustawy, zgodnie z którym (również w brzmieniu obowiązującym na dzień 1 stycznia 2012 roku, tj. dzień osiągnięcia przez wnioskodawczynię wieku 60 lat) podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Tak więc to z datą od której przysługuje wypłata emerytury - co realizuje się zgodnie z art. 129 ust. 1 cyt. ustawy po złożeniu wniosku przez ubezpieczonego - a nie z datą nabycia prawa do świadczenia, - co w przypadku wnioskodawczyni zrealizowało się w dniu 1 stycznia 2012 roku - następuje ustalanie wysokości świadczenia, konsekwentnie według regulacji prawnej obowiązującej na datę od jakiej przyznano prawo do wypłaty świadczenia.
W styczniu 2013 roku wszedł w życie przepis art. 25 ust. 1b dodany do treści ustawy z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie, z którym jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę wcześniejszą, podstawę obliczenia emerytury w wieku powszechnym pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Jako, że wnioskodawczyni złożyła wniosek o przyznanie jej prawa do emerytury w dopiero w dniu 19 marca 2015 roku i 2 marca 2016 roku, do ustalenia wysokości świadczenia podlegającego wypłacie organ rentowy w sposób prawidłowy zastosował przywołany przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach obowiązujący w dacie ustalania wysokości świadczenia.
Identyczny pogląd wyraził Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 22 stycznia 2015 roku (III AUa 376/14 – program Legalis), podnosząc, iż spełnienie się przesłanek warunkujących prawo do świadczenia in abstracto nie stanowi jeszcze postawy do wypłaty świadczenia. Podstawę taką stanowi wniosek o przyznanie, a następnie wypłacenie świadczenia. Konsekwencją powyższego jest uznanie, że dopiero złożenie wniosku o świadczenie powoduje obowiązek jego wypłaty oraz że z datą, od której przysługuje wypłata emerytury (a nie z datą nabycia prawa do świadczenia) następuje ustalanie wysokości świadczenia.
Identyczny pogląd zawarł również Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 4 lutego 2016 roku (III AUa 532/15 – Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych), gdzie rozpatrywano sprawę na podstawie stanu faktycznego jak w niniejszej sprawie i gdzie Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu tego wyroku podniósł, iż sposób obliczenia emerytury powinien być ustalany na podstawie przepisów obowiązujących w dacie złożenia wniosku o emeryturę. Ten Sąd przyjmując takie stanowisko powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2000 roku (II UKN 376/99 - OSNP 2001/14/467).
Z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wynika, że istnieją dziedziny życia, a do takich należy dziedzina zabezpieczenia społecznego, w których w których uprawniony musi się liczyć z tym, że zmiana warunków społecznych i gospodarczych może wymagać mian regulacji prawnych, w tym również zmian, które znoszą lub ograniczają dotychczas zagwarantowane prawa podmiotowe (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 lutego 2006 roku SK 45/04 OTK ZU Nr 2/A/2006 poz. 15).
Sąd Okręgowy w całości podziela te stanowiska. Podzielając te stanowiska należy stwierdzić, iż wnioskodawczyni złożyła wniosek o obliczenie wysokości emerytury określonej w art. 24 ust. 1 i 1a pkt 1 ustawy emerytalnej na podstawie art. 26 i 25 ustawy emerytalnej w okresie kiedy obowiązywał już art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, a więc przy ustaleniu wysokości emerytury na podstawie cytowanych przepisów organ rentowy pomniejszył podstawę obliczenia emerytury o kwotę stanowiąca sumę kwot pobranych emerytur.
Taki pogląd zawarł również Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 15 stycznia 2015 roku (III AUa 445/14 Lex Nr 1663074), gdzie podnoszono, iż w nowym systemie (zdefiniowanych składek), gdzie świadczenie nabywa się za okresy ubezpieczenia, wysokość świadczenia zależy od sumy zaewidencjonowanych składek. Zgodnie z art. 25 ust. 1b u.e.r.f.u.s., ubezpieczonym, którzy pobrali emeryturę tzw. wcześniejszą czyli w obniżonym wieku (na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 u.e.r.f.u.s. lub art. 88 ustawy z 1982 roku – Karta Nauczyciela), podstawę obliczenia emerytury, o jakiej mowa w art. 24 u.e.r.f.u.s., ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Pobranie emerytur na podstawie wskazanych wyżej przepisów oznacza skonsumowanie części kapitału składkowego, w związku z czym od dnia 1 stycznia 2013 roku odlicza się od niego sumę wypłaconych emerytur.
Tak więc skoro zaskarżona decyzja organu rentowego jest zgodna z prawem odwołanie wnioskodawczyni zgodnie z art. 477¹⁴ § 1 kpc podlegało oddaleniu i orzeczono jak w wyroku.